Wyrok TSUE nie wyłącza sędziów SN w sprawie o emeryturę policyjną. Wniosek oddalony

L. F. (dalej jako: powód, odwołujący się lub wnioskodawca) pismem z 20

listopada 2025 r., które wpłynęło do Sądu Najwyższego 25 listopada 2025 r.,

działając przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o wyłączenie SSN Renaty

Ireny Żywickiej od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Szczecinie III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia

10 kwietnia 2024 r. o wysokość emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej,

sygn. III AUa 122/24, zawisłej aktualnie przed Sądem Najwyższym pod sygn. I USK

302/24 (pkt 2) oraz o rozpoznanie wniosku o wyłączenie SSN Renaty Ireny

I NWW 172/25

2

Żywickiej od orzekania w niniejszej sprawie przez Sąd Najwyższy nie mający w

swoim składzie sędziów, w których procesie nominacyjnym uczestniczyła Krajowa

Rada Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r., poz. 3), w szczególności z wyłączeniem SSN Leszka Bieleckiego,

SSN Agnieszki Góry-Błaszczykowskiej, SSN Jarosława Henryka Sobutki, SSN

Roberta Piotra Stefanickiego, SSN Ewy Teresy Stryczyńskiej, SSN Agnieszki

Żywickiej, SSN Renaty Ireny Żywickiej, tj. z uwzględnieniem standardu

orzeczniczego wynikającego z zakazu nemo iudex in causa sua, ewentualnie – w

razie wylosowania lub wyznaczenia do rozpoznania niniejszego wniosku

któregokolwiek ze wskazanych wyżej sędziów, wniósł o wyłączenie tych sędziów od

rozpoznania tegoż wniosku oraz o ich wyłączenie w przypadku wylosowania

lub wyznaczenia do rozpoznania dalszych wniosków o wyłączenie w sprawie (pkt 1).

W uzasadnieniu poparł wniosek argumentacją z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP

art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, art. 14 ust. 1 Międzynarodowego

Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, opisał procedury powołania

wymienionych sędziów Sądu Najwyższego, po czym powołał orzecznictwo sądów i

trybunałów międzynarodowych, a także Naczelnego Sądu Administracyjnego,

zarzucił potencjalną nieważność postępowania, działanie we własnej sprawie,

przytoczył postawę sędziego Jacka Widło oraz wskazał na powinność dokonywania

z urzędu oceny, czy sąd orzekający w sprawie jest sądem z art. 45 ust. 1

Konstytucji RP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek podlegał oddaleniu.

Instytucja wyłączenia sędziego jest trwale ugruntowana w polskich

procedurach. Stanowi podstawowy atrybut władzy sądowniczej i fundament

sprawiedliwości. Cechy takie jak niezawisłość i bezstronność charakteryzują

co do zasady samych sędziów, stanowiąc podstawę ich subiektywnej bezstronności.

Ta jednak może zostać obalona wówczas, gdy pojawią się dowody przeciwne, zaś

sędzia winien być wyłączony od rozpatrywania sprawy wyłącznie w razie

I NWW 172/25

3

uzasadnionej wątpliwości w tym zakresie. Przepisy dotyczące wyłączenia sędziego

mają na celu zabezpieczenie bezstronności przez usunięcie od rozpoznania sprawy

sędziego, który z tej lub innej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem

sprawy lub z góry na rzecz tej lub innej strony uprzedzony, a ponadto dążą

do uniknięcia konfliktów, jakie mogłyby zachodzić w sumieniu sędziego, gdyby jego

własny interes lub interes osób mu bliskich przeciwstawiał się interesowi wymiaru

sprawiedliwości. Regulacja wyłączenia sędziego, co podkreśla Sąd Najwyższy,

mimo zamieszczenia w ustawie procesowej, ma w istocie rzeczy charakter

ustrojowy, służy budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości,

a jej celem jest zapewnienie sprawowania wymiaru sprawiedliwości w warunkach

optymalnych, wyłączających ewentualne wątpliwości co do bezstronności sędziego

(A. Łazarska, w: T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego, Tom I,

Komentarz, Warszawa 2019, s. 168 – 169; uchwała Sądu Najwyższego z 6 marca

1998 r., III CZP 70/97, OSNC 1998, Nr 9, poz. 132; postanowienie Sądu

Najwyższego z 3 sierpnia1973 r., II CZ 135/73, BSN 1973, Nr 9, poz. 172).

Bezstronność jest uznawana za jedną z podstawowych wartości

charakteryzujących sądowe rozstrzyganie sporów, zapewniających legitymizację i

akceptację podejmowanych rozstrzygnięć. Wyraża się ona w obiektywnym,

neutralnym stosunku sądu do stron i uczestników procesu (A. Łazarska, op. cit.,

s. 168-169).

Polskie rozwiązania procesowe respektują charakterystyczne dla wszystkich

współczesnych procedur sądowych założenie o potrzebie zespolenia ochrony

bezstronności sędziów z przepisami o wyłączeniu sędziego. Należy także

odnotować zapatrywanie Trybunału Konstytucyjnego, że instytucja wyłączenia

sędziego jako instytucja mająca chronić poszanowanie powagi i dobrego imienia

sądu, jak też mająca chronić prawa innych uczestników postępowania, powinna być

tak uregulowana, by nie powodować drastycznego ograniczenia inicjatywy do

składania wniosków w tym przedmiocie. Reguły wyłączenia sędziego służą

budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości, zaś instytucja

wyłączenia sędziego zapewnia bezstronność sądu i umacnia jego autorytet.

