Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi Skarbu Państwa w sporze o odprawę pieniężną

Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2025 r. Sąd Okręgowy w Opolu, po rozpoznaniu

powództwa H.N. przeciwko Skarbowi Państwa - Izbie Administracji Skarbowej w

Opolu o odprawę, zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Opolu z dnia 11 października

2024 r. (w którym oddalono powództwo) i zasądził od pozwanego na rzecz powódki

tytułem odprawy 43.851,60 zł. z odsetkami od 1 września 2017 r.

Sąd odwoławczy wskazał, że dochodzone roszczenie jest zasadne, co

znajduje odzwierciedlenie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2024 r.,

III PZP 2/23. Sąd drugiej instancji dostrzegł, że roszczenie uległo przedawnieniu.

I PSK 339/26

2

Wskazał jednak, że w sprawie zachodziły „wyjątkowe okoliczności” z art. 252 ust 2

ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (jednolity tekst:

Dz. U. z 2025 r., poz. 1131 – dalej jako uKAS). Sąd odwoławczy szczegółowo swoje

stanowisko w tym zakresie omówił. Konkludował, że uwzględnienie w tej sytuacji

zarzutu przedawnienia nie tylko oznaczałoby brak uwzględnia „wyjątkowych

okoliczności” przewidzianych w art. 252 ust. 2 uKAS, ale także naruszałoby klauzulę

z art. 8 k. p.

Skargę kasacyjną wywiódł pozwany, zaskarżył wyrok Sądu odwoławczego

w całości, zarzucając mu naruszenie: art. 165 ust. 2 ustawy 27 sierpnia 2009 r.

o Służbie Celnej; art. 5 k.c. w związku z art. 8 k.p.; art. 165 ust 4 ustawy o Służbie

Celnej.

Zdaniem skarżącego skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., ponieważ w sprawie ujawniła się

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a to art. 165 ust. 2 ustawy

o Służbie Cywilnej, przy czym rozbieżności wywołuje:

- zagadnienie czy poprzedzona uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego

2024 r., III PZP 2/23, niejednolitość orzecznictwa w sprawach o odprawę pieniężną

stanowi wyjątkową okoliczność w rozumieniu art 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej

(i jego odpowiednika art 252 ust 2 uKAS), usprawiedliwiającą nieuwzględnienie

terminu przedawnienia;

- kwestia podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia upływu terminu

przedawnienia, przy czym według jednej linii orzeczniczej, opartej na wykładni

językowej art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej (oraz stanowiącego jego

odpowiednik art. 252 ust. 2 uKAS), jest do tego uprawniony wyłącznie kierownik

jednostki organizacyjnej, w której służba była pełniona; według linii konkurencyjnej,

uprawnienie to przysługuje również sądowi powszechnemu;

- art. 165 ust. 4 ustawy o Służbie Cywilnej (i jego odpowiednik art. 252 ust. 4

uKAS) w zakresie wykładni, czy w przypadku nieuwzględnienia terminu

przedawnienia na podstawie art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Cywilnej roszczenia o

odprawę pieniężną, przysługującą na podstawie odpowiednio stosowanego art. 170

ust. 1,3,4 pwKAS w związku z art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Cywilnej, stan zwłoki

uprawniający do żądania odsetek ustawowych za opóźnienie występuje w dniu

I PSK 339/26

3

następującym po dniu zakończenia stosunku służby („ucywilnienia”), czy też po

uprawomocnieniu się wyroku zasądzającego albo doręczeniu pozwu?

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania. Staje się to

zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę trzy okoliczności. Po pierwsze, że

w podstawie skargi kasacyjnej nie wskazano art. 252 ust 2 uKAS (który stanowił

podstawę rozstrzygnięcia Sądu odwoławczego), po drugie, że art. 165 ust 2 ustawy

o Służbie Cywilnej na podstawie art. 260 w związku z art. 159 pkt 3 ustawy z dnia 16

listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji

Skarbowej przestał obowiązywać od dnia 1 marca 2017 r., oraz po trzecie, że

zdaniem Sądu odwoławczego pominięcie przedawnienia uzasadnione jest również

klauzulą z art. 8 k.p..

