Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi pracownicy zwolnionej dyscyplinarnie z uczelni

Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, wyrokiem z 5 grudnia 2024 r.,

1. po uwzględnieniu apelacji strony pozwanej A. w N. zmienił zaskarżony wyrok

Sądu Rejonowego w Nowym Targu z 13 października 2023 r.:

1. w punkcie I w ten sposób, że powództwo M.H. o przywrócenie do pracy

oddalił

I PSK 160/26

2

2. punktowi X nadał treść: „punktowi X nadaje treść: „Zasądza od powoda M.H.

na rzecz strony pozwanej A. w N. 720 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia

uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty”;

3. odrzucił apelację M.H. w części dotyczącej żądania wynagrodzenia za czas

pozostawania bez pracy;

4. oddalił apelację M.H. w pozostałym zakresie;

5. zasądził od powoda M.H. na rzecz strony pozwanej A. w N. 1295 zł (tysiąc

dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych) tytułem kosztów postępowania

apelacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu

świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia ogłoszenia

wyroku do dnia zapłaty;

6. W uwzględnieniu apelacji strony pozwanej A. w N. zmienił zaskarżony wyrok:

1. w punkcie II w ten sposób, że powództwo M.Z. o przywrócenie do pracy

oddala,

2. punktowi XI nadaje treść: „Zasądza od powódki M.Z. na rzecz strony

pozwanej A. w N. 720 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia

uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty”;

3. Oddalił w całości apelację powódki M.Z.;

4. Zasądził od powódki M.Z. na rzecz strony pozwanej A. w N. 1 609 zł tytułem

kosztów postępowania apelacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za

opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie

tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku do dnia zapłaty;

5. Oddala zażalenie powódki M.Z.

I PSK 160/26

3

Powódka M.Z. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w

Nowym Sączu, zaskarżając wyrok w części w zakresie punktów:

V oraz VI wyroku.

Skargę kasacyjną oparła na podstawach:

1. naruszenia prawa materialnego, mianowicie:

(-) art. 30 § 4 k.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na

błędnym przyjęciu, że pismo pracodawcy z 17 stycznia 2022r., pt. „Rozwiązanie

umowy o pracę bez wypowiedzenia" w sposób należyty określa przyczyny

rozwiązania z powódką stosunku pracy, podczas gdy: ogólnikowe sformułowania

typu: „ciężkie naruszenie przez pracownika podstawnych obowiązków

pracowniczych, działanie na szkodę Pracodawcy, co spowodowało utratę zaufania

do Pracownika" czynią oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy wadliwym i w

konsekwencji czynią zasadnym uwzględnienie powództwa o przywrócenie powódki

do pracy i zapłatę wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy, a

konkretyzacja tychże przyczyn na etapie postępowania sądowego (za pomocą pism

procesowych i dowodów) nie sanuje wadliwego oświadczenia;

(-) art. 52 § 1 pkt 1 k.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na

wadliwym przyjęciu przez Sąd drugiej instancji, że pozwana A. w N. zasadnie

rozwiązała z powódką M.Z. umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika

z uwagi na ciężkie naruszenie przez powódkę podstawowych obowiązków

pracowniczych; podczas gdy w stanie faktycznym zaistniałym w sprawie powódka

nie dopuściła się rażącego naruszenia obowiązków pracowniczych, ani nie sposób

przypisać skarżącej „działania na szkodę pracodawcy”, które to okoliczności

doprowadziły, w ocenie Sądu drugiej instancji, finalnie do utraty zaufania

pracodawcy. Ponadto fakty ustalone przez Sąd drugiej instancji powinny były

doprowadzić Sąd do wniosku, że działania powódki nie tylko nie stanowiły

ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, lecz były wyrazem troski o

interes pracodawcy i odpowiedzialności za Uczelnię zatrudniającą skarżącą.

