Sąd Najwyższy przekazał skargę na przewlekłość renty socjalnej Sądowi w Krakowie

Pismem z 17 września 2024 r. K. P., reprezentowana przez profesjonalnego

pełnomocnika, wniosła do Sądu Apelacyjnego w Krakowie skargę na przewlekłość

postępowania w sprawie III AUa 1156/23.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I NSP 362/24

2

Przed przystąpieniem do rozstrzygnięcia kwestii właściwości sądu

do rozpoznania skargi na przewlekłość, Sąd Najwyższy wyjaśnia przyczyny

podjęcia postępowania w niniejszej sprawie.

Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2024 r., I NSP 362/24, na podstawie

art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. per analogiam, Sąd Najwyższy zawiesił niniejsze

postępowanie z uwagi na konieczność przeprowadzenia zmian legislacyjnych,

usuwających wady procesowe, określone w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej (Wielka Izba) z 21 grudnia 2023 r., C-718/21 oraz w wyroku

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 listopada 2023 r. Wałęsa przeciwko

Polsce (skarga nr 50849/21) w terminie tam zakreślonym.

Wskazane orzeczenia nie zostały w zakreślonym terminie lojalnie przez

ustawodawcę wykonane. Termin wyznaczony pierwotnie w wyroku pilotażowym

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa

przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21), upłynął bezskutecznie. 20 listopada 2024 r.

Europejski Trybunał Praw Człowieka, na wniosek Polski, postanowił przedłużyć

termin na wykonanie wyroku w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce (nr skargi

50849/21). Także ten termin upłynął bezskutecznie. W związku z tym 17 listopada

2025 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka po raz kolejny postanowił przedłużyć

termin na wykonanie przez Polskę wyroku w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce

(nr skargi 50849/21).

W związku z brakiem lojalnego wykonania przez ustawodawcę krajowego

wskazanych orzeczeń oraz w związku z brakiem wiarygodnych informacji

o perspektywie ich wykonania i wprowadzenia wymaganych zmian legislacyjnych,

usuwających stwierdzone wady procesowe wynikające z braku niezależności

Krajowej Rady Sądownictwa, Sąd Najwyższy ważąc konkurujące wartości uznał,

że dalsze oczekiwanie na usunięcie stwierdzonych wad procesowych przez

ustawodawcę nie jest korzystne dla stron ani uzasadnione, ponieważ może

skutkować naruszeniem obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

Rzetelne rozpoznanie sprawy wymaga zawsze lojalnego i wszechstronnego

zbadania uwarunkowań prawnych i faktycznych sprawy, ale powinno następować

w rozsądnym terminie.

I NSP 362/24

3

Nie oznacza to bynajmniej, że utraciły doniosłość ustalenia poczynione

w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2020 r.,

I NOZP 3/19, mającej moc zasady prawnej. W uchwale tej Sąd Najwyższy

przypomniał, że podstawą funkcjonowania Unii Europejskiej jest wzajemne

zaufanie państw członkowskich, w szczególności przez przestrzeganie prawa UE.

Z tego względu, zgodnie z zasadą lojalnej współpracy wyrażoną w art. 4 ust. 3

akapit pierwszy (Dz.U. 2004, nr 90, poz. 864/30 ze zm.) – Państwa Członkowskie

powinny zapewnić na swym terytorium stosowanie i poszanowanie prawa

Unii Europejskiej oraz podejmować w tym celu środki służące zapewnieniu

wykonania zobowiązań wynikających z traktatów lub aktów instytucji

Unii Europejskiej. Na Rzeczypospolitej Polskiej ciąży więc w dalszym ciągu

obowiązek zapewnienia Krajowej Radzie Sądownictwa niezależności.

Brak niezależności Krajowej Rady Sądownictwa jest przyczyną wątpliwości

co do niezależności niektórych składów orzekających w sądach krajowych.

Sąd Najwyższy odnotowuje przy tym, że sam Sąd Najwyższy nie może

samodzielnie rozwiązać problemu braku niezależności Krajowej Rady Sądownictwa,

chociaż również w okresie poprzedzającym wydanie wyżej wskazanych wyroków

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka, sędziowie Sądu Najwyższego mając na celu umożliwienie ustawodawcy

dostosowania ustawodawstwa do standardów prawa europejskiego, w reakcji

na uchwałę składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (sygn. BSA I-4110-1/20),

powstrzymywali się od orzekania (zob. postanowienie składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z 2 marca 2020 r., I NSW 1/20; postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lutego 2020 r., I NO 3/20; z 26 lutego 2020 r., I NO 190/19;

z 26 lutego 2020 r., I NSP 2/20; z 26 lutego 2020 r., I NSP 200/19; z 19 marca

2020 r., I NSP 11/20; z 19 marca 2020 r., I NSP 14/20; z 19 marca 2020 r.,

I NSP 15/20; z 19 marca 2020 r., I NSP 8/20; z 23 marca 2020 r., I NSW 4/20;

z 30 marca 2020 r., I NSW 7/20; z 13 lutego 2020 r., I NO 187/19; z 23 marca

2020 r., I NSW 4/20; z 30 marca 2020 r., I NSW 7/20). Także po wydaniu wyroku

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 grudnia 2023 r., C-718/21 oraz

wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 listopada 2023 r., Wałęsa

I NSP 362/24

4

przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21), Sąd Najwyższy podkreślał konieczność

podjęcia przez ustawodawcę koniecznych inicjatyw legislacyjnych (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 5 marca 2024 r., I NKRS 76/21; z 19 marca