Mając w pamięci wskazane okoliczności, trzeba wskazać, że skarga

kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia wnoszonym w konkretnej,

indywidualnej sprawie zakończonej wydaniem prawomocnego wyroku, wobec czego

argumenty za potrzebą rozpoznania tak rozumianego środka zaskarżenia

przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie mogą być

oderwane od podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia objętego skargą, jak również

muszą być adekwatne do podstaw kasacyjnych, na których skarga została

skonstruowana. Takie stwierdzenie jest wynikiem tego, że Sąd Najwyższy (poza

uwzględnieniem z urzędu nieważności postępowania apelacyjnego) rozpoznaje

skargę kasacyjną wyłącznie w granicach zaskarżenia oraz w granicach jej podstaw,

będąc przy tym związanym ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 1 i 2 k.p.c.).

Znając wskazaną regułę staje się jasne, że w rozpoznawanej sprawie Sąd

Najwyższy nie będzie mógł odnieść się do wątpliwości interpretacyjnych wskazanych

w skardze kasacyjnej, a wiążących się z wykładnią art. 165 ust 2 ustawy o Służbie

Celnej. Wynika to z tego, że przepis ten nie mógł kształtować sytuacji prawnej

powódki, gdyż nie obowiązywał od dnia 1 marca 2017 r., a wymagalność

dochodzonego roszczenia powstała dopiero w czerwcu 2017 r. Zauważa to również

pozwany wskazując na art 252 ust 2 uKAS, który jest następcą art. 165 ust 2 ustawy

o Służbie Celnej. Problem w tym, że art. 252 ust 2 uKAS nie został wskazany

I PSK 339/26

4

w podstawie zaskarżenia, a zatem z uwagi na ograniczenie z art. 39813 § 1 k.p.c. nie

będzie brany pod uwagę przy rozpoznaniu skargi kasacyjnej. Strona wnosząca

skargę kasacyjną ma prawo powoływać się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 lub 2

k.p.c., jednak tylko wówczas, jeśli zagadnienie prawne lub przepis, który ma

podlegać wykładni znajduje odzwierciedlenie w podstawach zaskarżenia.

Niezależnie od podniesionych argumentów, należy jeszcze wskazać, że

w rozpoznawanej sprawie spór idzie tylko o to, czy Sąd odwoławczy miał prawo

powołując się na „wyjątkowe okoliczności” (art. 165 ust 2 ustawy o Służbie Celnej

i art. 252 ust 2 uKAS), czy też „zasady współżycia społecznego” (art. 5 k.c. i art. 8

k.p.) nie uwzględnić zarzutu przedawnienia. W utrwalonym orzecznictwie Sądu

Najwyższego wskazano, że ocena, czy w konkretnym przypadku ma zastosowanie

norma art. 8 k.p. (lub podobna klauzula generalna), mieści się w granicach

swobodnego uznania sędziowskiego. Sfera ta w ramach postępowania kasacyjnego

może podlegać kontroli tylko w przypadku szczególnie rażącego i oczywistego

naruszenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1970 r., III PRN 39/70,

OSNCP 1971 Nr 3, poz. 53; PiP 1972 nr 10, s. 170, z glosą K. Piaseckiego; z 15

września 1999 r.,III CKN 339/98, OSNC 2000 Nr 3, poz. 58; OSP 2000 nr 4, poz. 66,

z glosą A. Szpunara; z 4 lipca 2002 r., I CKN 837/00, LexPolonica nr 376352 oraz

z 30 października 2003 r., IV CK 151/02, LexPolonica nr 1630441; z dnia 13 września

2018 r., II PK 141/17, LEX nr 2569740; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11

grudnia 2024 r., I PSK 99/24, LEX nr 3811327; z dnia 11 kwietnia 2003 r., I PK

558/02, OSNP 2004 Nr 16, poz. 283; z dnia 27 stycznia 2009 r., II PK 252/08 oraz

z dnia 7 stycznia 2014 r., I PK 272/13). Konkluzja ta jest zrozumiała, jeśli uwzględni

się, że nie jest możliwa taka wykładnia art. 8 k.p., która zawierałaby swoiste

„wytyczne", w jakich (kazuistycznych) sytuacjach sąd powszechny miałby

uwzględnić albo nie uwzględniać zarzutów wynikających z klauzuli generalnej

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2012 r., III PK 70/11, LEX nr

1215290).

