SN nie przyjął skargi o odprawę dla byłej funkcjonariuszki Służby Celno-Skarbowej

L.W. od wyroku Sądu Rejonowego Poznań – Grunwald

i Jeżyce w Poznaniu z 20 czerwca 2024 r., którym oddalono powództwo o

zasądzenie od Skarbu Państwa – Izby Administracji Skarbowej w P. kwoty 27 664

zł brutto tytułem odprawy w związku ze zwolnieniem ze służby w Służbie Celno-

Skarbowej.

Powódka wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,

zaskarżając wyrok w całości i opierając skargę na podstawach naruszenia prawa

materialnego, tj. art. 163 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej

(jednolity tekst: Dz. U. z 2016 r., poz. 1799) w związku z art. 170 ust. 3 i 4 ustawy z

I PSK 168/26

2

dnia 16 listopada 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej

Administracji Skarbowej (Dz.U. poz. 1948) w związku z art. 32 Konstytucji RP;

art. 252 § 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej

(jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz. 1131); art. 119 k.c. w związku z art. 252 ust. 1

ustawy o KAS; art. 118 k.c. oraz art. 252 § 2 ustawy o KAS.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty

sprawy przez zasądzenie od strony pozwanej kwoty 31 919,88 zł tytułem odprawy

wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 10 maja 2017 r. do dnia zapłaty;

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz uchylenie poprzedzającego go

wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi pierwszej instancji.

Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie od strony pozwanej zwrotu kosztów

postępowania przed Sądem Najwyższym, w tym kosztów zastępstwa

adwokackiego.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca powołała

się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, jak również na

potrzebę dokonania wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości.

Skarżąca przedstawiła następujące zagadnienia:

(-) czy przed rozstrzygnięciem Sądu Najwyższego o wystąpieniu pominięcia

prawodawczego i ustaleniu podstawy prawnej roszczenia (w drodze wykładni)

roszczenie stało się wymagalne w dniu 10 maja 2017 r. i przedawniło się po

upływie trzyletniego terminu tj. w dniu 10 maja 2020 r. (tj. blisko 3,5 roku przed

wypowiedzią Sądu Najwyższego),

(-) czy słuszna jest koncepcja przedstawiona przez Sąd Rejonowy w Legnicy

IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych m.in. w wyroku z dnia 25 lipca 2024 r.

(sygn. akt: IV P 189/20) oraz w wyroku 12 sierpnia 2024 r. (sygn. akt: IV P 119/21) i

potwierdzona przez Sąd Okręgowy w Legnicy m.in. w wyrokach z dnia 19 listopada

2024 r. (sygn. akt: V Pa 311/24), z dnia 21 listopada 2024 r. (sygn. akt:

V Pa 306/24), z dnia 24 stycznia 2025 r., sygn. akt: V Pa 309/24, V Pa 333/24,

V Pa 332/24), z dnia 30 stycznia 2025 r. (sygn. akt: V Pa 320/24), z dnia 28 lutego

2025 r. (sygn. akt: V Pa 339/24, V Pa 345/24, V Pa 349/24, V Pa 354/24), że prawo

do odprawy dla funkcjonariusza Służby Celnej zwolnionego ze służby przez

I PSK 168/26

3

złożenie do dnia 31 maja 2017 r. tzw. propozycji pracy, bez uzasadnienia (art. 165

ust. 7 Przepisów wprowadzających ustawę o KAS. w zw. z art. 171 ust 1 pkt 2

Przepisów wprowadzających ustawę o KAS), zaktualizowało się w momencie

zwolnienia ze służby (art. 163 ust. 4 u.s.c.). Jakkolwiek z uwagi na literalne

brzmienie art. 170 ust 4 Przepisów wprowadzających ustawę o KAS, możliwość

dochodzenia tego roszczenia powstała w momencie wydania uchwały Sądu

Najwyższego w dniu 6 lutego 2024 r., sygn. akt: III PZP 2/23 (OSNP 2024, nr 7,

poz. 69).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, strona pozwana reprezentowana przez

Prokuratorię Generalną RP wniosła o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz strony pozwanej

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna jako szczególny środek zaskarżenia, służy realizacji

interesu publicznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Funkcje

postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania oraz jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, że w

konkretnej sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za interwencją Sądu

Najwyższego. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko

wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c.

Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia

I PSK 168/26

4

skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez

skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada

również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne

skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do

rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej

jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a

jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście,

biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania

skargi przez Sąd Najwyższy.

Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element

interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie

będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących

podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Uwzględniając powyższe przesłanki Sąd Najwyższy jest zdania, że

sformułowany przez skarżącą wniosek o przyjęcie jej skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie wykazuje potrzeby poddania owej skargi merytorycznej ocenie.

Odnosząc się do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. należy

zauważyć, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego oraz

doktryny istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się w tym, że w danej

sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa lub

znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Przesłankę

występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego należy w tym kontekście

rozumieć zatem jako konieczność uzasadnienia, dlaczego rozpoznanie skargi

kasacyjnej będzie służyło rozwojowi prawa. Podkreślić przy tym należy, że

I PSK 168/26

5

przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej nie

może być powoływaniem okoliczności istotnych tylko w ocenie samej strony, ale

muszą one ściśle nawiązywać do przesłanek określonych w art. 3989 § 1 k.p.c.

Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. powinno zatem przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia

prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na przykład art. 390

§ 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do określonego

przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm) albo szerzej i bardziej ogólnie -

wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej).

Z przedstawionego przez wnoszącego skargę istotnego zagadnienia

prawnego musi jednak wynikać, jaki jest konkretny problem prawny, na czym

polegają istotne wątpliwości (na przykład interpretacyjne). Sformułowane

zagadnienie winno odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści

przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez

Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego. Rolą

Sądu Najwyższego jako najwyższego organu sądowego w Rzeczypospolitej

Polskiej nie jest bowiem działanie w interesie indywidualnym, lecz powszechnym,

przez ochronę obowiązującego porządku prawnego przed dowolnością orzekania i

ujednolicanie praktyki stosowania prawa pozytywnego (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147;

z dnia 16 kwietnia 2008 r., I CZ 11/08, LEX nr 393883).

Mając na uwadze powyższe wywody wydaje się, że nie sposób uznać

sformułowanych przez skarżącą pytań za istotne zagadnienia prawne w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Przypomnieć należy, że podjęcie przez Sąd Najwyższy uchwały w sprawie

III PZP 2/23 miało jedynie to znaczenie, iż wyjaśniło wątpliwości dotyczące prawa

do odprawy pieniężnej dla pracownika zatrudnionego w Krajowej Administracji

Skarbowej będącego wcześniej funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej. Jak

wynika z uzasadnienia uchwały pozwany wskazywał w tym kontekście na

kompensacyjny charakter odprawy, jak i na to, że sytuacja prawna takiego

funkcjonariusza jest "lepsza" niż sytuacja funkcjonariuszy (pracowników), którzy nie

otrzymali propozycji dalszej służby (pracy) lub odmówili jej przyjęcia i którym w

I PSK 168/26

6

związku z tym przysługuje prawo do odprawy. Na tym tle należy uznać, że uchwała

w sprawie III PZP 2/23 nie kreowała nowego stanu prawnego, ale odnosiła się do

skonkretyzowanej kwestii prawnej. Nie sposób zatem przyjąć, że dopiero od jej

podjęcia w dniu 6 lutego 2024 r. roszczenie skarżącej o odprawę z art. 163 ust. 4

ustawy o Służbie Celnej stało się wymagalne. Odpadają zatem kwestie dotyczące

biegu przedawnienia podnoszone przez skarżącą.

Najogólniej rzecz ujmując - za początek biegu terminu przedawnienia należy

uznać dzień, w którym uprawniony mógł żądać spełnienia świadczenia.

