Apelacja o 113 900 zł czekała w Katowicach na rozprawę. Sąd Najwyższy przyznał 2000 zł

A. W. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą T. (dalej: „skarżący”)

pismem z 25 lipca 2025 r. (data prezentaty Sądu Najwyższego), reprezentowany

przez profesjonalnego pełnomocnika, działając na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznawania

sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez

prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U.

2023, poz. 1725, dalej: ustawa o skardze na przewlekłość postępowania) wniósł

skargę na przewlekłość postępowania w sprawie toczącej się przed Sądem

Apelacyjnym w Katowicach pod sygn. V AGa 10/24. Skarżący domaga się

stwierdzenia przewlekłości wskazanego postępowania, a także zobowiązania Sądu

Apelacyjnego w Katowicach do wyznaczenia terminu rozprawy w sprawie

maksymalnie w ciągu 3 miesięcy od dnia zwrotu akt oraz przyznania skarżącemu

od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w wysokości 20.000 zł, jak i zasądzenie

kosztów postępowania wywołanego skargą, w tym kosztów zastępstwa

procesowego.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wyrokiem z 25 października 2023 r.

Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził na jego rzecz sumy: 113 900,00 zł

z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot: 108 000.00 zł od 7 lipca 2022 r. i 5

900,00 od 3 marca 2023 r. oraz 11 112,00 zł tytułem kosztów postępowania z

odsetkami. Od wskazanego w wyroku pozwana złożyła apelację, której odpis został

doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 24 stycznia 2024 r. W dniu 6 lutego

I NSP 309/25

3

2024 r. złożona została odpowiedź skarżącego na apelację pozwanej. Akta sprawy

przedstawione zostały Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach w dniu 4 stycznia 2024

r. W ocenie skarżącego ostatnią czynnością podjętą przez Sąd Apelacyjny w

Katowicach było datowane na 17 stycznia 2024 r. doręczenie pełnomocnikowi

powoda odpisu apelacji strony pozwanej z dnia 8 grudnia 2023 r. Poza tym Sąd

Apelacyjny w Katowicach nie podjął jakiejkolwiek czynności w sprawie, a co

najważniejsze nawet nie wyznaczył terminu rozpoznania apelacji.

W odpowiedzi na skargę z dnia 29 października 2025 r. Prezes Sądu

Apelacyjnego w Katowicach zgłosił swój udział w sprawie oraz wniósł o oddalenie

skargi na przewlekłość postępowania w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość strona może

wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Przepis

art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania doprecyzowuje, że

przy badaniu tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w

szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w

celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości

postępowania można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu polegające

na niewyznaczeniu rozprawy, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca

2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r.,

III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19 października 2017 r.,

I NSP 309/25

4

III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18;

z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

W części orzeczeń w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

wskazuje się, że także krótsza, np. ośmiomiesięczna bezczynność sądu, naruszyć

może prawo strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 maja 2013 r.,

III SPP 51/13; z 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13; z 27 marca 2019 r.,

I NSP 88/18).

Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do

zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał

jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy

trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez

względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do

czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone

w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do

przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i

prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11

lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I

NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Podobnie przesłanki

stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC, który ocenia, czy

przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle szczególnych warunków

sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień

złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz

znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC: z 21 września 2000 r., skarga nr

33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr

38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga

nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr

29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr

39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski

Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu

sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału,

I NSP 309/25

5

a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28

września 2021 r., I NSP 145/21).

W orzecznictwie ETPC nie określono jednak sztywnych granic czasowych

postępowania, których przekroczenie mogłoby być automatycznie uznane

za przewlekłość postępowania. Ocena spełnienia obowiązku zależy od okoliczności

konkretnej sprawy, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających

na tok postępowania (zob. P. Gorajewski, Rozsądny termin rozpoznania sprawy

przez sąd w świetle standardu Rady Europy a praktyka sądowoadministracyjna

(w) Stosowanie Prawa Europejskiego w orzecznictwie sądowym z 2019 r., s. 69-70;

oraz powołane tam orzecznictwo ETPC). Powyższe oznacza, że przewlekłości

postępowania nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie

indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r.,

I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20;

z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).

