Apelacja przez ponad dwa lata bez czynności sądu. SN przyznał po 3 tys. zł

I. I.1. Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki z 28 kwietnia 2024 r. (data nadania w urzędzie

pocztowym) G. S., J.S., M. W.i, E. W. (dalej także: Skarżący), zastępowani przez

profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu toczącym się przed Sądem Apelacyjnym

w Warszawie, w sprawie o sygn. VI ACa […], nastąpiła przewlekłość

postępowania;

2. wydanie Sadowi rozpoznającemu sprawę zalecenia rozpoznania sprawy

w terminie 1 miesiąca,

3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz każdego ze Skarżących kwoty

po 15.000 zł;

4. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz każdego ze Skarżących kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

I NSP 300/26

3

Uzasadniając wniesioną skargę Skarżący wskazali, że w sprawie wystąpiła

bezczynność, która nie znajduje żadnego usprawiedliwienia.

I.2. W odpowiedzi na skargę z 30 czerwca 2026 r. Prezes Sądu Apelacyjnego

w Warszawie zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

II. II.1. 13 grudnia 2019 r. do Sądu Okręgowego w Warszawie wpłynął pozew

Skarżących przeciwko […]. Postępowanie toczyło się pod sygn. II C […].

II.2. 12 grudnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie wydał wyrok w sprawie

II C […]. Pozwany wniósł apelację od powyższego wyroku. Jednocześnie domagał

się rozpoznania apelacji na rozprawie.

II.3. 12 lutego 2024 r. akta sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego

w Warszawie. Tego samego dnia sporządzono raport z losowego przydziału

w sprawie V LACA 1766/24 sędziego referenta. 13 lutego 2024 r. zarządzono

wpisanie sprawy do rep. ACa oraz zawiadomienie stron postępowania o składzie

wyznaczonym do rozpoznania apelacji.

II.4. 13 marca 2024 r. do Sądu Apelacyjnego w Warszawie wpłynęło pismo

procesowe Pozwanego.

II.5. Na podstawie zarządzenia z 27 kwietnia 2026 r. Pozwany został wezwany

do uzupełnienia braków formalnych apelacji. Braki te zostały uzupełnione pismem,

które wpłynęło do sądu 15 maja 2026 r.

II.6. Na podstawie zarządzenia z 21 maja 2026 r. odpis apelacji Pozwanego został

doręczony stronie przeciwnej. 8 czerwca 2026 r. do sądu wpłynęła odpowiedź

Skarżących na apelację.

II.7. Na podstawie zarządzenia z 10 czerwca 2026 r. wyznaczono termin rozprawy,

który ustalono na 28 sierpnia 2026 r.

II.8. 28 sierpnia 2026 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie wydał wyrok w sprawie

VI ACa […].

III. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I NSP 300/26

4

III.1. Według art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym

prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. 2023 poz. 1725, dalej: u.s.p.p.) strona

może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego

(przewlekłość postępowania).

W myśl art. 2 ust. 2 u.s.p.p. dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny

dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi,

niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter

sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła

skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

III.2. W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie określono, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem tym należy rozumieć

wielomiesięczną bezczynność sądu, polegającą na niewyznaczaniu rozprawy bądź

niepodejmowaniu czynności (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia

2018 r., I NSP 40/18; z 11 września 2019 r., I NSP 88/19; z 14 listopada 2019 r.,

I NSP 151/19; z 12 maja 2020 r., I NSP 37/20; z 27 października 2020 r.,

I NSP 151/20). W odniesieniu do postępowania apelacyjnego wskazuje się,

że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić

w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji, polegającej na niewyznaczeniu

rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji

(m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18;

z 6 września 2019 r., I NSP 74/19; z 31 października 2019 r., I NSP 134/19;

z 19 grudnia 2019 r., I NSP 173/19).

I NSP 300/26

5

III.3. Standardy co do trwania postępowania sądowego określił w orzecznictwie

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Trybunał ten stwierdził, ze dla oceny tego,

czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona bierze się pod uwagę

szczególne warunki sprawy, uwzględnienia się kryteria takie jak skomplikowanie

(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz

znaczenia materii objętej skargą (zob. np. wyroki ETPCz: z 14 stycznia 2003 r.,

skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. M. A. Nowicki,

Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego

procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo

Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19;

z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). W utrwalonym orzecznictwie Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka uznano przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle,

jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii,

nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji,

nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania

jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest

nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r.

w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia

Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r.,

I NSP 35/23).

III.4. Akta wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 12 lutego

2024 r. Tego samego dnia sporządzono raport z losowego przydziały w sprawie

sędziego referenta; kolejnego dnia zarządzono wpisane sprawy do właściwego

repertorium i zawiadomienie stron o składzie sądu wyznaczonym do rozpoznania

sprawy. Apelacja została zbadana pod kątem spełnienia wymogów formalnych

27 kwietnia 2026 r. Wówczas wezwano Pozwanego do uzupełnienia braków

formalnych. Pismo zawierające uzupełnienie braków wpłynęło do sądu 15 maja

2026 r. Odpis apelacji został doręczony Skarżącym na podstawie zarządzenia

z 21 maja 2026 r. Odpowiedź Skarżących na apelację wpłynęła do sądu 8 czerwca

2026 r. Na podstawie zarządzenia z 10 czerwca 2026 r. wyznaczono termin rozprawy,

który ustalono na 28 sierpnia 2026 r.