(-) art. 56 § 1 oraz 57 § 2 k.p. przez ich niezastosowanie i przyjęcie przez

Sąd drugiej instancji, że w stanie faktycznym sprawy nie doszło do rozwiązania z

powódką umowy o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o

rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie, w wyniku czego Sąd drugiej instancji

I PSK 160/26

4

błędnie nie orzekł o przywróceniu powódki do pracy u pozwanego (lub o roszczeniu

alternatywnym) oraz nie zasądził na jej rzecz wynagrodzenia za cały okres

pozostawania bez pracy (z uwagi na pozostawanie przez powódkę w okresie

chronionym - przedemerytalnym), tylko uznał słuszność jej dyscyplinarnego

zwolnienia; podczas gdy: nie było podstaw do rozwiązania z powódką umowy o

pracę bez wypowiedzenia z uwagi na to, że powódka nie dopuściła się ciężkiego

naruszenia obowiązków pracowniczych, ponadto sam akt rozwiązania umowy o

pracę bez wypowiedzenia naruszał przepisy prawa.

2) Naruszenia przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy, tj.

art. 3271 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. w postaci sporządzenia

uzasadnienia do zaskarżonego wyroku w sposób nieodpowiadający normie tego

przepisu, polegającego na niewskazaniu w sposób należyty podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia, obejmującej ustalenie faktów, które Sąd uznał za udowodnione,

dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił

wiarygodności i mocy dowodowej, w sytuacji, w której Sąd drugiej instancji przyjął

za własne ustalenia Sądu pierwszej instancji i jednocześnie zmienił wyrok Sądu

pierwszej instancji uznając za zasadne rozwiązanie przez pozwanego z powódką

umowy o pracę bez wypowiedzenia w dniu 17 stycznia 2022 r.; w konsekwencji

tego uchybienia zaskarżony wyrok jest wadliwy, w ograniczonym stopniu nadaje się

do kontroli kasacyjnej, ponadto skarżąca nie rozumie motywów, którymi kierował

się Sąd drugiej instancji, zmieniając wyrok Sądu pierwszej instancji.

Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie; ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu

Okręgowego w Nowym Sączu w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty

sprawy.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca powołała

się na oczywistą zasadność skargi. Sąd drugiej instancji w sposób oczywiście

niewłaściwy zastosował normę art. 52 § 1 pkt 1 k.p. oraz art. 30 § 4 k.p.

W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżące w sposób obszerny cytuje

fragmenty uzasadnienia Sądu meriti, komentując je i wykazując, że całokształt

I PSK 160/26

5

okoliczności przeczy tezie Sądu drugiej instancji o ciężkim naruszeniu

podstawowych obowiązków przez powódkę.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, strona pozwana wniosła o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o

zasądzenie zwrotu kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym od powódki

na rzecz pozwanej na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. i w

związku z art. 39821 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym zwykłej,

trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna (podobnie jak uprzednio kasacja) nie jest

środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w

charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim

modelem skargi kasacyjnej jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn

kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. Stosownie do treści tego

przepisu Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania

(pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Ustosunkowując się do przywołanej przesłanki oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej należy stwierdzić, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego wynika ona zwykle z oczywistego, widocznego prima facie

naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub

stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami

interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić

podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 § 1 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07,

LEX nr 453107; z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z dnia

I PSK 160/26

6

26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494; z dnia

17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437; z dnia 8 marca

2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 Nr 6, poz. 100, czy wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Przy czym przesłanką

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam

zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP

2004 Nr 13, poz. 230; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743;

z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185; z dnia 9 czerwca 2008 r.,

II UK 37/08, LEX nr 494133; z dnia 17 maja 2018 r., IV CSK 599/17, LEX nr

2499804). Skarżący musi więc wykazać, że następstwa wytkniętej w skardze

wadliwości postępowania i orzekania były tego rodzaju (bądź skali), że kształtowały

one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 lutego 1997 r., I CKN 57/96, OSNC

1997 nr 6-7, poz. 82; z dnia 24 października 2006 r., II PK 38/06, LEX nr 950620

oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 marca 2006 r., I CSK 63/05, LEX nr

179971; z dnia 5 grudnia 2007 r., II PK 103/07, LEX nr 863973; z dnia 16 czerwca

2011 r., III UK 213/10, LEX nr 950436; z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 573/17,

LEX nr 2497707).