Jednocześnie warto już na początku rozważań wskazać, że praktyka

orzecznicza Sądu Najwyższego, który po nowelizacji Kodeksu postępowania

I NWW 172/25

4

cywilnego z dnia 4 lipca 2019 r. rozpoznaje wnioski o wyłączenie sędziego w

składzie jednego sędziego, zgodnie z regułą ogólną z art. 47 § 1 k.p.c., która

dotyczy rozpoznania przez sąd w pierwszej instancji spraw w składzie jednego

sędziego świadczy o traktowaniu tych postępowań jako odrębnych spraw. W

postanowieniu Sądu Najwyższego z 10 sierpnia 2020 r., IV CO 143/20, w którym

Sąd Najwyższy wprost stwierdził, że po zmianie treści art. 52 § 2 k.p.c., który

przewidywał, że postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego sąd wydawał w

składzie trzech sędziów zawodowych, a obecnie nie reguluje w sposób szczególny

składu sądu, zastosowanie w tym zakresie ma reguła ogólna (art. 47 § 1 k.p.c.), że

sąd orzeka w składzie jednego sędziego (opinia BSiASN dotycząca spraw II CSKP

216/22 oraz III CZ 182/22, z 28 października 2022 r., BSA I.400.14.2022).

Nawiązując do treści konstytucyjnych Sąd Najwyższy podkreślił, że

statuujące instytucję wyłączenia sędziego przepisy Kodeksu postępowania

cywilnego muszą być wykładane z należytym poszanowaniem przepisów

ustrojowych rozdziału VIII Konstytucji RP. Powinny być wykładane w duchu

ich gwarancyjnego charakteru, ściśle i w sposób wolny od jakichkolwiek uproszczeń

(patrz: postanowienie Sądu Najwyższego z 30 kwietnia 2021 r., I NWW 1/21). W

sprawie I NWW 123/21 Sąd Najwyższy wyszedł zaś z założenia, iż pomimo że

regulacja z art. 49 § 1 k.p.c. nie zawiera katalogu spraw, w których dopuszczalne

jest składanie przez strony wniosków o wyłączenie sędziego, oczywistym jest, że

na gruncie wskazanego przepisu odnosić należy to do głównego przedmiotu

postępowania sądowego. Stąd nie ulega wątpliwości, że omawiana regulacja

procesowa z art. 49 k.p.c. daje gwarancje, że strona może wnioskować o

wyłączenie sędziego wyznaczonego do rozpoznania danej sprawy co do meritum.

Kodeks postępowania cywilnego przewiduje wyłączenie sędziego zarówno z

mocy ustawy, jak i na żądanie sędziego oraz na wniosek strony. Wyłączenie

sędziego może mieć zatem dwie postaci, tj. bezwzględne wyłączenie sędziego z

mocy ustawy w razie zaistnienia którejś z przesłanek przewidzianych w

enumeratywnym katalogu zawartym w art. 48 k.p.c. (iudex inhabilis) oraz względne

wyłączenie sędziego na wniosek strony lub samego sędziego z art. 49 k.p.c. w

razie wystąpienia innych okoliczności (niż przewidziane w art. 48 k.p.c.), które

kreując stosunek osobisty pomiędzy sędzią a którymś z podmiotów wywołujący

I NWW 172/25

5

wątpliwości co do bezstronności orzekającego, uzasadniają jego wyłączenie z

rozpoznawania danej sprawy (iudex suspectus) (por: P. Feliga, w: T. Szanciło (red.),

Kodeks postępowania cywilnego, Tom I, Komentarz, Warszawa 2019, s. 11).

Z kolei w wyroku z 2 czerwca 2010 r., SK 38/09, Trybunał Konstytucyjny

podkreślił, że nie może budzić zasadniczych zastrzeżeń dążenie ustawodawcy do

takiego ukształtowania procedury rozpoznawania wniosków o wyłączenie sędziego,

które respektując podstawowy cel tej instytucji zapewni jednocześnie

poszanowanie powagi i dobrego imienia sądu (wymiaru sprawiedliwości), jak

również ochronę praw innych uczestników postępowania. Z tego choćby względu

uznać należy za uzasadnione i pożądane obowiązywanie takich rozwiązań

prawnych (procesowych), których celem jest zapobieżenie nadużywaniu tej

instytucji. W powołanym judykacie Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że znaczenie

i rola instytucji wyłączenia sędziego wymaga stworzenia procedur pozwalających z

jednej strony na jej realne stosowanie, ale z drugiej zapobiegających jej

nadużywaniu.

Sąd Najwyższy w tym składzie zwraca uwagę na racjonalność,

w konsekwencji której ograniczenie zgłaszania przez stronę wniosku o wyłączenie

sędziego w postępowaniu ze skargi kasacyjnej, można poczytywać jako służące

dobru wymiaru sprawiedliwości w tym znaczeniu, że prowadzi do zdecydowanego

przyspieszenia toku postępowania, a tym samym realizuje istotny z punktu

widzenia zasad państwa prawa postulat tworzenia rozwiązań sprzyjających

efektywności postępowania sądowego.

Powielanie przez strony wniosków o wyłączenie sędziego obniża

skuteczność i efektywność wymiaru sprawiedliwości. Strona, której zależy na

maksymalnym opóźnieniu rozpoznania sprawy, może takimi wnioskami

o wyłączenie sędziego doprowadzić do paraliżu postępowania. Bez wątpienia tego

rodzaju nadużycie praw procesowych nie służy określonemu w art. 45 ust. 1

Konstytucji RP oraz prawie Unii Europejskiej celowi, jakim jest gwarancja

bezstronności czy szerzej rzetelności procesu. Nie służy również budowie

społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości. Wręcz przeciwnie, tego rodzaju

praktyka prowadzi niejednokrotnie do wypaczenia sensu tej ochrony, przewlekłości

I NWW 172/25

6

postępowania lub naruszenia w inny sposób praw innych stron postępowania

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 kwietnia 2021 r., I NWW 1/21).

Wniosek o wyłączenie sędziego ma swój samodzielny byt procesowy, a

sprawę jego rozpoznania należy uznać za postępowanie incydentalne, prowadzone

na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Składający wniosek

powinien przedstawić okoliczności i/lub zdarzenia, które mogą stanowić faktyczne

źródło jego żądań. Ponadto, wniosek powinien być zasadny, tj. powinien zawierać

opis okoliczności uprawdopodobniający podstawy wyłączenia sędziego w tej

konkretnej sprawie dotyczącej wyłączenia sędziego. Nie chodzi zatem o opis

jakichkolwiek okoliczności, ale o okoliczności uzasadnione (por. E. Stefańska, [w:]

Kodeks postępowania cywilnego, M. Manowska (red.) Warszawa 2021, s. 212).

