Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skarg szkół w sporze o przywrócenie do pracy

Sąd Okręgowy w Lublinie VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

wyrokiem z 1 kwietnia 2025 r., VIII Pa 14/24, w sprawie z powództwa D. H.

I PSK 257/26

2

przeciwko pozwanym (1) B. w L. i (2) T. w L., o przywrócenie do pracy i

nagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, oddalił apelację pozwanych od

wyroku Sądu Rejonowego Lublin – Zachód w Lublinie z 23 października 2023 r., VII

P 283/19, przywracającego powódkę do pracy w pozwanych szkołach na

warunkach pracy i płacy obowiązujących przed dniem 11 czerwca 2019 r. i

zasądzającego na jej rzecz od pozwanej (1) kwotę 73.271,41 zł oraz od pozwanej

(2) kwotę 95.835,98 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy od

12 czerwca 2019 r. do 31 maja 2023 r. i oddalającego powództwo w pozostałym

zakresie. Następnie Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem uzupełniającym z 27 maja

2025 r. uzupełnił wyrok z 1 kwietnia 2025 r. i zasądził na rzecz powódki od

pozwanej (1) kwotę 26.098,67 zł oraz od pozwanej (2) kwotę 34.136,23 zł tytułem

wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy od 1 czerwca 2023 r. do 29

października 2024 r., w pozostałej części wniosek o uzupełnienie wyroku oddalił.

Pozwane szkoły wniosły do Sądu Najwyższego dwie tożsame skargi

kasacyjne od wyroku z 1 kwietnia 2025 r. oraz dwie tożsame skargi kasacyjne od

wyroku uzupełniającego. We wnioskach o przyjęcie czterech skarg kasacyjnych do

rozpoznania skarżące wskazały na nieważność postępowania. W ocenie

skarżących w wyniku rażącego naruszenia określonych w art. 233 § 1 k.p.c. zasad

oceny wiarygodności i mocy dowodów, mającego istotny, niemalże zasadniczy i

przesądzający skutek na wynik sprawy, doszło do rozstrzygnięcia merytorycznego

sprawy pomimo prowadzenia jej wobec jednostki organizacyjnej niemogącej być

stroną, co w ich ocenie prowadzi ewidentnie do nieważności postępowania.

Mając na uwadze powyższe skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonych

wyroków w całości, zniesienia postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz

pozwanych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o

zasądzenie od pozwanych na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I PSK 257/26

3

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego

rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). W związku z

tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że

zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie,

a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc

pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi

przez Sąd Najwyższy.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest

trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w

zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2022 r., II USK 549/21, LEX nr

3453130; z 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z 21 czerwca

2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr

2021944).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej został oparty na przesłankach z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. – nieważności

postępowania.

Pozwane wskazywały, że nie one powinny być stroną postępowania a

Zarząd Z. w L., który jest ich organem założycielskim i prowadzącym poszczególne

placówki. Zarzut ten okazał się jednak oczywiście bezpodstawny i chybiony.

Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 64 § 1 k.p.c., zdolność do

występowania w procesie jako strona (zdolność sądową) ma osoba fizyczna, osoba

I PSK 257/26

4

prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa

przyznaje zdolność prawną. W myśl art. 460 § 1 k.p.c., w sprawach z zakresu

prawa pracy zdolność sądową i procesową ma zaś także pracodawca, chociażby

nie posiadał osobowości prawnej. W sprawach tych istotne jest więc potwierdzenie,

że pozwany spełnia kryteria bycia pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p. Tymi

kryteriami są z kolei wyodrębnienie organizacyjno-finansowe oraz zdolność do

samodzielnego zatrudniania pracowników, przy czym nie można uznać za

pracodawcę jednostki organizacyjnej, której kierownik przyjmuje i zwalnia

pracowników wyłącznie na podstawie upoważnienia (por. uchwałę Sądu

Najwyższego z 16 listopada 1977 r., I PZP 4/77, OSPiKA 1979 nr 7-8, poz. 125; z

glosą M. Piekarskiego oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 kwietnia 1979 r., I

