Sąd Najwyższy przyznał 2500 zł za przewlekłość apelacji w sprawie kredytowej

Dnia 22 kwietnia 2026 r. (data nadania przesyłki poleconej) W. E. (dalej:

„skarżący”), reprezentowany przez pełnomocnika, za pośrednictwem Sądu

Apelacyjnego w Poznaniu, wniósł do Sądu Najwyższego skargę na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki w sprawie I ACa 3188/24 toczącej się przed tym Sądem.

Pismem z 1 czerwca 2026 r. (data prezentaty Sądu Najwyższego) Sąd Apelacyjny

w Poznaniu przedstawił ww. skargę Sądowi Najwyższemu. W przedmiotowej

skardze skarżący wniósł o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu zawisłym przed Sądem Apelacyjnym

w Poznaniu w sprawie o sygn. I ACa 3188/24 nastąpiła przewlekłość postępowania;

2. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 5000 zł;

3. zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił sekwencję zdarzeń,

zaznaczając, że 5 lipca 2021 r. wraz z pozostałymi powodami wniósł do Sądu

Okręgowego w Poznaniu pozew o ustalenie, że umowa kredytu hipotecznego

zawarta między powodami a pozwanym bankiem jest nieważna oraz o zapłatę

solidarnie na ich rzecz żądanej kwoty z odsetkami. Wyrokiem z 9 listopada 2023 r.

Sąd Okręgowy stwierdził nieważność umowy kredytu hipotecznego oraz zasądził

żądaną kwotę wraz z odsetkami a w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Od

tego momentu, przez okres około 18 miesięcy, nie podjęto żadnych czynności

procesowych zmierzających do jej rozpoznania a pełnomocnikowi skarżącego nie

został nawet doręczony odpis apelacji. Zdaniem skarżącego sytuacja ta narusza

jego prawo do rozpoznania sprawa bez nieuzasadnionej zwłoki.

I NSP 259/26

3

Powołując się na przepisy ustawy o skardze na przewlekłość i europejskiej

konwencji o ochronie praw człowieka oraz wskazane w skardze orzecznictwo Sądu

Najwyższego, skarżący podniósł, że jego sprawa toczy się dłużej niż jest to

konieczne

dla

zakończenia

postępowania.

Jak

wywodził,

jest nie do zaakceptowania sytuacja, w której tak długo ma on czekać na podjęcie

jakiejkolwiek czynności procesowej, zmierzającej do rozpoznania sprawy.

Podkreślił, że w następstwie tego dochodzi do zwłoki w postępowaniu, zaś okres

oczekiwania na rozstrzygnięcie jest zdecydowanie za długi i w sposób jaskrawy

narusza prawo.

Biorąc pod uwagę powyższe, skarżący wniósł o przyznanie kwoty 5000 zł i

podkreślił, że wobec nieuzasadnionej zwłoki pozostaje on w stanie niepewności

prawnej co do jego roszczenia, a także że dochodzi do opóźnienia w uzyskaniu

od pozwanego przysługujących mu należności.

W piśmie z 1 czerwca 2026 r. (data prezentaty Sądu Najwyższego),

Skarb Państwa – Prezes Sądu Apelacyjnego w Poznaniu wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadniając stanowisko, nakreślił sekwencję zdarzeń w sprawie.

Potwierdził, że 17 października 2024 r. akta sprawy wpłynęły do Sądu

Apelacyjnego, po czym 22 października 2024 r. wyznaczony został sędzia

sprawozdawca, a 11 maja 2026 r. pełnomocnikowi powodów doręczono odpis

apelacji, na którą nie wpłynęła odpowiedź.

Prezes Sądu Apelacyjnego przedstawił sytuację związaną z kształtowaniem

się wpływu spraw apelacyjnych, w tym dotyczących kredytów frankowych. Podał,

że w 2022 r. wpłynęło 1877 spraw frankowych, w 2023 r. 3415 spraw frankowych,

w 2024 r. było to już 3844 spraw, by w 2025 r. osiągnąć 4551 spraw. Podkreślił, że

taka tendencja utrzymuje się w roku 2026. Następnie zauważył, że w wyniku

kolejnej nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego z dniem 1 lipca 2023 r.

wydziały odwoławcze przejęły rozpoznawanie zażaleń na postanowienia w

przedmiocie zabezpieczenia. Zaznaczył też, iż w okresie od 1 lipca do 31 grudnia

2023 r. wpłynęło 1886 spraw zażaleniowych, gdzie w roku 2022 było to 206 i że

wysoka tendencja w sprawach zażaleniowych utrzymywała się w latach 2024, 2025

i 2026.

