Rok bez terminu rozprawy w apelacji kredytobiorców. SN przyznał po 2000 zł

Pismem, które wpłynęło do Sądu Najwyższego 29 grudnia 2025 r. K.M. i A.M.

(dalej: „skarżący”) wnieśli do Sądu Najwyższego – za pośrednictwem Sądu

Apelacyjnego w Lublinie – skargę na przewlekłość w postępowaniu sądowym

toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Lublinie, sygn. I ACa 1811/24.

Skarżący, zastępowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu toczącym się przed Sądem Apelacyjnym

w Lublinie, I Wydziałem Cywilnym, sygn. akt I ACa 1811/24, nastąpiła przewlekłość

postępowania;

2. zalecenie sądowi prowadzącemu aktualnie postępowanie, aby podjął się

merytorycznego rozpoznania sprawy, w szczególności poprzez wyznaczenie

terminu rozprawy apelacyjnej;

3. przyznanie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Lublinie –

na rzecz skarżących kwot po 20 000,00 zł;

4. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z całości akt postępowania

wymienionego w pkt 1 dla wykazania przewlekłości postępowania;

5. zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Lublinie –

na rzecz skarżących kosztów postępowania zainicjowanego skargą, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że postępowanie przed sądem

I instancji zostało zainicjowane w związku z wpływem sprawy 6 grudnia 2021 r.

(dane z portalu informacyjnego), wszczętej pozwem nadanym w placówce

I NSP 575/25

3

pocztowej 30 listopada 2021 r., a sprawa zakończyła się na tym etapie

orzeczeniem wydanym 28 maja 2024 r. przez Sąd Okręgowy –

ustalono nieważność umowy kredytu hipotecznego i przyznano skarżącym kwoty:

127 893,44 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, 6400,00 zł z tytułu kosztów

procesu. W skardze wskazano, że środków tych skarżący wciąż nie mogą otrzymać

z uwagi na niezakończenie postępowania, a dalej również obowiązuje hipoteka

na nieruchomości, w praktyce uniemożliwiająca np. jej zbycie. W skardze

wyjaśniono również, że w związku ze złożeniem apelacji przez pozwany bank

sprawa trafiła do postępowania odwoławczego – środek zaskarżenia, datowany

na 29 lipca 2024 r., został przesłany pełnomocnikowi skarżących 28 sierpnia

2024 r., a pismem z 17 września 2024 r. strona powodowa wniosła odpowiedź

na apelację, którą zarejestrowano w Sądzie Apelacyjnym 23 września 2024 r.

Skarżący stwierdzili, że pomimo uzyskania kompletnych stanowisk obu stron

procesowych dotychczas nie poczyniono dalszych kroków zmierzających

do rozstrzygnięcia, w szczególności nie wyznaczono terminu rozprawy apelacyjnej.

Prezes Sądu Apelacyjnego w odpowiedzi na skargę m.in. wniósł o:

– odrzucenie skargi na przewlekłość postępowania w całości, ewentualnie:

– oddalenie skargi w całości jako bezzasadnej,

– a w razie uwzględnienia skargi, o zasądzenie na rzecz skarżących sumy

pieniężnej w wysokości mniejszej, niż wynikająca ze złożonej skargi,

– i wynoszącej nie więcej, niż 500 zł za każdy zakończony rok trwania

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r.

poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) – strona może

wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

I NSP 575/25

4

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego

(przewlekłość postępowania). Na mocy art. 2 ust. 2 ustawy o skardze

na przewlekłość postępowania, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora

prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu

zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd

lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy

egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania

od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim

etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej

i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych

w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony,

która zarzuciła przewlekłość postępowania. Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy

o skardze na przewlekłość postępowania, skargę o stwierdzenie,

że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania,

wnosi się w toku postępowania w sprawie.

2. Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości

postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności

sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu

12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego

z: 12 maja 2005 r., III SPP 96/05, OSNP 2005, nr 23, poz. 384; 16 marca 2006 r.,

III SPP 10/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 120; 21 marca 2006 r., III SPP 13/06,

OSNP 2007, nr 7-8, poz. 121; 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; 14 lipca 2016 r.,

III SPP 55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18;

13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; 27 marca 2019 r.,

I NSP 88/18; 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22). Nie oznacza to jednak, że w każdym

I NSP 575/25

5

przypadku, w którym przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie których nie

wyznaczono terminu rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość

postępowania w rozumieniu ustawy. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania

sprawy w rozsądnym terminie zależy od konkretnych okoliczności, a zatem

wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania.

Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania ocenia się w każdej sprawie

w sposób indywidualny, z uwzględnieniem wymienionych okoliczności.

3. Z analizy akt sprawy wynika, że wpłynęły one do Sądu Apelacyjnego

27 sierpnia 2024 r. Sprawa została zarejestrowana w Sądzie Apelacyjnym w SLPS,

wylosowano sędziego referenta oraz zarządzono zawiadomienie stron o składzie

wyznaczonym do rozpoznania sprawy, a Sąd Apelacyjny dysponuje apelacją

i odpowiedzią na apelację. W całym 2025 r., do momentu wpływu skargi

na przewlekłość postępowania, nie podjęto w sprawie żadnej czynności.

