Sąd Najwyższy oddalił skargę na przewlekłość w sprawie o zachowek z Gdańska

Pismem z 15 maja 2026 r., które wpłynęło do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku

18 maja 2026 r., M. P., P. D. oraz D. P. działając przez profesjonalnego

pełnomocnika, wnieśli skargę na przewlekłość postępowania prowadzonego przed

Sądem Apelacyjnym w Gdańsku w sprawie o sygn. akt V ACa 1294/25. W treści

skargi zawarto żądanie stwierdzenia, że w ww. sprawie nastąpiła przewlekłość

postępowania, wydania Sądowi rozpoznającemu wskazaną sprawę zalecenia

podjęcia czynności zmierzających do zakończenia postępowania tj.

I NSP 280/26

2

przeprowadzenia rozprawy w wyznaczonym terminie oraz przyznania od Skarbu

Państwa na rzecz skarżących kwoty 10 000,00 (dziesięć tysięcy) złotych.

W uzasadnieniu skargi na przewlekłość postępowania skarżący podnieśli,

że sprawa trwa od 24 kwietnia 2018 r. kiedy to złożyli pozew o zachowek.

Wskazali, że „przedmiotem sprawy w głównej mierze było ustalenie wartości

nieruchomości położonej w G. Po czterech miesiącach od złożenia pozwu Sąd

doręczył go pozwanemu. W sprawie przed Sądem I instancji już raz została

stwierdzona przewlekłość postępowania – sygn. akt I S 77/22. Dopiero 6 lat

od wniesienia powództwa został wydany wyrok uwzględniający je. Strona pozwana

złożyła apelację w Sądzie Apelacyjnym 17 kwietnia 2025 r.” Skarżący stwierdzili,

że w sprawie nie dzieje się nic, że Sąd nie podjął czynności zmierzających

do zakończenia sprawy, zaś rozprawę wyznaczono na 6 listopada 2026 r.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku pismem z 25 sierpnia 2026 r.,

które wpłynęło do Sądu Najwyższego 28 sierpnia 2026 r. zgłosił swój udział

w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu odpowiedzi stwierdził,

że skarga została wniesiona 15 maja 2026 r. oraz przedstawił podejmowane

w niej czynności, a także zdarzenia, z powodu których sprawa nie została jeszcze

zakończona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga na przewlekłość postępowania nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,

poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może

wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego

(przewlekłość postępowania).

I NSP 280/26

3

Równocześnie stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość

postępowania dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania,

należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych

przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo

czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania

przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego

w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się

łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania

skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także

charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,

która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Przewlekłość postępowania może nastąpić zarówno wtedy,

gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje,

ale są one nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu

sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).

Wskazanie przez stronę okoliczności uzasadniających skargę na przewlekłość

postępowania nie może polegać na zakwestionowaniu ogólnego czasu trwania

postępowania, lecz powinno wskazywać na określone czynności procesowe,

których sąd nie podjął lub podjął z nieuzasadnioną zwłoką bądź też dokonał

ich wadliwie (postanowienie Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2020 r., I NSP 49/20).

Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy

należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. W dotychczasowym orzecznictwie

Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że naruszeniem prawa strony do rozpoznania

sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki jest m.in. wielomiesięczna bezczynność sądu

polegająca na niewyznaczaniu rozprawy, trwająca co najmniej 12 miesięcy

(patrz: postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05;

z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja

2016 r., III SPP 53/16; z 14 marca 2007 r., III SPP 3/07; z 22 stycznia 2019 r.,

I NSP 68/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18; z 16 maja 2019 r., I NSP 28/19;

z 21 maja 2019 r., I NSP 21/19; z 14 czerwca 2019 r., I NSP 37/19; z 5 kwietnia

2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z 23 listopada 2022 r.,

I NSP 280/26

4

I NSP 312/22; z 18 stycznia 2023 r., I NSP 373/22), jakkolwiek w części orzeczeń

wskazuje się, że także krótsza, np. ośmiomiesięczna bezczynność sądu,

naruszyć może prawo strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (patrz: postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 maja

2013 r., III SPP 51/13; z 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13; z 27 marca 2019 r.,

I NSP 88/18). Podobnie przyjmował Naczelny Sąd Administracyjny

(zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 7 lipca 2006 r.,

I OPP 64/06; z 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08; z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08;

z 24 lipca 2008 r., I OPP 23/08 oraz z 21 kwietnia 2010 r., II OPP 10/10).

Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie

co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Jednakże powinien

być on stosowany przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności, o których mowa

w art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość i w szczególnych przypadkach

domniemanie to może być wzruszone (zob. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 18 stycznia 2023 r., I NSP 373/22).

W powołanym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że znamiona

przewlekłości przypisuje się z reguły dopiero kilkunastomiesięcznej lub dłuższej

bezczynności sądu drugiej instancji w wyznaczeniu terminu rozprawy odwoławczej.

Kilkumiesięczny okres oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej

mieści się w pojęciu rozsądnego terminu, w którym sprawa może oczekiwać

na jej rozpoznanie. Jedynie wyjątkowo krótsze okresy bezczynności mogą

uzasadniać stwierdzenie przewlekłości postępowania (postanowienie

Sądu Najwyższego z 22 lipca 2014 r., III SPP 123/14; z 18 stycznia 2023 r,

I NSP 373/22).

Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, każdy ma prawo do sprawiedliwego

i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy,

niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie z dnia 4 listopada

1950 r. wynika obowiązek takiego zorganizowania systemu jurysdykcyjnego,

aby właściwe sądy mogły podołać rozstrzyganiu spraw sądowych w rozsądnych

terminach. Także art. 6 § 1 k.p.c., nakłada na sąd powinność przeciwdziałania

przewlekaniu postępowania. Z mocy art. 391 § 1 k.p.c. te procesowe dyrektywy

mają odpowiednie zastosowanie do postępowania przed sądem drugiej instancji.

I NSP 280/26

5

W tym zakresie nie wyłączają bezprawności zachowania sądu okoliczności

złej organizacji pracy, zwiększenie się wpływu spraw do sądu, czy niewystarczająca

obsada wydziału (postanowienia Sądu Najwyższego: z 16 marca 2006 r.,

III SPP 10/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 120; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06,

OSNP 2007, nr 7-8, poz. 121). Oczywiście, nie jest to równoznaczne z tym,

że brak bezzwłocznego wyznaczenia rozprawy zawsze prowadzić będzie

do odpowiedzialności deliktowej organu.

Sąd Najwyższy podziela przytoczone wyżej poglądy i w zaistniałych

okolicznościach nie dostrzega przewlekłości postępowania w niniejszej sprawie.

Przebieg czynności sądowych w sprawie, której skarga dotyczy,

przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku, V Wydziałem Cywilnym był następujący:

apelacja wpłynęła 22 kwietnia 2025 r., 8 maja asystent sędziego wydał zarządzenie

dotyczące braków apelacji, 12 czerwca powiadomiono o składzie orzekającym.

7 lipca 2025 r. wpłynął wniosek pełnomocnika powodów o pilne rozpoznanie sprawy.

16 października 2025 r. wyznaczono termin rozprawy na 6 listopada 2026 r.

Odnosząc się do przedmiotowej skargi należy zauważyć, że w świetle

okoliczności sprawy – wbrew twierdzeniom skarżących – w sprawie

były podejmowane odpowiednie czynności zmierzające do jej rozpoznania.

Na dzień orzekania przez Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi na przewlekłość

postępowanie przed Sądem Apelacyjnym, nie jest ono prowadzone zbyt długo,

biorąc pod uwagę okoliczności. Mając na względzie terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku celem wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie, należy uznać, że nie trwa ono

przed tym Sądem dużej niż to konieczne, a zatem na dzień wniesienia skargi

i orzekania przez Sąd Najwyższy nie zachodzą podstawy do jej uwzględnienia.

