Apelacja leżała w archiwum ponad dwa lata. SN przyznał skarżącemu 2 tys. zł za przewlekłość

I. I.1. Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki z 15 lipca 2026 r. (data nadania w urzędzie pocztowym)

J. C.(dalej także: Skarżący), zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika,

wniósł o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Apelacyjnym

w Krakowie w sprawie o sygn. I ACa […] doszło do przewlekłości

postępowania;

2. nakazanie Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie podjęcia czynności w terminie

7 dni od zwrotu akt po rozpoznaniu skargi, w szczególności poprzez wydanie

rozstrzygnięcia wobec złożenia obszernych stanowisk przez strony

postępowania i przeprowadzenie wszystkich istotnych dla niniejszej sprawy

dowodów;

3. zasądzenie na rzecz Powoda od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego

w Krakowie kwoty 10.000 zł;

4. zasądzenie na rzecz Powoda od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego

w Krakowie kosztów postępowania w sprawie niniejszej skargi, w tym kosztów

zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Uzasadniając wniesioną skargę Skarżący wskazał, że w sprawie wystąpiła

bezczynność, która nie znajduje żadnego usprawiedliwienia.

I.2. W odpowiedzi na skargę z 1 września 2026 r. Prezes Sądu Apelacyjnego

w Krakowie zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi, a w przypadku

jej uznania – przyjęcie mniejszej kwoty odszkodowania.

Uzasadniając swoje stanowisko Prezes Sądu Apelacyjnego w Krakowie

wskazał na trudną sytuację kadrową oraz znaczną liczbę spraw oczekujących

na rozpoznanie.

II. I NSP 478/26

3

II.1. 7 marca 2023 r. do Sądu Okręgowego w Krakowie wpłynął pozew Skarżącego

przeciwko […] (dalej także: Pozwany) o zapłatę. Postępowanie w tej sprawie toczyło

się pod sygn. I C […].

II.2. 20 listopada 2023 r. Sąd Okręgowy w Krakowie wydał wyrok w sprawie I C […].

Pozwany wniósł apelację od powyższego wyroku. W apelacji sformułował wniosek o

przeprowadzenie rozprawy.

II.3. Akta sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Krakowie

20 lutego 2024 r. Tego samego dnia sporządzono raport z losowania – przydziału

w sprawie I ACa […] sędziego referenta.

II.4. Na podstawie zarządzenia z 18 kwietnia 2024 r. strony zostały poinformowane

o składzie sądu wyznaczonym do rozpoznania sprawy oraz doręczono odpis apelacji

Skarżącemu. Odpowiedź Skarżącego na apelację wpłynęła do Sądu Apelacyjnego

11 czerwca 2024 r.

II.5. Na podstawie zarządzenia z 26 czerwca 2024 r. akta sprawy zostały złożone

do archiwum w oczekiwaniu na wyznaczenie terminu rozprawy.

II.6. 17 września 2024 r. do Sądu wpłynął wniosek Skarżącego o zabezpieczenie

roszczenia. Wniosek ten został rozpoznany postanowieniem z 18 października

2024 r. 7 listopada 2024 r. do Sądu Apelacyjnego wpłynął wniosek Pozwanego

o sporządzenie uzasadnienia powyższego orzeczenia. Odpis postanowienia

z pisemnym uzasadnieniem został doręczony Pozwanemu na podstawie

zarządzenia z 8 listopada 2024 r.

II.7. 9 grudnia 2024 r. do Sądu wpłynęło zażalenie Pozwanego na ww.

postanowienie. Na podstawie zarządzenia z 11 grudnia 2024 r. wylosowano

3-osobowy skład do rozpoznania zażalenia, zaś odpis zażalenia został doręczony

Skarżącemu. 16 grudnia 2024 r. sporządzono raport z losowania – przydziału

w sprawie I ACz […] sędziego referenta. 27 grudnia 2024 r. do Sądu Apelacyjnego

wpłynęła odpowiedź Skarżącego na zażalenie. 27 stycznia 2025 r. Sąd Apelacyjny

w Krakowie wydał postanowienie w przedmiocie zażalenia.

II.8. 10 grudnia 2024 r. i 9 grudnia 2025 r. do Sądu Apelacyjnego wpłynęły wnioski

Skarżącego o wyznaczenie terminu rozprawy. Kolejno na podstawie zarządzeń

z 11 grudnia 2024 r. i 10 grudnia 2025 r. Skarżący został poinformowany, że sprawa

oczekuje na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu.

II.9. 15 lipca 2026 r. Skarżący wniósł skargę na przewlekłość postępowania

w sprawie.

I NSP 478/26

4

II.10. Na podstawie zarządzenia z 20 sierpnia 2026 r. wyznaczono termin

posiedzenia niejawnego na 24 września 2026 r.