Składający wniosek jest także zobowiązany do poszanowania art. 3 k.p.c., tj.

zasady dokonywania czynności procesowych zgodnie z prawdą materialną i

dobrymi obyczajami.

Jednocześnie, Sąd Najwyższy wyraża obawy wynikające z rozumienia tego

pojęcia w sposób szeroki, a przede wszystkim ma na uwadze konsekwencje

orzecznicze skutkujące negatywnie dla efektywności postępowania cywilnego,

mogące wywołać stan przewlekłości sprawy, wskutek niezasadnego składania

wniosków o wyłączenie sędziego w sprawach ze skargi kasacyjnej. Jednak za

nadrzędne Sąd Najwyższy uznaje prawo strony postępowania głównego

do wyjaśnienia wszelkich wątpliwości co do składu sędziowskiego rozpoznającego

sprawę.

Należy też mieć na uwadze ograniczenia prawa do sądu wynikające z wielu

płaszczyzn aksjologii procesowej, w tym z potrzeby zapewnienia bezpieczeństwa

prawnego, czy też z zasady legalizmu. Zatem wniosek o wyłączenie sędziego

w sprawie ze skargi kasacyjnej należy poddać formalnym rygorom proceduralnym,

które są wyznaczone ramami przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, bowiem

wyłącznie w tych granicach procesowych może mieć miejsce realizacja prawa

do sądu.

Biorąc pod uwagę fakt, że rozważany wniosek jest tzw. postępowaniem

incydentalnym, zawisłym i rozpoznawanym wobec tzw. sprawy głównej ze skargi

kasacyjnej, trzeba też mieć na względzie skutki braku poszanowania standardu

I NWW 172/25

7

konstytucyjnego. Sąd Najwyższy w tym składzie uważa, że pełne zachowanie

wszelkich standardów konstytucyjnych, wynikających z art. 45 Konstytucji RP w

postępowaniu incydentalnym jest niezbędne do tego, aby sprawa główna uwolniona

była od zarzutu wad procesowych. W przeciwnym razie bowiem, postępowanie

główne może być narażone na nieważność.

W odniesieniu do wniosku o wyłączenie sędziego treścią żądania

jest wyłączenie sędziego orzekającego w sprawie, zaś podstawą faktyczną owego

żądania, opis okoliczności, które poddają w wątpliwość bezstronność

lub niezawisłość takiego sędziego. W ten sposób określone roszczenie procesowe

strony postępowania głównego formułują we wniosku, którego treść określa rodzaj

sprawy. Zawarta we wniosku podstawa faktyczna żądania czyli opis okoliczności,

wskazujących na brak bezstronności lub niezawisłości podlega ocenie jako odrębna

sprawa przez sędziego wyznaczonego lub wylosowanego do rozpoznania takiego

wniosku. Wniosek o wyłączenie sędziego zgłoszony w sprawie ze skargi kasacyjnej,

dotyczyć może zarówno spraw cywilnych w znaczeniu formalnym jak i materialnym,

gdzie decydujący jest rodzaj stosunku prawnego łączącego strony postępowania,

oparty na równorzędności, dobrowolności czy swobodzie określenia jego treści lub

na podziale z perspektywy prawa publicznego i prywatnego. Chodzi w tym wypadku

o procesową ochronę, której przedmiotem jest zapewnienie niezależności,

bezstronności i niezawisłości sędziego orzekającego w sprawie głównej ze skargi

kasacyjnej. Warto też zauważyć, że Kodeks postępowania cywilnego nie

wprowadza rozróżnienia na sprawę w postępowaniu głównym czy też sprawę

incydentalną. Te są określeniami stosowanymi w doktrynie.

Rzetelne załatwienie sprawy cywilnej jest poddane pewnemu formalizmowi,

co oznacza, że jej załatwienie musi nastąpić według i na podstawie ustanowionych

dla tych spraw regulacji prawa procesowego. Wniosek o wyłączenie sędziego

należy postrzegać jako jedną z form tej regulacji, która ma służyć w/w

nadrzędnemu celowi, jakim jest właśnie doprowadzenie do wydania orzeczenia

przez sędziego niezawisłego i bezstronnego w sprawie głównej ze skargi

kasacyjnej, jak i w zakresie innych rozpatrywanych przez Sąd Najwyższy środków

zaskarżenia. Przy czym w przedmiotowej sprawie Sąd Najwyższy podkreśla, że

dokonuje oceny niniejszego wniosku wyłącznie z perspektywy prawa cywilnego

I NWW 172/25

8

procesowego, bowiem sprawa główna ze skargi kasacyjnej jest sprawą cywilną i na

podstawie tej procedury wniosek został złożony. Czym innym jest badanie

dopuszczalności wniosku o wyłączenie sędziego, a czym innym zdjęcie z urzędu z

perspektywy ustrojowej.

Dotychczasowa praktyka Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych

w sprawach o wyłączenie sędziego oraz analiza treści wniosków w tych sprawach,

wskazują na powtarzającą się w nich okoliczność powołania sędziego w drodze

uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3 ze zm.).

Zgodnie z art. 29 § 4 u.SN okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu

Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia

wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości

i bezstronności.

Przechodząc do oceny merytorycznej wniosku, Sąd Najwyższy stwierdza,

że jest on bezzasadny.