Utrwalony jest także pogląd, że skoro zgodnie z art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2

k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów

i oceny dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, to o oczywistej zasadności

skargi kasacyjnej nie można wnioskować na podstawie zakwestionowania

podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

7 września 2012 r., V CSK 529/11, LEX nr 1222170 oraz z dnia 13 lutego 2014 r.,

I UK 408/13, LEX nr 1646932).

Judykatura wypowiadała się, że w użytym w art. 52 § 1 pkt 1 k.p. pojęciu

"ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych" mieszczą się trzy

I PSK 160/26

7

elementy. Są to: bezprawność zachowania pracownika (naruszenie podstawowego

obowiązku pracowniczego); naruszenie albo zagrożenie interesów pracodawcy;

zawinienie obejmujące zarówno winę umyślną, jak i rażące niedbalstwo.

Bezprawność zachowania pracownika jest przy tym rozumiana jako zachowanie

sprzeczne z obowiązującymi tego pracownika regułami wynikającymi z przepisów

prawa pracy, które może polegać zarówno na działaniu, jak i na zaniechaniu. Sama

bezprawność zachowania pracownika nie uzasadnia jeszcze rozwiązania z nim

umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Bezprawności musi bowiem

towarzyszyć spełnienie dwóch pozostałych, wymienionych elementów. Określenie

"ciężkie naruszenie" należy zatem tłumaczyć z uwzględnieniem stopnia winy

pracownika i zagrożenia dla interesów pracodawcy, powstałego wskutek jego

działania lub zaniechania. Wina pracownika stanowi element podmiotowy

kwalifikacji zarzucanego czynu, a ocenie podlega subiektywne nastawienie

psychiczne sprawcy do swojego działania (zaniechania) (postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 16 lutego 2023 r., II PSK 153/22, LEX nr 3538097; z dnia

23 lutego 2022 r., I PSK 222/21, LEX nr 3417283). Rażące niedbalstwo jako

element ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych (art. 52 §

1 pkt 1 k.p.) jest postacią winy nieumyślnej, której nasilenie wyraża się w

całkowitym ignorowaniu przez pracownika następstw jego działania, jeżeli rodzaj

wykonywanych obowiązków lub zajmowane stanowisko nakazują szczególną

przezorność i ostrożność w działaniu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

7 października 2020 r., II PK 134/19, LEX nr 3073113). Jednocześnie warunkiem

zastosowania art. 52 § 1 pkt 1 k.p. jest stosunek psychiczny pracownika do skutków

swojego postępowania, określony wolą i możliwością przewidywania, czyli

świadomością w zakresie naruszenia obowiązku (obowiązków) o podstawowym

charakterze oraz negatywnych skutków, jakie zachowanie to może spowodować

dla pracodawcy. Rozwiązanie umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym jest

uzasadnione w przypadku wystąpienia po stronie pracownika winy umyślnej lub

rażącego niedbalstwa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego

2023 r., I PSK 25/22, LEX nr 3518316).

Wystąpienie przesłanek ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków

pracowniczych należy analizować łącznie w każdym konkretnym stanie faktycznym,

I PSK 160/26

8

z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danego przypadku. Przepis art. 52 § 1

pkt 1 k.p. ma bowiem charakter klauzuli generalnej, zaś ocena zastosowania

przepisów zawierających takie klauzule (zwroty niedookreślone jak ciężkie

naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych) zależy od całokształtu

ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia

11 kwietnia 2003 r., I PK 558/02, OSNP 2004 Nr 16, poz. 283 oraz z dnia

5 listopada 2008 r., III SK 22/08, OSNP 2009 nr 23-24, poz. 331; postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2022 r., III PSK 239/21, LEX nr 3521359).