W odniesieniu do wielu świadczeń pracowniczych termin ich spełnienia wynika

wprost z przepisów prawa pracy - Kodeksu pracy, układu zbiorowego pracy bądź

regulaminu wynagrodzenia. W takim przypadku termin ten jest jednocześnie dniem

wymagalności roszczenia. Natomiast jeżeli termin spełnienia świadczenia nie został

w powyższy sposób określony ani nie wynika z właściwości zobowiązania,

świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do jego

wykonania (art. 455 k.c. w związku z art. 300 k.p.). W wielu przypadkach

sprecyzowanie terminu wymagalności roszczenia nastąpiło dzięki orzecznictwu

Sądu Najwyższego, na przykład w odniesieniu do takich kwestii jak wymagalność

roszczenia o udzielenie urlopu wypoczynkowego i o ekwiwalent za niewykorzystany

urlop wypoczynkowy (A. Kosut (w:) K.W. Baran (red.), Kodeks pracy. Komentarz.

Tom II. Art. 94-304 (5), Warszawa 2022, komentarz do art. 291, pkt 5, s. 2211).

W kontekście odprawy emerytalnej doktryna zgodnie i trafnie wskazuje, że

terminem wymagalności roszczenia o taką odprawę jest dzień ustania zatrudnienia

(por. np. M. Gersdorf (w:) M. Gersdorf, W. Ostaszewski, M. Raczkowski, K. Rączka,

A. Zwolińska, Kodeks pracy. Komentarz, Warszawa 2024, komentarz do art. 291,

pkt 6).

Nie ma powodu, aby uwag sformułowanych na bazie przepisów prawa pracy

nie stosować także do zatrudnienia służbowego, zwłaszcza wobec zasadniczej

tożsamości brzmienia tych przepisów. W konsekwencji roszczenie o odprawę

przysługujące funkcjonariuszowi służby stałej, zwolnionemu ze służby w związku ze

zniesieniem lub reorganizacją jednostki organizacyjnej, stało się wymagalne w dniu

zwolnienia ze służby. Mając zaś na uwadze, że roszczenie powódki o wypłatę

odprawy na dzień wniesienia powództwa (a także wcześniejszego wezwania do

I PSK 168/26

7

zapłaty) było przedawnione, oczywiste jest, że pozwany nie pozostawał w

opóźnieniu, a tym bardziej w zwłoce w wypłacie przedawnionego świadczenia. Nie

ma zatem żadnych podstaw, aby przypisywać w takim stanie faktycznym stronie

pozwanej opóźnienie, zwłokę czy najmniejszą minimalną nieterminowość w

realizacji roszczenia.

Także gdy idzie o potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości, to nie zostały przedstawione argumenty przekonujące o tym,

że skarga powinna zostać przyjęta do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.

Skarżąca nie wskazała, na czym jej zdaniem polegają poważne wątpliwości

ani nie przedstawił rozbieżności występujących w orzecznictwie sądów. Wskazanie

na orzeczenia sądów powszechnych zapadłych w różnych stanach faktycznych, nie

może przemawiać za uzasadnieniem występujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów. Potrzeba wykładni przepisów prawnych występuje, jeżeli co do konkretnego

przepisu prawnego brak jednolitej lub utrwalonej judykatury, zwłaszcza judykatury

Sądu Najwyższego albo też przyjęta i dominująca wykładnia jest oczywiście błędna

lub kontrowersyjna. Skarżąca powinna bądź to wskazać argumentację

przemawiającą za zmianą dotychczasowej wykładni, bądź też wykazać, że dany

przepis prawny, chociaż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wyjaśnienia i

powinien zostać zinterpretowany przez Sąd Najwyższy. Nie czyni jednak tego w

przedłożonej skardze kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze, uznając, że nie zachodzą powołane przez

stronę skarżącą przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania Sąd

Najwyższy orzekł jak w sentencji, zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach

postępowania rozstrzygnął na zasadzie art. 102 k.p.c.

M.G.

[a.ł]