Nie można zgodzić się z twierdzeniem, jakoby wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 4 września 2025 r. mógł spowodować

nieważność postępowania w sprawie z rozpoznawanej skargi kasacyjnej I USK

302/24. Z jej akt bowiem nie wynika, aby kiedykolwiek formułowano lub kierowano

jakiekolwiek pytanie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, bądź też, aby

z jakiegoś innego powodu została zawieszona ze względu na potrzebę wyjaśnienia

wątpliwości wynikłych na tle zastosowanej podstawy prawnej, w oparciu o którą

orzekał sąd krajowy. Co więcej, polskie sądy powszechne, które wydały orzeczenie

podlegające kontroli w drodze skargi kasacyjnej, o którą wniósł odwołujący się, też

nie wyrażały wątpliwości, na tle stosowanego prawa krajowego ani też strony nie

wnosiły o wyjaśnienie żadnych wątpliwości co do podstaw orzekania, zarówno w

odniesieniu do prawa krajowego jak też do prawa Unii Europejskiej. To ostatnie w

ogóle taką podstawą orzekania w postępowaniu instancyjnym poprzedzającym

wniesienie skargi kasacyjnej tj. sprawa o sygn. III AUa 122/24 nie było. Stąd Sąd

Najwyższy orzekając w przedmiocie niniejszego wniosku o wyłączenie sędziów

Sądu Najwyższego wyraża zdziwienie przedstawionym przez pełnomocnika

I NWW 172/25

9

rozumowaniem, jakoby wyrok sądu międzynarodowego mógł stanowić podstawę

ich wyłączenia od orzekania w sprawie z rozpoznawanej skargi kasacyjnej.

Jeżeli pełnomocnik we wniosku o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego

twierdzi, że wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej może być podstawą

wyłączenia, to Sąd Najwyższy w tym składzie zwraca uwagę, że właściwym trybem

wykonania takiego wyroku jest lub są działania władzy ustawodawczej

i/lub wykonawczej. Tego typu czynnością procesową nie jest wniosek o wyłączenie

sędziego. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie jest i nie może

być w świetle k.p.c. podstawą wyłączenia sędziego Sądu Najwyższego. Wniesiony

przez odwołującego się wniosek jest zatem bezpodstawny, a podjęta czynność

procesowa przyczyniła się do opóźnienia rozpoznania środka zaskarżenia, jakim

jest skarga kasacyjna.

Obawa, jeżeli takową wyraża, o spełnianie przez niektórych sędziów Sądu

Najwyższego standardów europejskich jest całkowicie bezpodstawna. W

procedurze powoływania i rekomendowania sędziów Sądu Najwyższego

uczestniczą Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Krajowa Rada Sądownictwa,

które dokonują oceny spełniania przez kandydatów kryteriów ustawowych do

zajmowania tego najwyższego stanowiska sędziowskiego w Rzeczypospolitej

Polskiej. Oceny takiej nie dokonuje Sąd Najwyższy rozpoznając wniosek

o wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej.

Ponadto Sąd Najwyższy w tym składzie podkreśla, że zgadza się z

twierdzeniem, zawartym w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 4

września 2025 r., dotyczącym sposobu interpretacji Artykułu 19 ust. 1 akapit drugi

Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej, tyle że, w sprawie, której orzeczenie zaskarżono skargą kasacyjną,

prawo Unii Europejskiej nie miało zastosowania. Wniosek nie zawiera argumentów

na rzecz wyłączenia konkretnych sędziów od rozpoznawania ww. sprawy, ani też

nie wskazuje związku pomiędzy podstawą prawną orzekania w sprawie ze skargi

kasacyjnej a prawem Unii Europejskiej, które pozostawałoby w kolizji z tą podstawą

prawną orzekania zawartą w polskim prawie krajowym, która znalazła

zastosowanie do sprawy rozpoznawanej w postępowaniu przed sądem

powszechnym, a które to orzeczenie zaskarżono środkiem nadzwyczajnym.

I NWW 172/25

10

Sąd Najwyższy nie może też zaakceptować stanowiska, które przywołując

p. 55 wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej twierdzi, że z sentencji

wyroku TSUE z dnia 4 września 2025 r. wynika, że w pewnych okolicznościach

orzeczenie Sądu Najwyższego powinno być uznane za nieważne, mimo że nie

chodzi o każde orzeczenie Sądu Najwyższego wydane z udziałem każdego

sędziego Sądu Najwyższego powołanego po zmianie zasad kształtowania składu

Krajowej Rady Sądownictwa, dokonanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. bowiem

skutek w postaci uznania orzeczenia za nieważne powstaje tylko wówczas, gdy w

składzie orzekającym zasiada choćby jeden sędzia powołany w szczególnych

okolicznościach, które były tłem sprawy zakończonej wyrokiem TSUE z dnia 21

grudnia 2023 r., C-718.12.

Odnosząc się do tego zarzutu Sąd Najwyższy stwierdza po pierwsze, że

ponownie nie wykazano związku pomiędzy ww. wyrokiem Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej a rozpoznawaną ze skargi kasacyjnej sprawą, w

której złożono wniosek o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego. A po drugie, na

dzień orzekania nie ma podstaw do obawy o nieważność postępowania choćby

dlatego, że nie zachodzą przesłanki z art. 379 k.p.c., co Sąd z urzędu badał. Tryb

stwierdzenia, że orzeczenie jest nieważne nie może mieć charakteru

abstrakcyjnego. W konsekwencji obawy w tym zakresie Sąd Najwyższy uznaje

zarówno za bezpodstawne jak i przedwczesne.

Co do zarzutu, dotyczącego orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych w

składach, w których zasiadał sędzia powołany w 2018 r. na podstawie uchwały

Krajowej Rady Sądownictwa, której wykonanie zostało wstrzymane

postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym na podstawie

art. 388 § 1 k.p.c. w związku z ówczesnym brzmieniem art. 44 ust. 3 ustawy z dnia

12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r.

poz. 389), a która następnie została uchylona przez Naczelny Sąd Administracyjny,

Sąd Najwyższy przypomina to, na co zwracał już uwagę w innych orzeczeniach

dotyczących wniosków o wyłączenie sędziów na podstawie okoliczności

związanych z ich powołaniem, że jest to prerogatywa Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej, mającą podstawę bezpośrednio w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W konsekwencji wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego od orzekania