Dlatego orzecznictwo Sądu Najwyższego wypracowało jedynie metodologię

badania przesłanki z art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Tak więc wykładnia art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

ogranicza się jedynie o metodologii badania określonego przypadku (zachowania

pracownika), uzależniając ostateczną ocenę od całokształtu ustaleń faktycznych.

Należy zauważyć, że prawidłowość zastosowania tego przepisu przez Sąd

drugiej instancji może być badana w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Zastrzec jednak trzeba, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego

przesłanka ta wynika zwykle z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia

przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z

jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Nie chodzi

zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w

rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia

25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z dnia 26 lutego 2001 r.,

I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494; z dnia 17 października 2001 r.,

I PKN 157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437; z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01,

OSNP 2004 Nr 6, poz. 100; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r.,

I UK 218/07, LEX nr 375616). Powołując się na oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny wyjaśniający, w

czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na poparcie tego

twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ

28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035;

z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11 stycznia 2008 r.,

I PSK 160/26

9

I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr

465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050).

Skarżąca nie wykazała, aby Sąd drugiej instancji w sposób rażący uchybił

metodologii badania przesłanki rozwiązania umowy o pracę, która oparta jest na

pojęciu nieostrym, w interpretacji którego Sąd meriti posiada szerszy zakres

swobody. W ocenie Sądu Najwyższego, powoływane fragmenty uzasadnienia

wyroku Sądu pierwszej i drugiej instancji nie dają podstaw do przyjęcia, że Sąd

Okręgowy nadużył tej swobody i orzekł wbrew ustaleniom faktycznym poczynionym

w sprawie.

Godzi się zaznaczyć, że Sąd drugiej instancji jako sąd zobowiązany do

merytorycznego rozpoznania sprawy ponownie ocenił materiał dowodowy i

zreferował swoje stanowisko wobec ustaleń Sądu pierwszej instancji. W granicach

wynikającego z nieostrego pojęcia „ciężkiego naruszenia podstawowych

obowiązków” wyłożył motywy jakimi się kierował uznając wskazane przez

pracodawcę zachowania jako spełniające przesłankę z art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Sąd

drugiej instancji wskazał w czym wyraża się bezprawność zachowania powódki

(uchybienie obowiązkowi dbania o dobro zakładu pracy) oraz zawinienie (odnosząc

się m.in. wykształcenia, pozycji zawodowej oraz pozycji społecznej powódki),

podkreślając, że zachowania powódki prowadziły do chaosu, określonego mianem

„dwuwładzy”, o uczelni dyskutowano w mediach, opinie i komentarze nie dotyczyły

tego, że pozwana jest uczelnią, na której warto studiować. Tym samym także

aspekt naruszenia słusznego interesu pracodawcy był przedmiotem oceny Sądu

Okręgowego.

Oczywistość skargi kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oceniana jest z

pozycji twierdzeń odnoszących się do faktów Sądu drugiej instancji, a nie

wyobrażenia o stanie faktycznym skarżącego. Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

przesłanka ma miejsce wtedy, gdy zasadność podniesionych w skardze zarzutów

wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień

przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej

instancji, o charakterze elementarnym. W przypadku norm zawierających pojęcia

nieostre bądź klauzule generalne wykazanie oczywistego ich naruszenia nie może

sprowadzać się tylko do tego, że w ocenie strony skarżącej dopuszczalna byłaby

I PSK 160/26

10

odmienna ocena prawna faktów. Konieczne byłoby wykazanie, że naruszone

zostały elementarne podstawy wykładni bądź utrwalona metodologia interpretacji

pojęcia nieostrego. Takiej argumentacji rozpoznawana skarga kasacyjna nie

zawiera.

W tym stanie rzeczy, zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.

O kosztach procesu orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c.

M.G.

[a.ł]