Kierując się przedstawionymi racjami, należy stwierdzić, że w ramach

postępowania kasacyjnego nie da się generalnie przesądzić tego, „czy poprzedzona

uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23, niejednolitość

orzecznictwa w sprawach o odprawę pieniężną stanowi wyjątkową okoliczność

w rozumieniu art 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej (i jego odpowiednika art 252

ust 2 uKAS), usprawiedliwiającą nieuwzględnienie terminu przedawnienia”. Trzeba

I PSK 339/26

5

też dodać, że wskazana przez pozwanego „niepewność prawna” nie była jedyną

okolicznością skłaniającą Sąd odwoławczy do odmowy uwzględnienia zarzutu

przedawnienia. Znaczy to tyle, że podniesiona w skardze kasacyjnej „potrzeba

wykładni” nie może stanowić podstawy do przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Jeśli chodzi o kwestię podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia upływu

terminu przedawnienia, to Sąd Najwyższy zajął już stanowisko. W postanowieniu

Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2025 r., II PSK 54/25, LEX nr 3954300,

wyjaśniono, że w ramach orzeczniczych kompetencji sądów powszechnych mieści

się przewidziane w art. 252 ust. 2 uKAS uprawnienie do nieuwzględnienia zarzutu

przedawnienia, w razie ustalenia wystąpienia wyjątkowych okoliczności.

W rezultacie, nie sposób w tych okolicznościach twierdzić, że okoliczność ta nadal

budzi poważne wątpliwości i wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Wskazany wątek samoistnie w demokratycznym państwie prawa nie może uchodzić

za rodzący „poważne wątpliwości”. W ramach modelu państwa demokratycznego

każda władza podlega kontroli. Z tej pozycji oczywiste jest, że art. 165 ust 2 ustawy

o Służbie Cywilnej i art. 252 ust 2 uKAS nie można wykładać w ten sposób, że

arbitralną decyzją kierownika jednostki organizacyjnej pozostawałaby poza kontrolą

sądu, a zatrudniony dochodzący swoich praw majątkowych nie mógłby powoływać

się na okoliczności uchylające zarzut przedawnienia. Skoro wątpliwość ta może

zostać oceniona w ramach zwykłej wykładni, to tym bardziej nie ma podstaw do

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Jeśli chodzi o ostatni wątek podniesiony w skardze kasacyjnej, to Sad

Najwyższy zauważa, że art. 165 ust 4 ustawy o Służbie Cywilnej nie mógł być

podstawą prawną zasądzenia odsetek, gdyż w dniu 1 września 2017 r. nie

obowiązywał. Jego następca, czyli art. 252 ust 4 uKAS nie został natomiast

wskazany w podstawie skargi kasacyjnej, a to oznacza, że zgodnie z art. 39813 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy nie może dokonywać oceny jego zastosowania. W rezultacie,

w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi potrzeba dokonania wykładni art. 165 ust. 4

ustawy o Służbie Cywilnej (i jego odpowiednika art. 252 ust. 4 uKAS) w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Pomijając te wady, trzeba wskazać, że zgłoszona potrzeba

dokonania wykładni art. 252 ust 4 uKAS nie występuje. Zgodnie z tym przepisem

w przypadku zwłoki w wypłacie uposażenia, innych świadczeń oraz należności

pieniężnych funkcjonariuszowi przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia,

I PSK 339/26

6

w którym uposażenie, inne świadczenie lub należność pieniężna stały się

wymagalne. Posłużenie się zwrotem „wymagalny” nie pozostawia wątpliwości, że

odsetki ustawowe należą się powódce od dnia, gdy miała możliwość wystąpienia do

sądu o zapłatę, czyli od dnia „ucywilnienia” jej stosunku służbowego. Konkluzja ta

jest oczywista i znajduje jasne odzwierciedlenie w treści obowiązującego przepisu.

W tych okolicznościach tworzenie i rozważanie, że owa „wymagalność” ma miejsce

po uprawomocnieniu się wyroku zasądzającego albo po doręczeniu pozwu jest

nieuprawnione. Reasumując, skoro przepis jednoznacznie przesądza daną kwestię,

i można ją odkodować stosując zwykłe reguły wykładni tekstu prawnego, to nie da

się twierdzić, że występują przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Dlatego orzeczono jak w sentencji.

[A.P.]

[a.ł]