I NWW 172/25

11

w sprawie ze skargi kasacyjnej, formułowany na podstawie art. 49 § 1 i 50 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 95 pkt 1 uSN i w zw. z art. 39821 oraz 391 § 1 k.p.c. nie może być

podstawą oceny powołania sędziego Sądu Najwyższego, którego to aktu Prezydent

RP dokonał mimo podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny ww. uchwały. W

tym kontekście tj. oceniając treść wniosku należałoby przyjąć, że jest to wniosek nie

o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego w danej sprawie, ale wniosek o złożenie

z urzędu. Wybrano więc niewłaściwe postępowanie dla zrealizowania postulatu,

zapominając chyba o art. 180 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd Najwyższy rozpoznając wniosek, na dzień orzekania w niniejszej

sprawie, związany jest decyzją Prezydenta RP a nie postanowieniem Naczelnego

Sądu Administracyjnego lub jakimkolwiek innym jego orzecznictwem. Ponadto Sąd

Najwyższy, w postępowaniu z wniosku o wyłączenie sędziego, nie ma żadnych

podstaw prawnych do dokonywania oceny treści orzeczenia Naczelnego Sądu

Administracyjnego i jego wpływu na powołania sędziów Sądu Najwyższego. Ww.

postanowienie podlega kontroli w zupełnie innym trybie, a Sąd Najwyższy nie

sprawuje w tym zakresie jurysdykcji. Powołania sędziów Sądu Najwyższego są

zatem faktem wynikającym z aktu urzędowego Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej i dopóki ten akt pozostaje w mocy, to Sąd Najwyższy jest nim związany.

Sąd Najwyższy odnosząc się do zawartego we wniosku stwierdzenia

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pkt. 51 wyroku z dnia 21 grudnia

2023 r. stoi na stanowisku, że ocena ta jest odnoszona do decyzji władzy

wykonawczej, zaś władza sądownicza musi pozostać związana obowiązującym

stanem prawnym. Rolą Sądu Najwyższego w postępowaniu z wniosku o

wyłączenie sędziego nie jest orzekanie na podstawie abstrakcyjnej oceny

politycznej, która nie ma podstaw prawnych.

Na dzień orzekania w sprawie z rozpoznawanego wniosku Sąd Najwyższy

związany jest dokonanym przez Prezydenta RP aktem urzędowym powołania

sędziów Sądu Najwyższego, bowiem akty te nie zostały uchylone, a zatem

uwzględnienie wniosku byłoby pozbawione podstaw prawnych. Sąd Najwyższy z

całą stanowczością podkreśla, że wniosek o wyłączenie sędziego w danej sprawie

cywilnej, zawierający opis okoliczności pochodzący z treści wyroku Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, nie jest instytucją mającą służyć weryfikacji aktu

I NWW 172/25

12

urzędowego Prezydenta RP. W konsekwencji zarzut należy uznać za całkowicie

chybiony.

Sąd Najwyższy nie może zatem przychylić się do wniosku, aby wyłączyć

wymienionych w nim sędziów Sądu Najwyższego na podstawie tego, że istnieje

potencjalnie możliwość stwierdzenia nieważności postępowania z ich udziałem.

Takie rozumowanie jest przedwczesne i nieuprawnione. W tym miejscu Sąd

Najwyższy chce raz jeszcze przypomnieć, że rozpoznawana sprawa ze skargi

kasacyjnej nie jest i nie była zawisłą przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii

Europejskiej ani przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, dlatego też nie

ma żadnych podstaw prawnych, aby orzeczenie z tej skargi w przyszłości uznawać

za nieważne na podstawie wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej lub

jakiegokolwiek innego organu organizacji międzynarodowej. Adresatem treści

takich orzeczeń/opinii są bowiem organy władzy wykonawczej, a nie Sąd

Najwyższy lub sądy powszechne orzekające w przyszłości tj. po rozpoznaniu przez

Sąd Najwyższy nadzwyczajnego środka zaskarżenia.

Sąd Najwyższy nie może też przyjąć za argument na rzecz wyłączenia

sędziów Sądu Najwyższego orzekających w sprawie ze skargi kasacyjnej faktów

związanych z przebiegiem procedury powołania. Przedstawione rozumowanie

byłoby w rezultacie tożsame z przyjęciem przez Sąd Najwyższy wyroku Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej jako podstawy orzekania. Tego Sądowi

Najwyższemu uczynić nie wolno dopóty, dopóki polski ustawodawca wyroków

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie uczyni podstawą orzekania

w świetle krajowego porządku prawnego. Sąd Najwyższy stanowczo przypomina,

że wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, podobnie jak orzeczenia

innych sądów międzynarodowych, nie może zastąpić ustawy, jako podstawy

orzekania przez polskie sądy krajowe, w tym przez Sąd Najwyższy, bowiem

sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko

Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP).

Sąd Najwyższy chce też podkreślić, że zgodnie z obowiązującym stanem

prawnym na dzień orzekania w sprawie z ww. wniosku o wyłączenie sędziów Sądu

Najwyższego, wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie stanowią i nie

mogą stanowić podstawy prawnej orzekania w tym postępowaniu. W konsekwencji

I NWW 172/25

13

nie ma też powodu do wyrażania obawy co do uznania przyszłego wyroku Sądu

Najwyższego w sprawie ze skargi kasacyjnej z udziałem sędziów wylosowanych do

jej składu za nieważne.

Zawarte we wniosku stanowisko, co do obowiązujących w polskim

prawodawstwie przepisów oraz podstaw w prawie międzynarodowym, Sąd

Najwyższy uznaje za opinię, która może być adresowana jedynie do władzy

ustawodawczej lub wykonawczej, które jako jedyne w demokratycznym państwie

prawa, mogą wyżej opisany stan prawny zmienić. Sąd Najwyższy nie jest

adresatem tych opinii, podobnie jak nie może orzekać na ich podstawie.

Odnosząc się zaś do wyroku TSUE z dnia 4 września 2025 r. interpretacji

Artykułu 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych

Unii Europejskiej oraz zasadą pierwszeństwa prawa Unii, Sąd Najwyższy stwierdza,

że adresatem tych opinii są również organy władzy ustawodawczej i/lub

wykonawczej. W ocenie Sądu Najwyższego tylko i wyłącznie w drodze zmian

legislacyjnych można te postulaty zrealizować. Sąd Najwyższy takich kompetencji

nie posiada, podobnie zresztą jak inne polskie sądy, sprawujące wymiar

sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej (art. 175 ust. 1 Konstytucji RP),

które pozostają władzą odrębną i niezależną od innych władz (art. 173 Konstytucji

RP), zaś uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego w danej sprawie cywilnej

nie może opierać się na interpretacji wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej, gdyż byłoby pozbawione podstawy prawnej.

Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że jego rolą w tym postępowaniu, nie jest

wypowiadanie się na temat zasadności wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z dnia 4 września 2025 r. czy zakresu kompetencji europejskich

trybunałów do oceny krajowych regulacji prawnych stanowiących podstawę

mandatu sędziowskiego, w tym procedury powołania. A tym bardziej Sąd

Najwyższy nie zgadza się na to, aby wyrok tego Trybunału był podstawą orzekania

w postępowaniu incydentalnym w sprawie ze skargi kasacyjnej o wyłączenie

od orzekania w niej sędziów Sądu Najwyższego.

Treść wniosku skłoniła Sąd Najwyższy do uporządkowania pewnych kwestii

merytorycznych. Istotą orzeczeń trybunałów międzynarodowych jest kierowanie ich

do państw-stron traktatów lub konwencji międzynarodowych, na mocy których takie

I NWW 172/25

14

trybunały zostały ustanowione. Zawarte w wyrokach tych organów stanowiska

mogą być zrealizowane co do zasady przez organy władzy wykonawczej, a gdy ich

wykonanie wymaga zmian legislacyjnych, to treść orzeczeń winna być wskazówką

dla władzy ustawodawczej do podjęcia i przeprowadzenia inicjatywy w tym zakresie.

Powoływana zasada pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej mogłaby mieć

zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy kolizja między normą prawa krajowego a

normą prawa Unii Europejskiej w danej sprawie występuje. W rozpoznawanej

sprawie ze skargi kasacyjnej kolizji ww. norm po prostu nie ma, gdyż orzeczono w

oparciu o jednoznaczny i nie budzący wątpliwości stan prawny wynikający

z polskiego prawa krajowego. A jeśli nawet sąd krajowy orzeka na podstawie prawa

Unii Europejskiej, lecz jego stosowanie w porządku krajowym państwa

członkowskiego w danej sprawie nie budzi wątpliwości, to także nie mamy

do czynienia z kolizją, która wymagałaby odwołania się do zasady pierwszeństwa.

Może zdarzyć się i tak, że sąd krajowy orzeka na podstawie prawa krajowego,

którego treść jest wynikiem implementacji prawa Unii Europejskiej w krajowym

porządku prawnym i wówczas tym bardziej nie występuje kolizja prawa krajowego

z unijnym, która nakazywałaby odwoływać się do zasady pierwszeństwa prawa Unii

Europejskiej, bowiem ustawodawca już to uczynił poprzez proces legislacyjny, a

rolą sędziego krajowego jest jedynie zastosowanie prawa krajowego, którego treść

jest zgodna z prawem Unii Europejskiej. Nie wolno zapominać o fundamentalnych

instytucjach ustrojowych oraz o ich systemowych zależnościach. Treść wniosku

świadczy o niezrozumieniu miejsca prawa Unii Europejskiej w porządku krajowym

państw członkowskich tej organizacji międzynarodowej i tym samym stanowi

naruszenie art. 7 Konstytucji RP.

Za zagrożenie dla zasady pewności prawa Sąd Najwyższy uznaje,

sugerowane w treści uzasadnienia wniosku założenie, iż polskie sądy, stosując się

do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, będą odmawiały

respektowania orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych w określonych składach,

uznając te orzeczenia za nieważne. To właśnie ta sugestia może prowadzić

do naruszenia zasady pewności prawa lub zaufania obywateli do instytucji wymiaru

sprawiedliwości czy też prawa do sądu i rzetelnego procesu. Takich działań w

I NWW 172/25

15

państwie prawa podejmować nie wolno, gdyż skutkują naruszeniem art. 2

Konstytucji RP.

Podsumowując ocenę merytoryczną wniosku Sąd Najwyższy stwierdza, że

zawiera on błędne uzasadnienie, tj. oparte na błędnej podstawie prawnej, bowiem z

jednej strony jest to prawo międzynarodowe, z drugiej zaś argumenty w nim

zawarte w żaden sposób nie odnoszą się do okoliczności sprawy ze skargi

kasacyjnej, czego jednoznacznie wymaga podstawa prawna określona w k.p.c.

Argumenty zawarte w uzasadnieniu pochodzą z abstrakcyjnego wyroku Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej odnoszącego się do zupełnie innej sprawy, w

którym znalazły się opinie dotyczące obowiązującego w demokratycznym państwie

prawnym ustawodawstwa, adresowane do władzy ustawodawczej i wykonawczej.

Jeśli wnioskodawca podziela zawartą w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej argumentację, to winien wybrać inny tryb postępowania, bowiem

wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego orzekającego w sprawie ze

skargi kasacyjnej nie jest właściwym trybem/postępowaniem do realizacji

postulatów legislacyjnych. Wobec powyższego nie ma żadnych podstaw zakładać,

iż polskie sądy, wykonując przyszłe orzeczenie Sądu Najwyższego ze skargi

kasacyjnej, będą miały argumenty do uznania go za nieważne. Podobnie jak nie ma

też ryzyka opisanych w uzasadnieniu wniosku następstw, bowiem Sąd Najwyższy

stwierdził, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił przyczyn wyłączenia

wymienionych sędziów i dlatego oddalił wniosek jako bezzasadny.

Mając zatem na uwadze dopuszczalność wniosku o wyłączenie sędziego w

sprawie ze skargi kasacyjnej, jego merytoryczne rozpoznanie i jednocześnie

praktykę w tym względzie, Sąd Najwyższy pragnie zwrócić uwagę na art. 41 k.p.c.

zgodnie z którym, z uprawnienia przewidzianego w przepisach postępowania

stronom i uczestnikom tego postępowania nie wolno czynić użytku niezgodnego z

celem, dla którego je ustanowiono, gdyż kwalifikowane jest to jako nadużycie prawa

procesowego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtował się pogląd, w świetle

którego wielokrotne składanie przez stronę wniosków o wyłączenie sędziego,

opartych na tych samych ogólnikowych zarzutach, niedających się zweryfikować i w

sposób oczywisty godzących w powagę sądu, jest nadużyciem praw procesowych

I NWW 172/25

16

(postanowienie Sądu Najwyższego z 16 czerwca 2016 r., V CSK 649/15, Legalis, P.

