Sąd Najwyższy odrzucił zażalenie w sprawie skargi na przewlekłość w Bydgoszczy

Postanowieniem z 12 czerwca 2023 r. w sprawie V S 30/23 Sąd Apelacyjny

w Gdańsku, na skutek skargi M. J. na naruszenie prawa strony do rozpoznania

sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w

Bydgoszczy w sprawie VIII S 1/23, odrzucił skargę.

I NZ 25/26

2

M. J. (dalej: „skarżący”), reprezentowany przez profesjonalnego

pełnomocnika adwokata A. N., pismem z 13 lipca 2023 r. (data prezentaty Sądu

Apelacyjnego w Gdańsku) wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego w

Gdańsku z 12 czerwca 2023 r., V S 30/23, wnosząc o jego uchylenie oraz o

zasądzenie kosztów postępowania. W treści zażalenia skarżący zawarł ewentualny

wniosek w trybie art. 49 k.p.c. o wyłączenie imiennie wskazanych sędziów Sądu

Najwyższego oraz złożył wniosek o zwolnienie go z obowiązku uiszczenia

kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu zażaleniowym, powołując się na

trudną sytuację finansową.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że wniosek o wyłączenie sędziów

Sądu Najwyższego, sformułowany w zażaleniu, podlega odrzuceniu

jako niedopuszczalny. Wniosek o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego został

bowiem złożony w treści zażalenia, a zatem jeszcze przed wyznaczeniem składu

orzekającego w niniejszym postępowaniu zażaleniowym. Tymczasem w uchwale

składu siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z 26 lipca 2019 r., I NOZP 1/19,

Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że wniosek o wyłączenie sędziego niewyznaczonego

do rozpoznania sprawy jest niedopuszczalny, przy czym sędzia objęty takim

wnioskiem o wyłączenie może zasiadać w składzie sądu rozpoznającego ten

wniosek. Stanowi o tym również obecnie art. 531 § 1 pkt 3 k.p.c. Stąd wiosek

o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego podlegał odrzuceniu

jako niedopuszczalny.

Kolejną podstawą dokonanego załatwienia wniosku była uchwała składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2024 r., III CZP 44/23.

Wskazano w niej, że wniosek o wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy oparty

wyłącznie na okolicznościach towarzyszących powołaniu tego sędziego nie wywołuje

skutków prawnych; w takiej sytuacji stosuje się per analogiam art. 531 § 2 i 3 k.p.c.

Choć skarżący powoływał się na orzeczenia TSUE, to jego argumentacja

sprowadzała się do kwestionowana prawidłowości powołania sędziego

sprawozdawcy. Dodać też należy, że Sądowi Najwyższemu znane jest przytoczone

w uzasadnieniu wniosku orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej,

jak i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jednakże pozostaje ono bez wpływu

I NZ 25/26

3

na ocenę zasadności wniosku. Orzeczenia te nie wiążą Sądu Najwyższego

w rozstrzyganej sprawie. Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

wydane na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wiąże

tylko w sprawie, w której sąd zwrócił się do Trybunału z wnioskiem o rozpatrzenie

pytania prejudycjalnego. Z kolei nakazy określonego zachowania w orzeczeniach

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka adresowane są do Państwa.

Podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał,

że sędzia, powołany na skutek wniosku obecnej (i poprzedniej) Krajowej

Rady Sądownictwa, jest sędzią w rozumieniu prawa polskiego i europejskiego,

zaś sąd z jego udziałem jest sądem w rozumieniu przepisów unijnych.

Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje jednocześnie, że tylko wykazanie

konkretnych przesłanek mogących świadczyć o braku niezależności

lub bezstronności sędziego może prowadzić do innego wniosku, natomiast

sama okoliczność powołania na urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w składzie i trybie przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.

o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw „pozostaje bez znaczenia” (zob. np. postanowienia Naczelnego

Sądu Administracyjnego: z 30 sierpnia 2022 r., III FZ 311/22; z 24 lutego 2022 r.,

III FZ 833/21; z 15 marca 2022 r., III FZ 6/22; z 30 marca 2022 r., III FZ 95/22).

Ponadto w wyroku z 20 kwietnia 2023 r., II OSK 2539/22, Naczelny Sąd

Administracyjny wskazał, że sędzia powołany w powyższej procedurze

przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej „jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej

i sędzią europejskim w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej

(Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 z późn. zm.) oraz art. 6 ust. 1-3 TUE w związku

z art. 47 Karty Praw Podstawowych (Dz.Urz.UE.C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1),

a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284

z późn. zm.), także wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła

być dotknięta wadami”.