Należy zaznaczyć, że od wydania ostatnich zarządzeń nie upłynęło

ponad dwanaście miesięcy. Tymczasem w judykaturze za przewlekle zasadniczo

uznawane bywa takie postępowanie, w którym w danej instancji nie wyznaczono

rozprawy przez ponad 12 miesięcy (zamiast wielu zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2020 r., I NSP 67/20; z dnia 22 stycznia

2019 r., I NSP 71/18; z 31 października 2019 r., I NSP 134/19). Dodatkowo wobec

zarzutu skarżących, należy wskazać, iż ustawodawca nie wprowadził żadnych

kategorycznych terminów na rozpoznanie spraw sądowych. W orzecznictwie

I NSP 280/26

6

wskazuje się, że w ustawie o skardze nie zakwalifikowano automatycznie

jako przewlekłego nawet postępowania, które trwa dużej niż 12 miesięcy.

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie wyrażonym

w postanowieniu z dnia 1 października 2020 r., II S 6/08 (KZS 2008/11/70),

które wielokrotnie aprobowano w judykaturze Sądu Najwyższego, nie można

oczekiwać rozpoznawania sprawy niezwłocznie po jej wniesieniu.

Niezwłoczne rozstrzyganie sprawy nie jest możliwe ani ze względów

organizacyjnych, ani nie byłoby to rozsądne wobec konieczności zapoznania

się sędziów z materiałami sprawy, czasu dla ich rozważenia i podjęcia decyzji,

wreszcie jej uzasadnienia. Chodzi o to, aby czynności te zabierały odpowiednią

ilość czasu, to jest odbywały się bez zbędnej zwłoki, która wskazywałaby

na bezczynność sądu lub bezproduktywność jego działań.

Zdaniem Sądu Najwyższego, biorąc pod uwagę dotychczasowe czynności

w przedmiotowej sprawie nie doszło do przekroczenia przyjmowanego

w orzecznictwie terminu bezczynności lub opieszałości, aby można było przypisać

sądowi nieuzasadnioną zwłokę lub bezczynność prowadzącą do stwierdzenia

przewlekłości postępowania przed Sądem Apelacyjnym. Przekonanie skarżących,

nie uwzględniające okoliczności obiektywnych, nie może prowadzić do przypisania

sądowi bezczynności i w konsekwencji naruszenia prawa strony do rozpoznania

sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, zwłaszcza, że skarżący kwestionują jedynie

ogólny czas trwania postępowania apelacyjnego w odniesieniu do przyszłych

zdarzeń tj. odległego terminu rozprawy, a powinni wskazywać na określone

czynności procesowe, których sąd nie podjął lub podjął z nieuzasadnioną zwłoką,

bądź też dokonał ich wadliwie. Prezes Sądu Apelacyjnego wyczerpująco

ustosunkował się do zarzutów skargi na przewlekłość w pisemnej odpowiedzi na nią.

Sąd Najwyższy podziela interpretację orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka oraz istotę prawa do sądu, którą należy wiązać z rzetelnym rozpatrzeniem

sprawy, a nie z szybkim jej rozpoznaniem.

Ponadto oceniając czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością

postępowania, należy brać pod uwagę art. 2 ustawy o skardze i kryteria określone

w tym przepisie zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności już podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie.

I NSP 280/26

7

W ocenie Sądu Najwyższego w rozpoznawanej sprawie na dzień orzekania,

biorąc pod uwagę dotychczasowy czas postępowania przed Sądem Apelacyjnym,

zostały podjęte właściwe czynności, w odstępie czasowym nie przekraczającym

wymogów rzetelnego procesu, zaś fakt, że dla strony powodowej nie są one

wystarczające, a sprawa nie została jeszcze rozpoznana, nie kwalifikuje

w tym przypadku do stwierdzenia, że już nastąpiła kolejna, zarzucana przewlekłość

postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjny w Gdańsku w sprawie

o sygn. V ACa 1294/25.

Z tych względów, na mocy art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość

postępowania, skarga podlega oddaleniu.

JW

[a.ł]