Feliga, op. cit., s. 29). Wobec powyższego, zdaniem Sądu Najwyższego, wniosek o

wyłączenie sędziego w niniejszej sprawie ze skargi kasacyjnej, który nie zawiera

uprawdopodobnionych okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, a

zawierający jedynie przesłankę powołania do pełnienia urzędu na stanowisku

sędziego w drodze uchwały Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, może stanowić

nadużycie prawa procesowego w rozumieniu art. 41 k.p.c.

Sąd Najwyższy ma na względzie potrzebę zapobiegania nadużywaniu

instytucji wyłączenia sędziego jako narzędzia obstrukcji postępowania cywilnego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przy okazji analizy ponownego wniosku o

wyłączenie sędziego podniesiono problem, że składanie kolejnych wniosków o

wyłączenie sędziego stanowiło w praktyce niejednokrotnie środek służący

przewlekaniu postępowania, albowiem każdy wniosek podlegał rozpoznaniu, nawet

jeżeli był oparty na tych samych przyczynach (uchwała Sądu Najwyższego z 21

sierpnia 2003 r., III CZP 42/03, OSNC 2004 r., Nr 7-8, poz. 107, Szanciło, op. cit., s.

193).

Sąd Najwyższy zwraca też uwagę na fakt, że zakaz nadużywania prawa

procesowego jest elementem omówionej wyżej zasady rzetelnego postępowania

sądowego wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz w ratyfikowanych przez

Polskę umowach międzynarodowych: art. 6 Europejskiej Konwencji Praw

Człowieka, art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i

Politycznych i art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Rekonstrukcja

tego zakazu jest istotna również na płaszczyźnie zasady demokratycznego

państwa prawnego urzeczywistniającego zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2

Konstytucji RP). U podstaw tego zakazu legło założenie, zgodnie z którym nikt nie

może uzyskać korzystniejszej sytuacji prawnej przez postępowanie niezgodne z

prawem lub moralnością. Z zasady rzetelnego postępowania wywodzi się bowiem

obowiązek dokonywania przez sąd oraz strony i innych uczestników postępowania

I NWW 172/25

17

wszelkich czynności zgodnie z prawem i nienadużywanie przyznanych im przez

prawo uprawnień procesowych (P. Feliga, op. cit., s. 27-28).

Sąd Najwyższy, po dokonaniu analizy wniosku o wyłączenie sędziego w

sprawie ze skargi kasacyjnej stwierdza, że może on stanowić nadużycie prawa

procesowego, polegające na korzystaniu przez stronę z przepisów procedury

cywilnej bez uzasadnienia, w sposób sprzeczny z przeznaczeniem procesowym

tych przepisów lub sprzeczny z ekonomią procesową. Zatem wniosek o wyłączenie

sędziego w sprawie ze skargi kasacyjnej, oparty na przesłance dotyczącej

okoliczności związanych z jego powołaniem, uzasadniony wyrokiem Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest nadużyciem prawa procesowego,

rozumianym jako wykonywanie go poprzez podejmowanie czynności procesowej

przewidzianej przez ustawodawcę, formalnie dopuszczalnej, dozwolonej,

której dokonanie dopiero w okolicznościach konkretnego przypadku będzie mogło

zostać uznane jako nadużycie prawa procesowego.

Sąd Najwyższy podkreśla, że jest to użycie prawa niezgodne z intencją

ustawodawcy, zmierzające do zakłócenia normalnego przebiegu procesu cywilnego.

Działanie takie nie jest skierowane wyłącznie przeciwko przeciwnikowi

procesowemu, ale godzi w sąd i stanowi poważne naruszenie zasady rzetelnego

procesu. Sąd Najwyższy ma obowiązek przeciwdziałać zastojowi procesu

cywilnego i dlatego uważa, że korzystanie ze wszystkich prawnie dopuszczalnych

środków lub któregoś z nich w złej wierze lub niezgodnie z przeznaczeniem

wniosku, może prowadzić do zaprzeczenia sprawiedliwości i w tej sytuacji takie

działanie można kwalifikować jako nadużycie prawa w ramach prawa cywilnego

procesowego.

Zdaniem Sądu Najwyższego, złożenie przez powoda wniosku o wyłączenie

sędziego w tej sprawie lub też w każdej innej sprawie cywilnej, który oparty jest na

przesłance związanej z okolicznościami powołania sędziego, wyrażonymi w wyroku

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej służy innym celom niż uzyskanie

ochrony praw podmiotowych i tym samym jest to korzystanie z uprawnienia

procesowego w sposób obiektywnie sprzeczny z treścią przepisów procesowych, z

zasadami postępowania cywilnego, zwłaszcza z zasadami równości i ekonomii

procesowej, sprzecznie z wynikającym z tych przepisów obowiązkiem zachowania

I NWW 172/25

18

uczciwości procesowej oraz innymi zasadami współżycia społecznego (P. Feliga,

op. cit., s. 28).

Sąd Najwyższy oceniając istotę wniosku o wyłączenie sędziego w niniejszej

sprawie jako nadużycie prawa procesowego, pragnie też odnieść się do celu

obowiązywania danej instytucji prawa procesowego cywilnego. Oceniając

w/w wniosek z punktu widzenia celu, który strona chce osiągnąć, Sąd Najwyższy

stwierdza, że nie jest on usprawiedliwiony w świetle procesowego przeznaczenia

instytucji wyłączenia sędziego, czyli cel działania strony in concreto jest niezgodny

z celem instytucji procesowej in abstracto.