2024 r., I NKRS 7/23; z 19 marca 2024 r., I NKRS 34/23; z 19 marca 2024 r.,

I NKRS 45/23; z 19 marca 2024 r., I NKRS 70/23; z 20 marca 2024 r., I NKRS 44/23;

z 20 marca 2024 r., I NKRS 59/23; z 20 marca 2024 r., I NKRS 69/23; z 20 marca

2024 r., I NKRS 82/23; z 20 marca 2024 r., I NKRS 93/23; z 9 kwietnia 2024 r.,

II NSK 127/23; z 9 kwietnia 2024 r., II NSKP 11/23; z 11 kwietnia 2024 r.,

II NSKP 71/23; z 11 kwietnia 2024 r., II NSNc 470/23; z 11 kwietnia 2024 r.,

III CB 14/22; z 25 kwietnia 2024 r., I NB 6/22; z 18 kwietnia 2024 r., I NSW 14/18;

z 9 lipca 2024 r., I NSW 23/24; z 8 października 2024 r., I NO 34/23;

z 10 października 2024 r., II NSNc 181/24; z 10 października 2024 r.,

II NSNc 151/24; z 10 października 2024 r., II NSNc 194/24; z 10 października

2024 r., II NSNc 250/24).

Dnia 15 maja 2026 r. Sejm RP działając na podstawie art. 187 ust. 1 pkt 2

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 9a ust. 1 i art. 11d ust. 5 ustawy z dnia

12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 1186)

oraz art. 29a ust. 1 Regulaminu Sejmu RP, dokonał wyboru członków Krajowej

Rady Sądownictwa kwalifikowaną większością głosów (3/5).

Przechodząc do rozstrzygnięcia kwestii sądu właściwego do rozpoznania

skargi na przewlekłość, Sąd Najwyższy uznał, że skargę należało przekazać

do rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie.

Zgodnie z art. 4 ust. 1b ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,

poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), „[j]eżeli skarga dotyczy

przewlekłości postępowania przed sądem okręgowym i sądem apelacyjnym –

właściwy do jej rozpoznania w całości jest sąd apelacyjny”. Natomiast

Sąd Najwyższy jest właściwy do rozpoznania skargi na przewlekłość postępowania

przed sądem apelacyjnym lub Sądem Najwyższym (art. 4 ust. 2 ustawy o skardze

na przewlekłość).

I NSP 362/24

5

Przepisy wyznaczające właściwość rzeczową Sądu Najwyższego

do rozpatrywania skarg na przewlekłość postępowania jako normy o charakterze

kompetencyjnym, powinny być interpretowane ściśle i literalnie (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 19 grudnia 2019 r., I NSP 175/19; z 24 października 2024 r.,

I NSP 333/24; z 15 kwietnia 2025 r., I NSP 6/25; z 30 lipca 2025 r., I NSP 146/25;

z 5 maja 2026 r., I NSP 427/24).

Jak wynika z akt sprawy, skarga na przewlekłość dotyczy postępowania

przed Sądem Okręgowym w Krakowie sprawie o sygn. VII U 604/21

i Sądem Apelacyjnym w Krakowie sprawie o sygn. akt III AUa 1156/23.

W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przyjmuje się,

że rozpatrując skargę na przewlekłość, należy wziąć pod uwagę całość

postępowania w sprawie (zob. wyrok ETPC: z 7 lipca 2015 r., Rutkowski i inni

przeciwko Polsce, skarga nr 72287/10z 6 czerwca 2024 r., skarga

nr 45960/21,Terczyński i inni przeciwko Polsce; z 6 czerwca 2024 r., Pluciński i inni

przeciwko Polsce, skarga nr 56092/22; z 11 kwietnia 2024 r., Stań i inni przeciwko

Polsce, skarga nr 56287/22; z 11 kwietnia 2024 r., Paradowski i inni przeciwko

Polsce, skarga nr 18706/22; z 11 kwietnia 2024 r., Paliccy i inni przeciwko Polsce,

skarga nr 32837/20). Konstrukcja prawna właściwości sądu do rozpoznania skargi

na przewlekłość przyjęta w ustawie o skardze na przewlekłość, wskazuje, że jeżeli

przewlekłość dotyczy postępowania przed sądem okręgowym i sądem apelacyjnym,

sądem właściwym do rozpoznania skargi jest sąd apelacyjny (zob. przepis

szczególny art. 4 ust. 1b ustawy o skardze na przewlekłość).

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 200 § 2 k.p.c.

w związku z art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. w związku z art. 397

§ 3 k.p.c. w związku art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość orzekł,

jak w sentencji.

[kf]

[a.ł]

I NSP 362/24

6