Sąd Najwyższy nie przyjął skargi Skarbu Państwa w sporze o odprawę byłej funkcjonariuszki

Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, wyrokiem z 30 grudnia 2024 r., oddalił

apelacje powódki D.M. oraz pozwanego Skarbu Państwa – Izby Administracji

Skarbowej w Z. od wyroku Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 19 czerwca

2024 r., którym zasądzono na rzecz powódki od Skarbu Państwa – Izby

Administracji Skarbowej w Z. kwotę 36 034,68 zł wraz z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem odprawy,

a w pozostałym zakresie powództwo oddalono.

Strona pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji

zaskarżając wyrok w części, w zakresie oddalenia apelacji pozwanego. Skargę

kasacyjną oparto na podstawach naruszenia prawa materialnego tj. art. 165 ust. 2

ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (jednolity tekst: Dz. U. z 2016 r.,

I PSK 183/26

2

poz. 1799); art. 5 k.c. w związku z art. 8 k.p. a także art. 165 ust. 3 pkt 1 ustawy

o Służbie Celnej.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, strona skarżąca wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z 30 grudnia 2024 r. w

zaskarżonej części oraz przekazanie sprawy - w tym zakresie - Sądowi

Okręgowemu w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania; zasądzenie od

powódki na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej

Polskiej kosztów zastępstwa procesowego Skarbu Państwa w postępowaniu

kasacyjnym według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, strona pozwana

powołała się na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a to art. 165

ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, a rozbieżności wywołuje: (-) zagadnienie, czy

poprzedzona uchwałą Sądu Najwyższego z 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23,

niejednolitość orzecznictwa w sprawach o odprawę pieniężną stanowi wyjątkową

okoliczność w rozumieniu art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej (i jego

odpowiednika art. 252 ust. 2 ustawy o KAS), usprawiedliwiającą nieuwzględnienie

terminu przedawnienia; (-) kwestia podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia

upływu terminu przedawnienia.

Powódka nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej

merytorycznego rozpoznania.

Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem trzeciej instancji, zaś

skarga kasacyjna nie jest zwykłym środkiem zaskarżenia przysługującym od

każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w

sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element

interesu publicznego.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

I PSK 183/26

3

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności

powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

Odwołanie się do przesłanki przedsądu, jaką jest potrzeba wykładni

przepisów prawnych, budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,

które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 czerwca

2008 r., III CSK 104/08, Legalis nr 127030; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07,

Legalis nr 2701754 i z 9 września 2022 r., I CSK 1494/22, Legalis nr 2741242).

Stronę skarżącą obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej

argumentacji prawnej, wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności

uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej

szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09, LEX nr

570112 i z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22, Legalis nr 2790349).

Strona skarżąca przytacza szereg wyroków sądów powszechnych dla

wykazania rozbieżności w zakresie przedawnienia roszczenia o odprawę należną

byłemu funkcjonariuszowi Służby Celnej.

Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie, na tle analogicznych spraw,

wielokrotnie podkreślał, że w świetle prawa do sądu ustanowionego w art. 45

Konstytucji nie powinno budzić wątpliwości, iż sądy powszechne właściwe do

rozpoznania sprawy o odprawę są uprawnione do badania, czy w określonej

sprawie zachodzą "wyjątkowe okoliczności" pozwalające kierownikowi jednostki

I PSK 183/26

4

organizacyjnej nie uwzględnić terminu przedawnienia (art. 252 ust. 1 ustawy o KAS

oraz art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej). Niewątpliwie podniesienie zarzutu

przedawnienia stanowi realizację prawa podmiotowego strony pozwanej i jako takie

otwiera możliwość nieuwzględnienia tego zarzutu przez sąd na podstawie art. 5 k.c.

(art. 8 k.p.) Należy podkreślić, że może to nastąpić wyjątkowo, gdy zostanie

wykazane, że bezczynność wierzyciela w dochodzeniu roszczeń była

usprawiedliwiona wyjątkowymi okolicznościami. Przy ocenie, czy zarzut

przedawnienia stanowi nadużycie prawa, rozstrzygające znaczenie mają

okoliczności konkretnego wypadku, zachodzące po stronie poszkodowanego oraz

osoby zobowiązanej do naprawienia szkody. W szczególności ma znaczenie

charakter uszczerbku, jakiego doznał poszkodowany, przyczyna opóźnienia w

dochodzeniu roszczenia i czas jego trwania. Jednocześnie należy wskazać na

potrzebę analizowania przyczyn leżących po stronie wierzyciela, który z

roszczeniem w terminie nie wystąpił, w kontekście ich usprawiedliwionego

okolicznościami charakteru. Takiej też oceny dokonał Sąd Okręgowy, podzielając

ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji. Godzi się przypomnieć, że Sąd

Rejonowy przedstawił szereg okoliczności na poparcie swojej decyzji, wskazując na

proces zmian i przekształceń w zakresie stosunku służbowego niezależny od

funkcjonariusza, na skomplikowany stan prawny, niepewność co do sytuacji

prawnej, oraz ostatecznie rozstrzygnięcie problemu uchwałą SN z 6 lutego 2024 r.

Nie można bagatelizować roli tej uchwały w ukonstytuowaniu się pewności prawnej

co do zasadności roszczeń dochodzonych przez powódkę. Powódka mogła

pozostawać w uzasadnionej niewiedzy co do tego, że prawo do odprawy faktycznie

jej przysługuje. Niewiedza ta usunięta została z dniem uzyskania informacji o

uchwale, będącej środkiem rozstrzygającym wątpliwości prawne powstałe w

orzecznictwie sądów powszechnych. Choć więc uchwała nie ma formalnie mocy

wiążącej, to jednak ma określony cel - ujednolicenie orzecznictwa i ustabilizowanie

sytuacji prawnej osób zainteresowanych, w tym wypadku - powódki. Dlatego

wniesienie powództwa dopiero po uchwale uznać należy za usprawiedliwione.

Nie bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje spostrzeżenie, że ocena,

czy w konkretnym przypadku ma zastosowanie norma art. 8 k.p., mieści się w

granicach swobodnego uznania sędziowskiego. Sfera ta w ramach postępowania

I PSK 183/26

5

kasacyjnego może podlegać kontroli tylko w przypadku szczególnie rażącego i

oczywistego naruszenia prawa (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

11 grudnia 2024 r., I PSK 99/24, LEX nr 3811327). Tych ostatnich elementów nie

wykazano w analizowanych wnioskach o przyjęcie skarg kasacyjnych do

rozpoznania, co ostatecznie obligowało Sąd Najwyższy do rozstrzygnięcia na

podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

M.G.

[a.ł]