W literaturze polskiego postępowania cywilnego wielokrotne wnoszenie

wniosku o wyłączenie sędziego kwalifikowane jest także jako naruszenie art. 3 k.p.c.

czyli jako postępowanie strony naruszające dobre obyczaje. Warto też pamiętać, że

ustawodawca podjął się próby zdefiniowania pojęcia nadużycia prawa

procesowego, wyodrębniając je z klauzuli dobrych obyczajów. U podstaw tego

zabiegu metodologicznego legło założenie logiczne, zgodnie z którym zakres

znaczeniowy pojęcia nadużycia prawa procesowego z art. 41 k.p.c. mieści się

w zakresie znaczeniowym klauzuli dobrych obyczajów, o której stanowi art. 3 k.p.c.

Wzajemne powiązanie tych pojęć prowadzi do wniosku, że pomiędzy ich zakresami

znaczeniowymi zachodzi stosunek nadrzędności zakresu nazwy dobre obyczaje

względem zakresu nazwy nadużycia prawa procesowego. Wyraża się on w relacji,

według której każdy przypadek nadużycia prawa procesowego przez stronę

lub uczestnika postępowania narusza dobre obyczaje, lecz nie każde postępowanie

strony lub uczestnika postępowania, które narusza dobre obyczaje, jest zarazem

nadużyciem prawa procesowego (P. Feliga, op. cit., s. 31).

Sąd Najwyższy stwierdza, że wniosek o wyłączenie sędziego w sprawie

ze skargi kasacyjnej, pozbawiony uprawdopodobnionych okoliczności tego rodzaju,

że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w

danej sprawie, podobnie jak wniosek o wyłączenie sędziego oparty wyłącznie

na okolicznościach związanych z jego/jej powołaniem, stanowi naruszenie klauzuli

dobrych obyczajów z art. 3 k.p.c., co powoduje nadużycie prawa procesowego

przewidziane art. 41 k.p.c., gdyż w tym przypadku realizacja uprawnień

przewidzianych w Kodeksie postępowania cywilnego, następuje przez dokonanie

I NWW 172/25

19

dopuszczalnych czynności procesowych, tj. zgodnych z prawem, lecz niezgodnie z

celem, dla którego uprawnienie procesowe przewidziano. Skorzystanie przez

stronę lub uczestnika postępowania cywilnego z wniosku o wyłączenie sędziego w

sprawie ze skargi kasacyjnej, który nie zawiera uprawdopodobnionych okoliczności

tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności

sędziego w danej sprawie lub wniosek oparty na przesłance dotyczącej

okoliczności związanych z powołaniem osoby do pełnienia urzędu na stanowisku

sędziego, nie prowadzi do osiągnięcia zamierzonego przez ustawodawcę celu w

ramach czynności procesowej realizującej uprawnienie.

Analizując wniosek o wyłączenie sędziego w przedmiotowej sprawie z

punktu widzenia art. 41 k.p.c. należy podkreślić, że przepis ten jest normą o

charakterze abstrakcyjnym w formie klauzuli generalnej. Brak jest w niej

enumeratywnego wyliczenia przypadków nadużycia procesowego i skutków

procesowych naruszenia zakazu. Jest to świadome zamierzenie legislacyjne,

ponieważ nie można in abstracto przewidzieć wszystkich możliwych czynności

stron i uczestników postępowania, którzy – korzystając z uprawnień procesowych –

będą nadużywać praw procesowych i sankcji tych naruszeń. Istota skutków

procesowych naruszenia zakazu określonego w wymienionym przepisie powinna

polegać na tym, że czynność procesowa, która została dokonana niezgodnie z

celem uprawnienia, jakie ma zostać w następstwie tej czynności zrealizowane, nie

wywołuje skutków prawnych. Za nadużycie prawa procesowego de lege lata

uznano złożenie wniosku o wyłączenie sędziego opartego wyłącznie

na okolicznościach związanych z rozstrzygnięciem przez sąd o dowodach (art. 531

§ 1 pkt. 1 k.p.c.) albo złożenie po raz kolejny co do tego samego sędziego

z powołaniem tych samych okoliczności (art. 531 § 1 pkt. 2 k.p.c.); taki wniosek

pozostawia się w aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności; to samo dotyczy

pism związanych z jego wniesieniem (art. 531 § 2 k.p.c.) (P. Feliga, op. cit., s. 32).

O tym, czy wniosek o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi kasacyjnej

stanowi nadużycie prawa procesowego, rozstrzyga sąd orzekający. Badanie

tej kwestii może nastąpić w konkretnym procesie, wyłącznie post factum, na użytek

danej sprawy i dotyczyć wyłącznie strony lub uczestnika postępowania

korzystającego z uprawnienia. Ocena sądu powinna być ostrożna oraz wyważona,

I NWW 172/25

20

uwzględniać okoliczności, cel i skutki złożenia wniosku zanim sąd orzekający

zakwalifikuje go jako nadużycie prawa procesowego w oparciu o art. 41 k.p.c.

Ocena takiego wniosku może nastąpić niezwłocznie po jego złożeniu, kiedy to

pozostawia się go w aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności albo w wyroku

- stosując sankcje, o których mowa w art. 2262 k.p.c. lub art. 103 § 1 k.p.c.

Mając to wszystko na uwadze, kierując się zasadą rzetelnego procesu, Sąd

Najwyższy rozważył kwestię dopuszczalności wniosku o wyłączenie sędziego

w sprawie ze skargi kasacyjnej, rozpoznał wniosek merytorycznie i stwierdzając, że

powód nie uprawdopodobnił przyczyn wyłączenia sędziów Sądu Najwyższego,

oddalił wniosek jako bezzasadny. Sąd Najwyższy postanowił nie odnosić się

do przywołanej w uzasadnieniu postawy SSN Jacka Widły, gdyż każdy sędzia jest

niezawisły w podejmowaniu decyzji, zaś wniosku ewentualnego nie mógł

uwzględnić, gdyż wymagałoby to naruszenia zasad losowego przydziału spraw.

Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 47 § 1, art. 49 § 1,

art. 50 § 1 i art. 52 § 1 k.p.c. w zw. z art. 95 ust. 1 u.SN.

JW.

[r.g.]