Dokonując oceny, czy doszło do przewlekłości postępowania, a tym samym

czy naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej

zwłoki, sąd – stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość –

obok upływu czasu, uwzględnia indywidualne okoliczności sprawy związane z

postępowaniem, ale także okoliczności związane z organizacją wymiaru

sprawiedliwości. Z analizy przedstawionych dokumentów wynika, że sprawa została

zainicjowana pozwem, który do Sądu Okręgowego w Katowicach wpłynął 13 lutego

2023 r. W dniu 25 października 2023 r. Sąd Okręgowy w Katowicach wydał wyrok,

który apelacją zaskarżyła pozwana. Akta sprawy wpłynęły do Sądu Apelacyjnego

w Katowicach w dniu 19 stycznia 2024 r., a odpis apelacji doręczono skarżącemu

24 stycznia 2024 r. Od tego momentu sprawa oczekuje na wyznaczenie rozprawy.

W dniu 9 lutego 2024 r. wpłynęła odpowiedź skarżącego na apelację pozwanej.

W świetle powyższego, od dnia wniesienia apelacji i wydania zarządzenia

o wpisaniu jej do repertorium AGa (tj. 19 stycznia 2024 r.) do dnia wniesienia skargi

(tj. 16 lipca 2025 r.), upłynęło prawie 18 miesięcy (dokładnie rok, 5 miesięcy

i 26 dni). Wobec przedstawionych czynności w sprawie stanowiącej przedmiot

rozpoznawanej skargi należy stwierdzić, że Sąd Apelacyjny w Katowicach podjął

czynności zmierzające do rozpoznania tej sprawy jednak ze znaczną przerwą,

I NSP 309/25

6

a w konsekwencji nie rozpoznał jej prawomocnie do dnia rozpoznania skargi przez

Sąd Najwyższy. Taki stan sprawy nie był spowodowany działaniami

podejmowanymi przez strony postępowania w tym przez skarżącego. Prowadzi to

zatem do wniosku, że w sprawie V AGa 10/24 toczącej się przed Sądem

Apelacyjnym w Katowicach doszło do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu

sprawy w przedstawionym wyżej znaczeniu.

Należy zauważyć, że przedmiotowa skarga związana jest z jednym

z istotnych dla człowieka praw do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

a więc nie może zniknąć z pola widzenia konieczność przestrzegania

konstytucyjnych i europejskich standardów w tym względzie. Europejski Trybunał

Praw Człowieka niejednokrotnie wskazywał, że organy orzekające powinny

uwzględniać również czynniki leżące poza sądem, a wynikające z zaniedbań

systemowych państwa w tym zakresie. Sam fakt braku winy sędziego w sprawnym

rozpoznawaniu sprawy nie powinien mieć decydującego znaczenia. Dla strony,

czy też uczestnika postępowania nie ma bowiem znaczenia, gdzie tkwi źródło

przewlekłości postępowania: czy w zaniedbaniach i opieszałości sądu,

przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też w państwie,

które nie przyjęło odpowiednich rozwiązań w celu zapobieżenia systemowej

przewlekłości postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości,

brak odpowiedniego budżetu czy też zbyt duża ilość spraw przypadająca

na jednego sędziego nie powinny obciążać uczestników postępowania.

Prawem strony każdego postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 EKPCz,

aby odbyło się ono w rozsądnym terminie (zob. M. Mrowicki, Przewlekłość

postępowania i jej systemowy charakter w Polsce. Glosa do wyroku ETPC z 7 lipca

2015 r., nr: 72287/10, 13927/11 i 46187/11, LEX/el. 2016, s. 7).

Osobną kwestią jest natomiast ocena żądania skarżącego przyznania sumy

pieniężnej tytułem zadośćuczynienia za powstałą przewlekłość postępowania. Z

ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że wysokość sumy

pieniężnej musi być proporcjonalna do wielkości zwłoki. Należy także

uwzględnić okoliczność, że suma pieniężna zasądzana w związku ze stwierdzoną

przewlekłością nie ma na celu wyrównania szkody powstałej na skutek

przewlekłości, ale ma stanowić swego rodzaju rekompensatę za zwłokę

I NSP 309/25

7

w rozpoznaniu sprawy. Jak wskazuje się w orzecznictwie przyznanie „odpowiedniej

sumy pieniężnej” na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość

postępowania pełni także rolę sankcji dla państwa za wadliwe zorganizowanie

wymiaru sprawiedliwości (postanowienia Sądu Najwyższego: z 2 marca 2016 r.,

III SPP 45/16; z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).

