Sąd Najwyższy odrzucił zażalenie w sprawie skargi na przewlekłość postępowania

Postanowieniem z 13 maja 2026 r. w sprawie I NSP 150/26, Sąd Najwyższy

odrzucił skargę M. J. (dalej: „skarżący”) na przewlekłość postępowania toczącego

się przed Sądem Najwyższym w sprawie o sygn. III CZ 196/25, odrzucił wniosek o

wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego oraz umorzył postępowanie w przedmiocie

wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych.

Pismem z 29 maja 2026 r. (data prezentaty Sądu Najwyższego) skarżący,

zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył zażalenie

na postanowienie Sądu Najwyższego z 13 maja 2026 r., I NSP 150/26,

zaskarżając je w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia,

zniesienie postępowania oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa

I NZ 15/26

2

prawnego w niniejszym postępowaniu, a przy tym kosztów opłat sądowych

w przypadku ich poniesienia.

Jednocześnie skarżący w treści zażalenia zawarł wniosek o wyłączenie

wszystkich sędziów Sądu Najwyższego od rozpoznania niniejszego zażalenia

a także wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności rozważenia wymaga wniosek skarżącego

o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego, zgłoszony już w samym zażaleniu,

a więc przed wyznaczeniem składu orzekającego właściwego do jego rozpoznania.

W tym kontekście przypomnieć trzeba, że zgodnie z uchwałą składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 26 lipca 2019 r., sygn. I NOZP 1/19, niedopuszczalne

jest żądanie wyłączenia sędziego niewyznaczonego do rozpoznania sprawy,

zaś fakt objęcia go takim wnioskiem nie wyklucza możliwości jego udziału

w składzie rozpoznającym. Ponadto wskazać należy, że stosownie do art. 531 § 1

pkt 3 k.p.c., obowiązującego od 1 lipca 2023 r., niedopuszczalny pozostaje wniosek

dotyczący sędziego niewchodzącego w skład orzekający.

Uwagi powyższe nie pozostawiają wątpliwości, że w aktualnym stanie

prawnym podobne wnioski nie są dozwolone przez prawodawcę. Z tego względu

konieczne staje się stwierdzenie, że wniosek skarżącego podlega odrzuceniu.

Kolejno, oceny wymaga złożone przez skarżącego zażalenie.

Również w tym przypadku Sąd Najwyższy uznaje, że zachodzą podstawy do jego

odrzucenia.

Zajmując takie stanowisko, wskazać należy, że postępowanie wywołane

skargą wniesioną w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,

poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”) ma charakter

jednoinstancyjny i że tym samym nie wchodzi w grę możliwość zaskarżenia

wydanego w jego ramach rozstrzygnięcia.

I NZ 15/26

3

Na poparcie przedstawionego stanowiska warto odwołać się do utrwalonej

linii orzeczniczej Sądu Najwyższego. W postanowieniu z 15 grudnia 2005 r.,

I KZP 44/05, Sąd Najwyższy zauważył, że „[s]tronie nie przysługuje środek

odwoławczy od orzeczeń i innych rozstrzygnięć wydanych w toku postępowania

prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki” (zob. także: postanowienia Sądu Najwyższego z:

5 czerwca 2005 r., III SO 12/05; 3 października 2005 r., III SO 19/05). Z kolei

w uchwale składu siedmiu sędziów z 21 września 2005 r., I KZP 24/05

Sąd Najwyższy podkreślił, iż „procedura rozpoznania skargi na przewlekłość

postępowania nie jest postępowaniem ani pierwszej, ani drugiej instancji,

ale sui generis postępowaniem sądowym o charakterze nadzorczym”.

Wreszcie w innej uchwale składu siedmiu sędziów z 23 marca 2006 r.,

III SPZP 3/05 (mającej moc zasady prawnej) Sąd Najwyższy przyjął,

że: „[n]a postanowienie w przedmiocie przewlekłości postępowania cywilnego

zażalenie nie przysługuje”.

Dodatkowo warto też przywołać orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego.

które wskazuje na jednoinstancyjność postępowania wywołanego skargą

na przewlekłość. Jak podkreśla Trybunał Konstytucyjny, „[p]ostępowanie

o stwierdzenie przewlekłości postępowania sądowego ma charakter incydentalny,

stąd ustawodawca ukształtował je jako jednoinstancyjne. Możliwość taką

dopuszcza art. 78 Konstytucji” (postanowienie Trybunału Konstytucyjnego

z 9 listopada 2005 r., Ts 89/05).

Wszystko to prowadzi do wniosku, że jednoinstancyjny charakter

postępowania wszczynanego skargą na przewlekłość stanowi jego immanentną

cechę, wynikającą zarówno z jego pomocniczego (incydentalnego) charakteru,

jak i względów praktycznych. Wprowadzenie możliwości zaskarżenia

rozstrzygnięcia wydanego w tym trybie mogłoby bowiem skutkować

niedopuszczalnym przedłużeniem postępowania poprzez jego dwuinstancyjne

rozpoznanie, co w rezultacie prowadziłoby do efektu sprzecznego z celem ustawy,

jakim jest przeciwdziałanie przewlekłości.

I NZ 15/26

4

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 395 § 1

w zw. z art. 397 § 11 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy

o skardze na przewlekłość, orzeka jak w sentencji postanowienia.

Konsekwencją odrzucenia zażalenia jest zbędność orzekania w przedmiocie

wniosku skarżącego o zwolnienie go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.

Postępowanie w tym zakresie należy zatem umorzyć na podstawie art. 355

w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

[D.Z.]

[r.g.]