Apelacja o ubezpieczenie czekała w Krakowie ponad trzy lata. SN przyznał 3 tys. zł

K. C. (dalej: „skarżąca”) pismem z 5 sierpnia 2025 r. (data prezentaty Sądu

Najwyższego), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, działając na

podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie

prawa strony do rozpoznawania sprawy w postępowaniu przygotowawczym

prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: ustawa o skardze

na przewlekłość postępowania) wniosła skargę na przewlekłość postępowania w

sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie pod sygn. III AUa

306/22. Skarżąca domaga się stwierdzenia przewlekłości wskazanego

postępowania, a także przyznania jej od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w

wysokości 10.000 zł, jak i zasądzenia kosztów postępowania wywołanego skargą,

w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że przez okres ponad trzech lat nie

została podjęta żadna czynność. Po apelacji powoda, jedyną czynnością wykonaną

przez Sąd Apelacyjny w Krakowie było doręczenie odpisu apelacji z dnia 23 lutego

2022 r. Dopiero w dniu 14 maja 2025 r. wyznaczony został termin rozprawy

apelacyjnej.

W odpowiedzi na skargę z dnia 25 lipca 2025 r. Prezes Sądu Apelacyjnego

w Krakowie zgłosił swój udział w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi na

przewlekłość postępowania, a w przypadku jej uznania o przyjęcie mniejszej kwoty

odszkodowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość strona może

wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

I NSP 324/25

3

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Przepis

art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania doprecyzowuje, że

przy badaniu tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w

szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w

celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości

postępowania można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu polegające

na niewyznaczeniu rozprawy, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca

2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP

55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19 października 2017 r., III SPP 42/17;

z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18; z 3 grudnia

2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). W części orzeczeń w

sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych wskazuje się, że także

krótsza, np. ośmiomiesięczna bezczynność sądu, naruszyć może prawo strony do

rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 maja 2013 r., III SPP 51/13; z 17 grudnia

2013 r., III SPP 242/13; z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18).

Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do

zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał

jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy

trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez

względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do

czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone

w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do

przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i

prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11

I NSP 324/25

4

lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I

NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Podobnie przesłanki

stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC, który ocenia, czy

przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle szczególnych warunków

sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień

złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz

znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC: z 21 września 2000 r., skarga nr

33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr

38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga

nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr

29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr

39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski

Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu

sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału,

a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28

września 2021 r., I NSP 145/21).

W orzecznictwie ETPC nie określono jednak sztywnych granic czasowych

postępowania, których przekroczenie mogłoby być automatycznie uznane

za przewlekłość postępowania. Ocena spełnienia obowiązku zależy od okoliczności

konkretnej sprawy, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających

na tok postępowania (zob. P. Gorajewski, Rozsądny termin rozpoznania sprawy

przez sąd w świetle standardu Rady Europy a praktyka sądowo administracyjna

(w) Stosowanie Prawa Europejskiego w orzecznictwie sądowym z 2019 r., s. 69-70;

oraz powołane tam orzecznictwo ETPC). Powyższe oznacza, że przewlekłości

postępowania nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie

indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r.,

I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20;

z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).

Dokonując oceny, czy doszło do przewlekłości postępowania, a tym samym

czy naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej

zwłoki, sąd – stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość –

obok upływu czasu, uwzględnia indywidualne okoliczności sprawy związane z

I NSP 324/25

5

postępowaniem, ale także okoliczności związane z organizacją wymiaru

sprawiedliwości.

Z analizy przedstawionych dokumentów wynika, że w dniu 11 lutego 2022 r.

do III Wydziału Sądu Apelacyjnego w Krakowie wpłynęła apelacja pełnomocnika

skarżącej od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 25 listopada 2021 r., VII U

975/20, w sprawie o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia. Tego samego

dnia sprawę zarejestrowano pod sygn. III AUa 306/22 i wylosowano przez System

Losowego Przydziału Spraw sędziego sprawozdawcę - referat oczekujący. Dnia 23

lutego 2022 r. odpis apelacji wysłano do pełnomocnika organu rentowego oraz

zainteresowanego. W dniu 8 marca 2022 r. wpłynęła odpowiedź organu rentowego

na apelację. Po przeprowadzeniu postępowania między instancyjnego dnia 30

marca 2022 r. akta zostały przekazane na kalendarz akt oczekujących na

wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu. W dniu 27 stycznia

2023 r. sprawę przydzielono sędziemu sprawozdawcy obejmującemu referat

oczekujący. Zarządzeniem z dnia 13 maja 2025 r., Przewodniczący Wydziału

wyznaczył termin rozprawy na dzień 15 lipca 2025 r. Rozprawa w tym dniu została

odroczona celem wystąpienia do Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w

Krakowie o nadesłanie dokumentów zalegających w aktach rejestrowych

zainteresowanego. Od tego momentu sprawa oczekuje na wyznaczenie rozprawy.

W świetle powyższego, od dnia wniesienia apelacji i wydania zarządzenia

o wpisaniu jej do repertorium AUa (tj. 11 lutego 2022 r.) do dnia wniesienia skargi

na przewlekłość (tj. 16 lipca 2025 r.), upłynęło prawie 3 i pół roku (dokładnie 3 lata,

5 miesięcy i 5 dni). Wobec przedstawionych czynności w sprawie stanowiącej

przedmiot rozpoznawanej skargi należy stwierdzić, że Sąd Apelacyjny w Krakowie

podjął czynności zmierzające do rozpoznania tej sprawy jednak ze znaczną

przerwą, a w konsekwencji nie rozpoznał jej prawomocnie do dnia rozpoznania

skargi przez Sąd Najwyższy. Taki stan sprawy nie był spowodowany działaniami

podejmowanymi przez strony postępowania w tym przez skarżącą. Prowadzi to

zatem do wniosku, że w sprawie III AUa 306/22 toczącej się przed Sądem

Apelacyjnym w Krakowie doszło do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy

w przedstawionym wyżej znaczeniu.