PR 16/79, OSNCP 1979 nr 10, poz. 205; z dnia 4 listopada 2004 r., I PK 25/04,

OSNP 2005 nr 14, poz. 206; z 14 grudnia 2004 r., I PK 135/04, OSNP 2005 nr 15,

poz. 224; z 14 czerwca 2006 r., I PK 231/05, OSNP 2007 nr 13-14, poz. 183; z 18

września 2008 r., II PK 28/08, LEX nr 785524; z 18 września 2013 r., II PK 4/13,

LEX nr 1375183; z glosą A. Rzeteckiej-Gil, LEX/el 2014; z 3 czerwca 2014 r., III PK

128/13, LEX nr 1486980; z 18 listopada 2014 r., II PK 5/14, OSNP 2016 nr 5, poz.

58).

Zdolność sądowa i procesowa w sprawach z zakresu prawa pracy jest

powiązana z podmiotowością w zakresie zatrudniania pracowników. Ujmując tę

kwestię inaczej, można zatem stwierdzić, że podmiot, który nie ma osobowości

prawnej, ani nie jest zakładem pracy (obecnie pracodawcą), czyli jednostką

organizacyjną zatrudniającą pracowników (art. 3 k.p.), nie ma zdolności sądowej

ani procesowej w sprawach z zakresu prawa pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego

z 14 grudnia 2004 r., I PK 135/04, OSNP 2005 nr 15, poz. 224). Brak zdolności

sądowej i procesowej jednej ze stron procesu stanowi z kolei, w myśl art. 199 § 1

pkt 3 k.p.c., podstawę do odrzucenia pozwu, a procedowanie pomimo tego braku

prowadzi do nieważności postępowania, o której mowa art. 379 pkt 2 k.p.c. Gdy

przed sądem pierwszej instancji ujawniają się zaś okoliczności budzące wątpliwość

sądu co do statusu strony pozwanej jako pracodawcy, pojawia się możliwość

zastosowania art. 194 § 1 w związku z art. 477 k.p.c. Obowiązek wezwania z

urzędu do udziału w sprawie w charakterze pozwanego dotyczy przypadku, w

I PSK 257/26

5

którym sądowi pracy wiadomo, kto jest legitymowany w sporze (kto powinien być

pozwanym jako pracodawca powoda).

W odniesieniu do jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości

prawnej orzecznictwo wypracowało wzorzec weryfikujący ich podmiotowość jako

pracodawców. Składa się on z trzech elementów. Po pierwsze, jednostka

organizacyjna ma charakteryzować się wystarczającą samodzielnością

organizacyjną i majątkową, po drugie, ma zatrudniać we własnym imieniu

pracowników (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 3 grudnia 2009 r., II PK 147/09,

OSNP 2011 nr 11-12, poz. 154; z 18 września 2013 r., II PK 4/13, LEX nr 1375183;

z 3 czerwca 2014 r., III PK 128/13, LEX nr 1486980), po trzecie, jej wyodrębnienie

powinno nastąpić w sposób sformalizowany (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14

czerwca 2006 r., I PK 231/05, OSNP 2007 nr 13-14, poz. 183). Wymienione

czynniki powinny zaś wystąpić kumulatywnie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18

września 2008 r., II PK 28/08, LEX nr 785524; postanowienie Sądu Najwyższego z

17 czerwca 2014 r., II UZ 34/14, OSNP 2015 Nr 11, poz. 155). Jeśli jednak

jednostka organizacyjna będąca częścią składową osoby prawnej spełnia

przesłanki przyznania jej statusu wewnętrznego pracodawcy, to ona - a nie osoba

prawna - jest stroną w stosunkach pracy z załogą i jej to art. 460 § 1 k.p.c.

przyznaje zdolność sądową i procesową w sprawach z zakresu prawa pracy.

Skarżące nie powołały się na istnienie innych, poza nieważnością

postępowania, przesłanek przedsądu - nie sformułowały żadnego zagadnienia

prawnego, ani też nie wskazały jakichkolwiek przepisów, które wymagałyby

wykładni, bądź niejednolita ich wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie

sądów.

Tym samym wobec niewykazania przez skarżących jakiejkolwiek przesłanki

przedsądu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach orzeczono w oparciu o art. 98 § 1 i §

11 k.p.c.

[r.g.]

I PSK 257/26

6