W niniejszej sprawie postępowanie zainicjowane pozwem skarżącego

wniesionym dnia 13 lutego 2023 r. toczy się ponad 2 lata i do chwili wniesienia

skargi nie zostało prawomocnie zakończone. Przewlekłość postępowania wystąpiła

na jednym z jego etapów – w postępowaniu odwoławczym – i trwa prawie

18 miesięcy – na dzień wniesienia skargi do Sądu Najwyższego. Kwota zasądzana

na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania musi

obejmować kwotę 500 zł za każdy zakończony rok postępowania niezależnie,

czy w określonej fazie miała miejsce przewlekłość, czy też nie, przy czym musi być

równa co najmniej 2000 zł. Sąd może przyznać sumę pieniężną wyższą niż 500

złotych za każdy rok trwania postępowania, jeżeli sprawa ma szczególne znaczenie

dla skarżącego, który swoją postawą nie przyczynił się w sposób zawiniony

do wydłużenia czasu trwania postępowania.

Sąd Najwyższy uznał, że na rzecz skarżącego należy zasądzić kwotę

2000 zł w związku ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie za okres od 19

stycznia 2024 r. do 25 lipca 2025 r., a w pozostałym zakresie żądanie skargi oddalił.

Wysokość tej kwoty jest proporcjonalna do wielkości zwłoki, jej przyczyn

oraz dotkliwości dla skarżącego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 6

stycznia 2006 r., III SPP 154/05). Kwota 2000 zł stanowi z jednej strony

wystarczającą rekompensatę dla skarżącego w związku ze stwierdzeniem

przewlekłości w sprawie, z drugiej zaś stanowi sankcję dla państwa za wadliwe

zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości. Trzeba jeszcze zwrócić uwagę na

wskazane w art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, czynniki

rzutujące na kwestię przewlekłości postępowania oraz rekompensaty związanej z

jej stwierdzeniem: stopień faktycznej i prawnej zawiłości sprawy, znaczenie dla

strony, która wniosła skargę oraz zachowanie się strony,

która zarzuciła przewlekłość postępowania. Sprawa, której skarga dotyczy

ma dla skarżącego znaczenie z uwagi na jej przedmiot. Należy jeszcze wskazać,

I NSP 309/25

8

że zachowanie skarżącego w żaden sposób nie przyczyniło się do przedłużenia

postępowania. Wynikający z ustawy obowiązek uwzględniania przez sąd

okoliczności, że sprawa ma istotne znaczenie dla strony, która wniosła skargę

na przewlekłość i nie jest zawiła znajduje potwierdzenie w orzecznictwie.

W tych okolicznościach Sąd Najwyższy zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o

skardze na przewlekłość postępowania orzekł, co do przyznania kwoty

zadośćuczynienia jak w pkt. 2 sentencji postanowienia.

Skarżący wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz zwrotu

kosztów postępowania. Przedmiotowa skarga związana jest z przewlekłością

postępowania przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach (V AGa 10/24). Strona

wnosząca skargę zobowiązana była do uiszczenia opłaty od skargi, tym samym po

jej stronie powstały koszty postępowania we wskazanej ustawowo wysokości.

Jednocześnie Sąd Najwyższy wskazuje, że skarżący nie wykazał jakie inne

niezbędne koszty postępowania prowadzonego przez stronę osobiście ponieśli w

związku z przedmiotową skargą. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 17

ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, zwrócono skarżącemu

opłatę od skargi w wysokości 200 zł.

W zakresie kosztów zastępstwa procesowego Sąd Najwyższy, na podstawie

art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. art. 99 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. i w zw. z art. 8

ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania oraz § 14 ust. 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2015, poz. 1804 ze zm.),

orzekł jak w sentencji.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Elżbieta Karska Marek Dobrowolski Paweł Wojciechowski

Sh

[r.g.]