I NSP 300/26

6

III.5. Przedstawiony przebieg czynności podejmowanych przez Sąd Apelacyjny

w Warszawie wskazuje na to, że postępowanie w sprawie VI ACa […] prowadzone

było przewlekle. Przez przeszło 2 lata od wpływu akt do sądu w sprawie nie podjęto

żadnych czynności nakierowanych na nadanie biegu apelacji (poza wylosowaniem

składu sądu i zawiadomieniem stron o składzie oraz wpisaniem sprawy do

właściwego repertorium). Przez ten czas sprawa nie została zbadana pod kątem

spełnienia wymogów formalnych; dopiero na podstawie zarządzenia z 27 kwietnia

2026 r. Pozwany został wezwany do uzupełnienia braków formalnych apelacji. W

konsekwencji – strona przeciwna czekała 2 lata i 3 miesiące od dnia wpływu akt do

sądu na doręczenie jej odpisu apelacji. Termin rozprawy został natomiast

wyznaczony dopiero po 2 latach i 4 miesiącach.

Zdaniem Sądu Najwyższego tak długi czas trwania postępowania nie jest

uzasadniony przedmiotem sprawy ani zachowaniem stron. Nie uzasadnia go także

konieczność rozpoznawania spraw według kolejności wpływu i wskazywane

przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie trudności organizacyjne i kadrowe.

Według utrwalonego orzecznictwa znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe,

jak i inne kłopoty organizacyjne pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości

postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę. Wskazuje się przy tym,

że państwo ponosi odpowiedzialność za zapewnienie właściwej organizacji

sądownictwa, w tym należytej obsady kadrowej sądów (m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 16 maja 2019 r., I NSP 28/19; z 24 maja 2019 r., I NSP 29/19;

z 5 czerwca 2019 r., I NSP 39/19; 27 października 2020 r., I NSP 145/20; z 9 grudnia

2020 r., I NSP 179/20).

W związku z powyższym, na podstawie art. 12 ust. 2 u.s.p.p., Sąd Najwyższy

orzekł, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, doszło do przewlekłości

postępowania.

III.6. Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na żądanie

skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2 000

do 20 000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych

za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego,

ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania.

Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy

pieniężnej w tej samej sprawie.

I NSP 300/26

7

W orzecznictwie przyjmuje się, że suma pieniężna zasądzana w związku

ze stwierdzoną przewlekłością ma stanowić swoistą rekompensatę za zwłokę

w rozpoznaniu sprawy, a oprócz tego ma charakter sankcji dla państwa za wadliwe

zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 15 marca 2018 r., III SPP 14/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 64/18; z 9 grudnia

2020 r., I NSP 149/20; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Wysokość zasądzonej

sumy powinna uwzględniać okoliczności sprawy i być proporcjonalna do wielkości

zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego (m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 29 października 2014 r., KSP 8/14; z 14 października 2020 r.,

I NSP 111/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 161/20).

Postępowanie w sprawie rozpoczęło się wniesieniem pozwu

przez Skarżących, który wpłynął do sądu pierwszej instancji 13 grudnia 2019 r.

Łączny czas trwania postępowania liczony od dnia wpływu pozwu do dnia wydania

wyroku przez Sąd Apelacyjny w Warszawie (28 sierpnia 2026 r.), wynosi 6 lat

i 8 miesięcy. Biorąc pod uwagę powyższe, a także mając na względzie,

że dotychczas w sprawie nie przyznano Skarżącym żadnej kwoty pieniężnej tytułem

rekompensaty za przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącym

od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie kwotę 3.000 zł za okres

od 12 lutego 2024 r. (tj. od dnia wpływu apelacji do Sądu Apelacyjnego w Warszawie)

do 28 sierpnia 2026 r. Dalej idące żądanie skargi nie znajdowało uzasadnienia

i podlegało oddaleniu.

III.7. Zgodnie z art. 12 ust 2 u.s.p.p., na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca

podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora

prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich

czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście

zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy.

28 sierpnia 2026 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie wydał wyrok w sprawie.

Wydanie odpowiednich zaleceń stało się więc zbędne.

III.8. Na podstawie art. 17 ust. 3 u.s.p.p. Sąd Najwyższy nakazał Skarbowi Państwa

– Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie zwrócić opłatę od skargi uiszczoną

przez każdego ze Skarżących.

III.9. Na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p.

oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.

I NSP 300/26

8

w sprawie opłat za czynności adwokackie, Sąd Najwyższy zasądził od Skarbu

Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz Skarżących kwotę 240 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

sk

[a.ł]