W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa

Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości,

iż czas oczekiwania na wyznaczenie rozprawy apelacyjnej w analizowanej sprawie

został przekroczony i wynosi prawie półtora roku. W ocenie Sądu Najwyższego,

w powyższych okolicznościach uzasadnione jest stwierdzenie przewlekłości

postępowania, zwłaszcza że od wysłania zawiadomienia o wylosowanym składzie

orzekającym (co nastąpiło pismem datowanym na 3 września 2024 r.),

minął ponad rok i 3 miesiące.

Sąd Najwyższy nie dopatrzył się przy tym w omawianym przypadku

przesłanek, które mogłyby uzasadniać liczącą taki okres zwłokę w rozpoznaniu

sprawy.

Powyższa sekwencja zdarzeń – przy jednoczesnym uwzględnieniu objętości

akt sprawy sądu pierwszej instancji, które w momencie przekazania

do Sądu Apelacyjnego liczyły niepełne 3 tomy – przemawia za uznaniem,

że sporne postępowanie apelacyjne toczyło się dłużej, niż to było konieczne

dla prawidłowego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych,

istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Z tego względu, Sąd Najwyższy stosownie do art. 12 ust. 2 ustawy o skardze

na przewlekłość, stwierdza, że w postępowaniu toczącym się

I NSP 575/25

6

przed Sądem Apelacyjnym w Lublinie pod sygn. I ACa 1811/24 doszło

do przewlekłości postępowania.

Orzekając o przyznaniu skarżącym od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego

w Lublinie sum pieniężnych w wysokości 2000 zł, Sąd Najwyższy uwzględnił,

iż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,

minimalna wysokość sumy pieniężnej, jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa

na rzecz skarżącego, wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania

postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona

przewlekłość. Jednocześnie suma pieniężna nie może być niższa niż 2000 zł.

Ponieważ postępowanie w niniejszej sprawie rozpoczęło się w grudniu 2021 r.

(6 grudnia 2021 r. – wpływ pozwu do Sądu Okręgowego), na rzecz każdego

ze skarżących od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Lublinie należy zasądzić

kwotę 2000 zł.

Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do przyznania skarżącym żądanej

przez nich kwoty po 20 000 zł.

Sąd Najwyższy dostrzega jednocześnie narastanie systemowego problemu,

przekładającego się w oczywisty sposób na znaczne wydłużenie czasu

rozpoznawania spraw w sądach powszechnych, polegającego na zaniechaniu

przez Ministra Sprawiedliwości ogłaszania nowych obwieszczeń o wolnych

stanowiskach sędziowskich, a tym samym na zablokowaniu procesu rekrutacji

sędziów w sądach powszechnych. W połączeniu z nieuniknionym przechodzeniem

sędziów w stan spoczynku – skutkuje to dynamicznym wzrostem liczby wakatów

w polskich sądach i nadmiernym obciążeniem sędziów pozostających w służbie,

a tym samym narastaniem systemowych dysfunkcji wymiaru sprawiedliwości

wyrażających się w przewlekłości toczących się postępowań. Zaniechania ze strony

Ministra Sprawiedliwości podejmowania działań mających na celu zapewnieniu

właściwej obsady sędziowskiej stanowią istotne źródło nadmiernej długości

postępowań sądowych w Polsce, wprost i bezpośrednio wpływając na pogłębienie

problemu systemowej przewlekłości postępowań.

Z akt sprawy wynika, że zarządzeniem z 18 grudnia 2025 r. Sąd Apelacyjny

wyznaczył termin rozprawy apelacyjnej na 15 grudnia 2026 r. Okoliczność,

iż po wniesieniu skargi sąd meriti wyznaczył termin rozprawy, nie niweczy oceny

I NSP 575/25

7

dokonanej w pkt 1 sentencji, albowiem czynność ta została podjęta dopiero

w momencie, gdy stan przewlekłości już zaistniał, a ponadto termin rozprawy został

wyznaczony na połowę grudnia 2026 r., a więc z niemal rocznym wyprzedzeniem.

Tak znaczne odsunięcie w czasie merytorycznego rozpoznania sprawy nie może

zostać uznane za działanie wystarczające dla usunięcia skutków stwierdzonej

przewlekłości, przeciwnie – prowadzi ono do jej dalszego pogłębienia. Prawo strony

do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie obejmuje bowiem nie tylko

obowiązek podejmowania przez sąd czynności procesowych, lecz także wymóg ich

rzeczywistej efektywności i adekwatności czasowej. Stąd Sąd Najwyższy w pkt 2

sentencji wydał zalecenie na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy o skardze

na przewlekłość postępowania, aby uczynić zadość potrzebie zapewnienia

sprawnego toku postępowania.

O zwrocie uiszczonej przez skarżących opłaty w kwocie 400 zł

Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze

na przewlekłość. O kosztach postępowania skargowego orzeczono na podstawie

art. 98 § 1 i § 11 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. i w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze

na przewlekłość postępowania oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1964 ze zm.), zasądzając od Skarbu

Państwa – Sądu Apelacyjnego w Lublinie na rzecz skarżących kwotę 240 zł tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Paweł Czubik Aleksander Stępkowski Marek Dobrowolski

[K.O.]

[a.ł]