Należy zauważyć, że przedmiotowa skarga związana jest z jednym

I NSP 324/25

6

z istotnych dla człowieka praw do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

a więc nie może zniknąć z pola widzenia konieczność przestrzegania

konstytucyjnych i europejskich standardów w tym względzie. Europejski Trybunał

Praw Człowieka niejednokrotnie wskazywał, że organy orzekające powinny

uwzględniać również czynniki leżące poza sądem, a wynikające z zaniedbań

systemowych państwa w tym zakresie. Sam fakt braku winy sędziego w sprawnym

rozpoznawaniu sprawy nie powinien mieć decydującego znaczenia. Dla strony, czy

też uczestnika postępowania nie ma bowiem znaczenia, gdzie tkwi źródło

przewlekłości postępowania: czy w zaniedbaniach i opieszałości sądu,

przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też w państwie, które nie

przyjęło odpowiednich rozwiązań w celu zapobieżenia systemowej przewlekłości

postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości, brak odpowiedniego

budżetu czy też zbyt duża ilość spraw przypadająca na jednego sędziego nie

powinny obciążać uczestników postępowania. Prawem strony każdego

postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 EKPCz, aby odbyło się ono w

rozsądnym terminie (zob. M. Mrowicki, Przewlekłość postępowania i jej systemowy

charakter w Polsce. Glosa do wyroku ETPC z 7 lipca 2015 r., nr: 72287/10,

13927/11 i 46187/11, LEX/el. 2016, s. 7).

Osobną kwestią jest natomiast ocena żądania skarżącej przyznania

sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia za powstałą przewlekłość postępowania.

Z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że wysokość sumy

pieniężnej musi być proporcjonalna do wielkości zwłoki. Należy także uwzględnić

okoliczność, że suma pieniężna zasądzana w związku ze stwierdzoną

przewlekłością nie ma na celu wyrównania szkody powstałej na skutek

przewlekłości, ale ma stanowić swego rodzaju rekompensatę za zwłokę

w rozpoznaniu sprawy. Jak wskazuje się w orzecznictwie przyznanie „odpowiedniej

sumy pieniężnej” na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość

postępowania pełni także rolę sankcji dla państwa za wadliwe zorganizowanie

wymiaru sprawiedliwości (postanowienia Sądu Najwyższego: z 2 marca 2016 r.,

III SPP 45/16; z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).

W niniejszej sprawie postępowanie zainicjowane apelacją skarżącej

wniesioną dnia 11 lutego 2022 r. toczy się ponad 3 lata i nie zostało prawomocnie

I NSP 324/25

7

zakończone. Kwota zasądzana na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze

na przewlekłość postępowania musi obejmować kwotę 500 zł za każdy zakończony

rok postępowania niezależnie, czy w określonej fazie miała miejsce przewlekłość,

czy też nie, przy czym musi być równa co najmniej 2000 zł. Sąd może przyznać

sumę pieniężną wyższą niż 500 złotych za każdy rok trwania postępowania, jeżeli

sprawa ma szczególne znaczenie dla skarżącej, która swoją postawą nie

przyczyniła się w sposób zawiniony do wydłużenia czasu trwania postępowania.

Sąd Najwyższy uznał, że na rzecz skarżącej należy zasądzić kwotę 3000 zł

w związku ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie za okres od 11 lutego 2022 r.

do 5 sierpnia 2025 r., a w pozostałym zakresie żądanie skargi oddalił. Wysokość tej

kwoty jest proporcjonalna do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla

skarżącej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 stycznia 2006 r., III SPP

154/05). Kwota 3000 zł stanowi z jednej strony wystarczającą rekompensatę dla

skarżącej w związku ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie, z drugiej zaś

stanowi sankcję dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości.

Trzeba jeszcze zwrócić uwagę na wskazane w art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na

przewlekłość postępowania, czynniki rzutujące na kwestię przewlekłości

postępowania oraz rekompensaty związanej z jej stwierdzeniem: stopień faktycznej

i prawnej zawiłości sprawy, znaczenie dla strony, która wniosła skargę oraz

zachowanie się strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Sprawa, której

skarga dotyczy ma dla skarżącej znaczenie z uwagi na jej przedmiot. Należy

jeszcze wskazać, że zachowanie skarżącej w żaden sposób nie przyczyniło się do

przedłużenia postępowania. Wynikający z ustawy obowiązek uwzględniania przez

sąd okoliczności, że sprawa ma istotne znaczenie dla strony, która wniosła skargę

na przewlekłość i nie jest zawiła znajduje potwierdzenie w orzecznictwie.

W tych okolicznościach Sąd Najwyższy zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o

skardze na przewlekłość postępowania orzekł, co do przyznania kwoty

zadośćuczynienia jak w pkt. 2 sentencji postanowienia.

W zakresie kosztów zastępstwa procesowego Sąd Najwyższy, na podstawie

art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. art. 99 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. i w zw. z art. 8

ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania oraz § 14 ust. 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

I NSP 324/25

8

opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2015, poz. 1804 ze zm.), orzekł

jak w sentencji.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Elżbieta Karska Marek Dobrowolski Paweł Wojciechowski

sh

[r.g.]