II.11. 27 sierpnia 2026 r. wpłynął wniosek Skarżącego o rozpoznanie sprawy

na posiedzeniu niejawnym.

II.12. 24 września 2026 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie wydał wyrok w sprawie

I ACa […].

III. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

III.1. Według art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym

prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: u.s.p.p.) strona

może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego

(przewlekłość postępowania).

W myśl art. 2 ust. 2 u.s.p.p. dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny

dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi,

niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter

sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła

skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

III.2. W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie określono, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem tym należy rozumieć

wielomiesięczną bezczynność sądu, polegającą na niewyznaczaniu rozprawy bądź

niepodejmowaniu czynności (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia

2018 r., I NSP 40/18; z 11 września 2019 r., I NSP 88/19; z 14 listopada 2019 r.,

I NSP 478/26

5

I NSP 151/19; z 12 maja 2020 r., I NSP 37/20; z 27 października 2020 r.,

I NSP 151/20). W odniesieniu do postępowania apelacyjnego wskazuje się,

że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić

w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji, polegającej na niewyznaczeniu

rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji

(m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18;

z 6 września 2019 r., I NSP 74/19; z 31 października 2019 r., I NSP 134/19;

z 19 grudnia 2019 r., I NSP 173/19).

III.3. Standardy co do trwania postępowania sądowego określił w orzecznictwie

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Trybunał ten stwierdził, ze dla oceny tego,

czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona bierze się pod uwagę

szczególne warunki sprawy, uwzględnienia się kryteria takie jak skomplikowanie

(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę

oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. np. wyroki ETPCz: z 14 stycznia 2003 r.,

skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. M. A. Nowicki,

Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego

procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo

Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19;

z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). W utrwalonym orzecznictwie Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka uznano przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle,

jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii,

nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji,

nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest

dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest

nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r.

w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia

Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r.,

I NSP 35/23).

III.4. Akta sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Krakowie

20 lutego 2024 r. Tego samego dnia przeprowadzono losowanie sędziego referenta.

Kontrola formalna apelacji została przeprowadzona 18 kwietnia 2024 r. - wówczas

zarządzono poinformowanie stron o składzie sądu wylosowanym do rozpoznania

I NSP 478/26

6

sprawy oraz doręczono odpis apelacji stronie przeciwnej. Odpowiedź na apelację

wpłynęła do Sądu 11 czerwca 2024 r. Na podstawie zarządzenia z 26 czerwca 2024 r.

akta sprawy zostały złożone do archiwum w oczekiwaniu na wyznaczenie terminu

rozprawy. 17 września 2024 r. do Sądu Apelacyjnego wpłynął wniosek Skarżącego

o udzielenie zabezpieczenia roszczenia; wniosek ten został rozpoznany

postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 18 października 2024 r. Pozwany

wniósł o sporządzenie pisemnego uzasadnienia ww. postanowienia (7 listopada

2024 r.). Uzasadnienie wraz z odpisem orzeczenia zostało doręczone Pozwanemu

na podstawie zarządzenia z 8 listopada 2024 r. Następnie 9 grudnia 2024 r. wpłynęło

zażalenie Pozwanego na postanowienie z 18 października 2024 r. Po wylosowaniu

składu sądu, doręczeniu odpisu zażalenia stronie przeciwnej (na podstawie

zarządzenia z 11 grudnia 2024 r.) i wpływie odpowiedzi na zażalenie,

postanowieniem z 27 stycznia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie rozstrzygnął

w przedmiocie zażalenia. W międzyczasie do sprawy wpływały kolejne wnioski

Skarżącego o wyznaczenie terminu rozprawy lub posiedzenia niejawnego.

Termin posiedzenia niejawnego został wyznaczony na podstawie zarządzenia

z 20 sierpnia 2026 r. Wyrok w sprawie zapadł 24 września 2026 r.

III.5. Przedstawiony przebieg czynności podejmowanych przez Sąd Apelacyjny

w Krakowie wskazuje na to, że postępowanie prowadzone było przewlekle.