I NSP 259/26

4

Prezes Sądu Apelacyjnego podniósł, że z dniem 1 lipca 2020 r. I Wydział

Cywilny Sądu Apelacyjnego w Poznaniu rozszerzył swoją działalność o sprawy z

zakresu własności intelektualnej i w miejsce I Wydziału Cywilnego powstał I Wydział

Cywilny i Własności Intelektualnej, jako jeden z dwóch odwoławczych wydziałów

specjalistycznych w Polsce, co spowodowało istotny wzrost bardzo

skomplikowanych i wielowątkowych spraw z zakresu własności intelektualnej.

Odniósł się również do obecnej sytuacji kadrowej, wskazując, że obecnie,

na 21 etatów sędziowskich nieobsadzonych, pozostaje 6, zaś w referacie sędziego

sprawozdawcy znajduje się ponad 700 spraw.

Prezes Sądu Apelacyjnego zaznaczył dodatkowo, że w sprawie nie może

zapaść wyrok na posiedzeniu niejawnym, bowiem pozwany wniósł o rozpoznanie

apelacji na rozprawie. Natomiast – jak wskazał – zgodnie z § 79 ust. 1

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 czerwca 2019 r. Regulamin

urzędowania sądów powszechnych (dalej: „Regulamin”) sprawy apelacyjne

wyznaczane są na rozprawy w kolejności wpływy do danego referatu za wyjątkiem

spraw pilnych w rozumieniu § 2 pkt 5 Regulaminu, do których ta sprawa nie należy.

Wyraził przy tym ocenę, że rozprawa zostanie wyznaczona na termin w 2027 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do

rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub

nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej

zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na

przewlekłość”) nie określa wprost granic temporalnych, w ramach których powinno

dojść do rozpoznania sprawy, a tym samym nie wskazuje bezpośrednio czasu, po

upływie którego następuje przewlekłość postępowania. Zgodnie z art. 2 ust. 1

ustawy o skardze na przewlekłość strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w

postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające

do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to

konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych. W świetle

I NSP 259/26

5

art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość ocenie w szczególności podlega

terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny należy

uwzględnić: łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili

rozpoznania skargi; charakter sprawy; stopień faktycznej i prawnej zawiłości sprawy;

znaczenie rozstrzygnięcia dla skarżącego; zachowanie się stron, w szczególności

strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie sprecyzowano, jaki

okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W judykaturze przyjmuje się, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można

mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na

niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; 16 marca

2006 r., III SPP 10/06; 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; 14 lipca 2016 r., III SPP

55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; 19 października 2017 r., III SPP 42/17; 21

lutego 2018 r., III SPP 3/18; 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18; 3 grudnia 2019 r., I

NSP 160/19; 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Podkreślić ponadto należy, że prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym

terminie, stanowiąc element prawa do rzetelnego procesu, jest jednym z

podstawowych praw człowieka określonym w Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej: „EKPCz”). Przyjęcie ustawy o skardze

na przewlekłość stanowiło zresztą efekt stosowania EKPCz i wielokrotnego

stwierdzenia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej: „Trybunał”)

naruszenia przez Polskę prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

Przekładając powyższe na realia przedmiotowej sprawy, należy podkreślić,

że na dzień rozpatrywania skargi przez Sąd Najwyższy postępowanie

przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu trwa już ponad 21 miesięcy. Jednocześnie

wypada zaznaczyć, że w sprawie nie można przyjąć, iż jej charakter, stopień

faktycznej i prawnej zawiłości, a także zachowanie się stron, w szczególności

strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania, miało wpływ na powyższe.

Okoliczności te stanowią podstawę do stwierdzenia przez Sąd Najwyższy

przewlekłości postępowania objętego skargą.

I NSP 259/26

6

Dla uznania istnienia przewlekłości postępowania irrelewantne pozostają

argumenty Prezesa Sądu Apelacyjnego dotyczące nowych kategorii spraw, które w

wyniku zmiany przepisów kodeksu postępowania cywilnego należą do kognicji

Sądu Apelacyjnego (niezależne od strony skarżącej), ale także odnoszące się do

zwiększonego wpływu spraw, niewystarczającej obsady sędziów orzekających oraz

rozpoznania spraw według kolejności wpływu. Zgodnie z przywołanym już art. 2

ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość, dokonując oceny, czy naruszone zostało

prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, obok upływu

czasu, uwzględnia się indywidualne okoliczności sprawy. Zatem nie ma tu miejsca

na szerokie uwzględnienie kwestii organizacyjnych, niestanowiących de iure

składnika konkretnego postępowania (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 17

grudnia 2013 r., III SPP 242/13; 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18). Kwestia

właściwej organizacji sądownictwa, w tym zapewnienie optymalnej obsady

kadrowej sądów, jest obowiązkiem państwa, na co wielokrotnie zwracał uwagę

Trybunał i Sąd Najwyższy (zob. wyroki Trybunału: w sprawie Sutter v. Szwajcaria z

22 lutego 1984 r., skarga nr 8209/78; w sprawie Wasilewski v. Polska z 21 grudnia

2000 r., skarga nr 32734/96; postanowienia Sądu Najwyższego z: 8 marca 2005 r.,

III SPP 34/04; 26 kwietnia 2019 r., I NSP 18/19).

