Sąd Najwyższy nie przyjął skargi Skarbu Państwa w sporze o odprawę po służbie celnej

Sąd Okręgowy w Gdańsku VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

wyrokiem z 20 grudnia 2024 r., VII Pa 117/24, po rozpoznaniu sprawy z powództwa

A. K. przeciwko Skarbowi Państwa - Izbie Administracji Skarbowej w Gdańsku, o

odprawę i odszkodowanie, po rozpoznaniu apelacji powódki oraz apelacji strony

pozwanej, zmienił Sądu Rejonowego w Gdyni z 21 lutego 2024 r.,

IV P 192/23, w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę

I PSK 199/26

2

42.874,74 zł brutto tytułem odprawy wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie

od 1 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty oraz oddalił żądanie odszkodowania, oddali

apelację powódki w pozostałym zakresie oraz oddalił apelację pozwanego, i orzekł

o kosztach procesu.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył pozwany zastępowany przez

Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskie w części, tj. w zakresie

zasądzającym odprawę na rzecz powódki, oddalającym apelację pozwanego oraz

w zakresie kosztów. Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazał na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów

dotyczącą: 1) możliwości oceny roszczeń odszkodowawczych funkcjonariuszy

celnych związanych z ustaniem stosunku służby (zwolnieniem z niej) w oparciu o

analogicznie stosowane przepisy Kodeksu pracy, tj. art. 45 § 2 k.p. in fine w

związku z art. 56 § 1 i 2 k.p. w związku z art. 58 k.p. w związku z art. 36 § 1 pkt 3

k.p. w związku z art. 67 k.p.; 2) zagadnienia czy poprzedzona uchwałą Sądu

Najwyższego z 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23, niejednolitość orzecznictwa w

sprawach o odprawę pieniężną stanowi wyjątkową okoliczność w rozumieniu

art. 252 ust. 2 uKAS, usprawiedliwiającą nieuwzględnienie terminu przedawnienia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie na

jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej

merytorycznego rozpoznania.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Z kolei

zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymagania konstrukcyjne tego

I PSK 199/26

3

nadzwyczajnego środka zaskarżenia, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek

o przyjęcie jej do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że istnieje przynajmniej jedna z

okoliczności wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie powinno

zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę

sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd

Najwyższy.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania wskazując na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości.

Wyjaśniając wątpliwości skarżącego wskazać należy, że podjęcie przez Sąd

Najwyższy uchwały w sprawie III PZP 2/23 miało to znaczenie, że wyjaśniło

wątpliwości dotyczące prawa do odprawy pieniężnej dla pracownika zatrudnionego

w Krajowej Administracji Skarbowej będącego wcześniej funkcjonariuszem Służby

Celno-Skarbowej. Jak wynika z uzasadnienia uchwały pozwany wskazywał w tym

kontekście na kompensacyjny charakter odprawy, jak i na to, że sytuacja prawna

takiego funkcjonariusza jest „lepsza” niż sytuacja funkcjonariuszy (pracowników),

którzy nie otrzymali propozycji dalszej służby (pracy) lub odmówili jej przyjęcia i

którym w związku z tym przysługuje prawo do odprawy. Na tym tle należy uznać, że

uchwała w sprawie III PZP 2/23 nie kreowała nowego stanu prawnego, ale odnosiła

się do skonkretyzowanej kwestii prawnej. Nie sposób zatem przyjąć, że dopiero od

jej podjęcia w dniu 6 lutego 2024 r. roszczenie skarżącego o odprawę z art. 163

ust. 4 u.s.c. stało się wymagalne. Najogólniej – za początek biegu terminu

przedawnienia należy uznać dzień, w którym uprawniony mógł żądać spełnienia

świadczenia. W odniesieniu do wielu świadczeń pracowniczych termin ich

spełnienia wynika wprost z przepisów prawa pracy – Kodeksu pracy, układu

zbiorowego pracy bądź regulaminu wynagrodzenia. W takim przypadku termin ten

jest jednocześnie dniem wymagalności roszczenia. Natomiast jeżeli termin

spełnienia świadczenia nie został w powyższy sposób określony ani nie wynika z

właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po

wezwaniu dłużnika do jego wykonania (art. 455 k.c. w związku z art. 300 k.p.).

W wielu przypadkach sprecyzowanie terminu wymagalności roszczenia nastąpiło

I PSK 199/26

4

dzięki orzecznictwu Sądu Najwyższego, na przykład w odniesieniu do takich kwestii

jak wymagalność roszczenia o udzielenie urlopu wypoczynkowego i o ekwiwalent

za niewykorzystany urlop wypoczynkowy (A. Kosut [w:] K.W. Baran (red.), Kodeks

pracy. Komentarz. Tom II. Art. 94-304(5), Warszawa 2022, komentarz do art. 291,

pkt 5, s. 2211). W kontekście odprawy emerytalnej doktryna zgodnie i trafnie

wskazuje, że terminem wymagalności roszczenia o taką odprawę jest dzień ustania

zatrudnienia (por. np. M. Gersdorf [w:] M. Gersdorf, W. Ostaszewski, M.

Raczkowski, K. Rączka, A. Zwolińska, Kodeks pracy. Komentarz, Warszawa 2024,

komentarz do art. 291, pkt 6).

Nie ma powodu, aby uwag sformułowanych na bazie przepisów prawa pracy

nie stosować także do zatrudnienia służbowego, zwłaszcza wobec zasadniczej

tożsamości brzmienia tych przepisów. W konsekwencji roszczenie o odprawę

przysługujące funkcjonariuszowi służby stałej, zwolnionemu ze służby w związku ze

zniesieniem lub reorganizacją jednostki organizacyjnej, stało się wymagalne w dniu

zwolnienia ze służby (postanowienie Sądy Najwyższego z 4 lutego 2026 r., I PSK

155/26).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., o kosztach

postępowania orzekając w zgodzie z art. 98 k.p.c.

[a.ł]