Postępowanie w dwóch instancjach toczyło się 3 lata i 6 miesięcy, w tym od ponad

2 lat i 6 miesięcy przed Sądem Apelacyjnym, mimo że sprawa nie należy

do skomplikowanych pod względem faktycznym i prawnym. Termin posiedzenia

niejawnego wyznaczono dopiero po 2 latach i 6 miesiącach od wpływu apelacji

do Sądu. Zwraca uwagę, że termin ten został wyznaczony dopiero po wniesieniu

skargi na przewlekłość postępowania w sprawie, mimo że wcześniej Skarżący

wielokrotnie zwracał się o podjęcie odpowiednich czynności nakierowanych

na rozpoznanie sprawy. Podjęcie takiego działania jawi się przy tym

jako nieadekwatne do realiów sprawy (w apelacji zawarto wniosek

o przeprowadzenie rozprawy), ewentualnie powoduje, że jako nielogiczne należy

uznać czynności podejmowane wcześniej (takie jak złożenie akt sprawy do archiwum

w oczekiwaniu na wyznaczenie terminu rozprawy czy kilkukrotne informowanie

Skarżącego, że sprawa oczekuje na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie

z kolejnością wpływu). Jeśli bowiem uznać, że Sąd doszedł do przekonania,

że z przyczyn wskazanych w art. 374 k.p.c. nie jest związany wnioskiem Pozwanego

I NSP 478/26

7

o przeprowadzenie rozprawy, to wskazane wyżej czynności spowodowały jedynie

nieuzasadnione przedłużenie postępowania (analiza akt sprawy wskazuje bowiem

na to, że posiedzenia niejawne wyznaczane są bez zbędnej zwłoki).

Ze względu na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 2 u.s.p.p.

orzekł, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy doszło do przewlekłości

postępowania

III.6. Sąd Najwyższy wskazuje, że Skarb Państwa – Sąd Apelacyjny w Krakowie

nie mógł zwolnić się z odpowiedzialności za przewlekłość postępowania ze względu

na wieloletnie problemy kadrowe. Według utrwalonego orzecznictwa znaczny wpływ

spraw, problemy kadrowe, jak i inne kłopoty organizacyjne pozostają bez wpływu

na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę.

Wskazuje się przy tym, że państwo ponosi odpowiedzialność za zapewnienie

właściwej organizacji sądownictwa, w tym należytej obsady kadrowej sądów

(m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 16 maja 2019 r., I NSP 28/19; z 24 maja

2019 r., I NSP 29/19; z 5 czerwca 2019 r., I NSP 39/19; 27 października 2020 r.,

I NSP 145/20; z 9 grudnia 2020 r., I NSP 179/20). Tym samym liczba spraw

w odniesieniu do obsady kadrowej może co najwyżej prowadzić do stwierdzenia,

że przewlekłość postępowania w niniejszej sprawie nie jest wynikiem zawinionych

zaniedbań, co ostatecznie nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia

Sądu Najwyższego.

III.7. Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na żądanie

skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2.000

do 20.000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych

za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego,

ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania.

Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy

pieniężnej w tej samej sprawie.

W orzecznictwie przyjmuje się, że suma pieniężna zasądzana w związku

ze stwierdzoną przewlekłością ma stanowić swoistą rekompensatę za zwłokę

w rozpoznaniu sprawy, a oprócz tego ma charakter sankcji dla państwa za wadliwe

zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 15 marca 2018 r., III SPP 14/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 64/18; z 9 grudnia

2020 r., I NSP 149/20; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Wysokość zasądzonej

sumy powinna uwzględniać okoliczności sprawy i być proporcjonalna do wielkości

I NSP 478/26

8

zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego (m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 29 października 2014 r., KSP 8/14; z 14 października 2020 r.,

I NSP 111/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 161/20).

Postępowanie w niniejszej sprawie rozpoczęło się 7 marca 2023 r.

(wpływ pozwu do Sądu Okręgowego w Krakowie), zatem toczy się od 3 lat

i 6 miesięcy. Biorąc pod uwagę powyższe, a także mając na względzie,

że dotychczas w sprawie nie przyznano Skarżącemu żadnej sumy pieniężnej tytułem

rekompensaty za przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącemu

od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie kwotę 2.000 zł za okres

od 20 lutego 2024 r. (tj. od dnia wpływu akt sprawy wraz z apelacją

do Sądu Apelacyjnego w Krakowie) do 24 września 2026 r. W ocenie

Sądu Najwyższego wysokość tej kwoty jest proporcjonalna do wielkości zwłoki,

jej przyczyn oraz dotkliwości dla Skarżącego. W konsekwencji dalej idące żądanie

skargi w powyższym zakresie podlegało oddaleniu jako niezasadne.

III.8. Zgodnie z art. 12 ust 2 u.s.p.p., na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd

zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora

prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich

czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście

zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy.

Postępowanie przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie zostało zakończone

wyrokiem z 24 września 2026 r. W takim stanie rzeczy wydanie odpowiednich

zaleceń stało się zbędne.

III.9. Na podstawie art. 17 ust. 3 u.s.p.p. Sąd Najwyższy nakazał Skarbowi Państwa

– Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie zwrócić opłatę od skargi uiszczoną

przez Skarżącego.

III.10. Na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p.

oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Sąd Najwyższy zasądził

od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie na rzecz Skarżących kwotę

240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

sk

I NSP 478/26

9

[a.ł]