Fakt, iż Prezes Sądu nie dysponuje instrumentami umożliwiającymi mu

zapewnienie odpowiednich warunków dla sprawnego działania wydziałów,

naturalnie przekłada się na brak winy po jego stronie z tytułu zaistniałej

przewlekłości postępowania. Powyższe nie zwalnia jednak państwa z

odpowiedzialności z tego tytułu. Jak bowiem stwierdził Trybunał Konstytucyjny w

postanowieniu z 30 października 2006 r., S 3/06: „prawo do rozstrzygnięcia sprawy

przez sąd bez nieuzasadnionej zwłoki stanowi istotny element konstytucyjnego

prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Adresatem konstytucyjnego nakazu

rozpatrzenia sprawy w rozsądnym czasie są przede wszystkim same sądy. Należy

jednak uwzględnić całokształt sytuacji faktycznej i wskazać, że konieczną

gwarancją materialną prawa do rozstrzygnięcia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki

są odpowiednie warunki organizacyjne umożliwiające sądom »terminową«

realizację ich zadań. Dotyczy to w szczególności obsady kadrowej, zarówno jeśli

chodzi o liczbę sędziów, jak i personel pomocniczy. Powinność zapewnienia

I NSP 259/26

7

odpowiednich warunków spoczywa w pierwszej kolejności na ustawodawcy oraz na

organach władzy wykonawczej, szczególnie na Ministrze Sprawiedliwości”.

Skarga na przewlekłość postępowania i związana z nią możliwość

przyznania skarżącemu, na jego żądanie, od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w

wysokości 2000-20 000 zł, w znacznej mierze służy wymuszeniu na państwie takiej

organizacji wymiaru sprawiedliwości, która umożliwi rozpoznanie sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2013

r., III SPP 242/13). Obok swoistej sankcji dla państwa za niewłaściwe

zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości, suma pieniężna, o której jest mowa w art.

12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość, pełni funkcję rekompensaty dla strony

za doznaną szkodę niematerialną, będącą wynikiem przewlekłości. Nie jest to więc

odszkodowanie za poniesione straty i utracone korzyści (art. 361 § 2 k.c.) lub

zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę w rozumieniu art. 445 k.c.

Ustawodawca wprowadza przy tym zasadę, że strona, której skargę uwzględniono,

może w odrębnym postępowaniu dochodzić naprawienia szkody ze stwierdzonej

przewlekłości (art. 15 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość). Konsekwentnie

sumę, o której jest mowa w ustawie o skardze na przewlekłość, uznać należy za

wstępną (tymczasową) rekompensatę z tytułu doznanej szkody niematerialnej (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z: 8 maja 2013 r., III SPP 51/13; 22 stycznia

2019 r., I NSP 71/18).

W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie od Skarbu Państwa

sumy pieniężnej w wysokości 5000 zł. Podniósł, że wobec nieuzasadnionej zwłoki

pozostaje w stanie niepewności prawnej co do swojego roszczenia i że dochodzi

do opóźnienia w uzyskaniu od pozwanego przysługujących mu należności.

Zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość wysokość sumy

pieniężnej, o której mowa we wskazanym przepisie, wynosi nie mniej niż 500 zł za

każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, przy jednoczesnym

uwzględnieniu jej wartości minimalnej na poziomie 2000 zł.

Należy podkreślić, że od dnia wpływu apelacji pozwanego

do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu 17 października 2024 r., a następnie losowania

sędziego sprawozdawcy do sprawy o sygn. I ACa 3188/24 (22 października 2024

r.), do dnia rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy 4 sierpnia upłynęło 21

I NSP 259/26

8

miesięcy. Warto zaznaczyć, że postępowanie sądowe zostało zainicjowane

wniesieniem przez skarżącego pozwu o ustalenie i zapłatę do Sądu Okręgowego w

Poznaniu 30 lipca 2021 r. Oznacza to, iż łączna długość postępowania sądowego

wynosi ponad 5 lat.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd Najwyższy uznaje, że adekwatna jest

kwota 2500 zł za okres od 30 lipca 2021 r. do 4 sierpnia 2026 r. Tym samym

w pozostałym zakresie żądanie skargi oddala.

Odnosząc się do wniosku skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania,

Sąd Najwyższy, na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z art. 8

ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. 2026, poz. 118), orzekł jak w sentencji.

Uwzględniając skargę na przewlekłość, na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o

skardze na przewlekłość, zwrócono skarżącemu opłatę od skargi w wysokości

200 zł.

[D.Z.]

Grzegorz Pastuszko

Joanna Lemańska

Paweł Wojciechowski