Z tych samych przyczyn, a także mając na względzie art. 29 § 6 oraz § 10

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r.

poz. 622), odrzuceniu podlegał zawarty w treści skargi wniosek ewentualny

o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 42 § 3

I NZ 25/26

4

ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych

(tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 334 z późn. zm.).

Przechodząc do meritum rozstrzygnięcia, podkreślić należy, że postępowanie

wywołane skargą wniesioną w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,

poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”) jest jednoinstancyjne.

Jak zauważył Sąd Najwyższy w postanowieniu z 15 grudnia 2005 r., I KZP 44/05,

„[s]tronie nie przysługuje środek odwoławczy od orzeczeń i innych rozstrzygnięć

wydanych w toku postępowania prowadzonego na podstawie ustawy z dnia

17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki” (zob. także: postanowienia

Sądu Najwyższego z: 5 czerwca 2005 r., III SO 12/05; 3 października 2005 r.,

III SO 19/05). W tym zakresie Sąd Najwyższy wskazał, że procedura rozpoznania

skargi na przewlekłość postępowania nie jest postępowaniem ani pierwszej,

ani drugiej instancji, ale sui generis postępowaniem sądowym o charakterze

nadzorczym (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 21 września

2005 r., I KZP 24/05). Z kolei w mającej moc zasady prawnej uchwale składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 23 marca 2006 r., III SPZP 3/05, przyjęto,

że: „[n]a postanowienie w przedmiocie przewlekłości postępowania cywilnego

zażalenie nie przysługuje”.

Także Trybunał Konstytucyjny uznał jednoinstancyjność postępowania

wywołanego skargą na przewlekłość wskazując, że „[p]ostępowanie o stwierdzenie

przewlekłości postępowania sądowego ma charakter incydentalny,

stąd ustawodawca ukształtował je jako jednoinstancyjne. Możliwość taką

dopuszcza art. 78 Konstytucji” (postanowienie Trybunału Konstytucyjnego

z 9 listopada 2005 r., Ts 89/05).

Na powyższe nie ma wpływu podnoszona przez skarżącego nowelizacja

przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dokonana ustawą z dnia 9 marca

2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. 2023, poz. 614). Przepisy tego aktu regulujące postępowanie

zażaleniowe, stosownie do art. 8 ust. 2 ustawy o przewlekłości postępowania,

znajdują jedynie posiłkowe („w sprawach nieuregulowanych w ustawie”)

I NZ 25/26

5

i odpowiednie zastosowanie do postępowania toczącego się na skutek skargi

na przewlekłość. Zatem jednoinstancyjność postępowania wywołanego skargą

na przewlekłość stanowi jego swoistą cechę i wynika z jego szczególnego charakteru

– jako postępowania ubocznego – a także ze względów pragmatycznych.

Umożliwienie zaskarżenia rozstrzygnięcia wydanego na skutek skargi

na przewlekłość postępowania mogłoby bowiem prowadzić do niedopuszczalnego

długotrwałego, dwuinstancyjnego rozpoznawania skargi, co zamiast ograniczenia

przewlekłości postępowania mogłoby prowadzić do efektu całkowicie odmiennego

niż zamierzony.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 395 § 1

w zw. z art. 397 § 11 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze

na przewlekłości, orzekł jak w sentencji postanowienia.

Jak stanowi art. 1262 § 2 k.p.c., nie żąda się opłaty od pisma,

jeżeli już z jego treści wynika, że podlega ono odrzuceniu. Wobec tego,

że zażalenie skarżącego podlegało odrzuceniu, postępowanie wywołanie zawartym

w zażaleniu wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych należało umorzyć,

gdyż wydanie orzeczenia w przedmiocie wniosku stało się zbędne. Podstawę takiego

rozstrzygnięcia stanowi art. 355 k.p.c., zgodnie z którym sąd umorzy postępowanie,

jeżeli powód ze skutkiem prawnym cofnął pozew, strony zawarły ugodę lub została

zatwierdzona ugoda zawarta przed mediatorem albo z innych przyczyn wydanie

wyroku stało się zbędne lub niedopuszczalne.

Konsekwencją odrzucenie zażalenia wobec jego niedopuszczalności

jest zbędność orzekania w przedmiocie wniosku skarżącego o zwolnienie go

od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Postępowanie w tym zakresie

należało zatem umorzyć na podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art. 39821

w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 355 k.p.c.

s.h.

[a.ł]