Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi powódki odwołanej z obowiązków rektora

Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze, wyrokiem z dnia 14 maja 2025 r., oddalił

apelację B.T. od wyroku Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia

15 października 2024 r., zasądzającego od pozwanej K. w J. na rzecz powódki

kwotę 62.250,00 zł tytułem odszkodowania oraz oddalającego dalej idące

powództwo o ustalenie istnienia stosunku pracy.

W sprawie ustalono, że powódka była zatrudniona w Akademii od dnia

2 października 2000 r. jako nauczyciel akademicki - profesor uczelni, a od dnia

1 września 2020 r. pełniła funkcję prorektora. Po odwołaniu Rektora w dniu

18 września 2023 r. jako najstarszy prorektor, zaczęła pełnić jego obowiązki.

W semestrze letnim 2022/2023 powódka prowadziła zajęcia z praktycznej

nauki języka angielskiego w wymiarze 90 godzin. Część zajęć była skrócona,

I PSK 354/26

2

prowadzona zdalnie lub zastępowana materiałami. Niektóre zajęcia nie odbyły się z

powodu urlopu, świąt, targów pracy czy szkoleń. Powódka prowadziła również

konsultacje. Jej sposób realizacji zajęć był znany i akceptowany przez dziekan

Wydziału. W dniu 24 września 2023 r. kolegium elektorów podjęło uchwałę

(w wyniku głosowania przeprowadzonego w dniu 18 września 2023 r.) o odwołaniu

powódki. Następnie w dniu 25 września 2023 r. Wydziałowa Komisja Zapewniania

Jakości Kształcenia przedstawiła zestawienie wykazujące, że powódka

zrealizowała jedynie 28 z 90 godzin zajęć. Dzień później, osoba pełniąca obowiązki

rektora - wręczyła powódce oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę bez

wypowiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych.

W ocenie Sądu Rejonowego, w sposób prawidłowy doszło do odwołania

Pani Rektor, objęcia funkcji p.o. Rektora przez powódkę, jej późniejszego

odwołania z tej funkcji i pełnienia obowiązków rektora przez kolejną osobę, a

następnie do złożenia powódce oświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy.

W konsekwencji Sąd Rejonowy oddalił żądania ustalenia istnienia stosunku pracy i

dopuszczenia do pracy.

Sąd Rejonowy uwzględnił jednak alternatywne roszczenie powódki -

odwołanie od rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Uznał, że

pracodawca naruszył miesięczny termin przewidziany w art. 52 § 2 k.p., ponieważ o

nieobecnościach powódki wiedział już w czerwcu 2023 r., a mimo to nie podjął

żadnych działań do września 2023 r. Dodatkowo Sąd Rejonowy wskazał, że

powódka prowadziła zajęcia w sposób znany i akceptowany przez przełożonych, a

jej działania nie nosiły znamion ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych w

rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Pracodawca nie wykazał też, by zachowanie

powódki było zawinione lub wyrządziło uczelni szkodę. Jednakże, z uwagi na wysoki

stopień skonfliktowania stron i aktualne realia funkcjonowania uczelni, Sąd

Rejonowy uznał, że przywrócenie powódki do pracy nie było możliwe, i zasądził na

jej rzecz odszkodowanie.

Również - w ocenie Sądu Okręgowego - brak było racjonalnych powodów do

odmowy zastosowania przepisów, które wiążą się z odpowiedzialnością na

stanowisku rektora, a w szczególnym przypadku, by było to objęcie stanowiska w

sposób nieusuwalny, to jest by nie można było zastosować tego samego trybu

I PSK 354/26

3

odwołania z pełnionej funkcji do osoby pełniącej obowiązki rektora jak w przypadku

samego rektora. Sąd drugiej instancji podzielił zatem pogląd, że do prorektora,

który pełni obowiązki rektora, stosuje się przepisy dotyczące rektora.

Sytuacja prorektora pełniącego obowiązki rektora jest pochodną obowiązków

i praw rektora. Dlatego nielogiczne byłoby, by jego sytuacja prawna była lepsza niż

rektora i stąd Sąd Okręgowy podzielił stanowisko wyrażone w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku co do prawidłowości zastosowania przepisów o odwołaniu

rektora do powódki jako prorektora pełniącego obowiązki rektora.

Skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik powódki, zaskarżając wyrok Sądu

Okręgowego w części, w zakresie oddalenia apelacji powódki. We wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał na występowanie w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego na tle wykładni przepisów art. 24 ust. 8 w związku

z art. 27 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym

i nauce.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik strony pozwanej wniósł o

oddalenie skargi kasacyjnej powódki oraz o zasadzenia od powódki na rzecz

pozwanej kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym, w tym kosztów

zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie nie zostało prawidłowo zredagowane i przedstawione istotne

zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., a tym samym

skarga kasacyjna nie może być przyjęta do rozpoznania.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący abstrakcyjnego zagadnienia

jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy przy okazji

rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju prawa i orzecznictwa oraz

będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej, jednostkowej sprawy, ale także

dla innych podobnych spraw. Skarżący powinien sformułować to zagadnienie w

sposób przyjęty przy przedstawianiu przez sąd powszechny zagadnienia prawnego

do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy; przedstawić pogłębiony wywód prawny

I PSK 354/26

4

uzasadniający zgłoszone wątpliwości, wykazać zasadność preferowanego sposobu

jego rozstrzygnięcia, a także wadliwość rozwiązania przez Sąd drugiej instancji

postawionego problemu prawnego w sposób rzutujący na wynik sprawy.

Przedstawione istotne zagadnienie prawne, zamyka się w twierdzeniu,

zgodnie z którym odwołanie powódki z funkcji osoby pełniącej obowiązki rektora

było bezskuteczne, ponieważ brak jest przepisu wprost ustalającego przesłanki i

tryb odwołania z funkcji pełniącego obowiązki rektora, a analogia do przepisów

dotyczących odwołania samego rektora była nieuprawniona. W konsekwencji

oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy z powódką, podpisane przez

najstarszego członka senatu uczelni, przewodniczącego rady uczelni oraz przez

dyrektora działu prawnego, było – w ocenie skarżącej - również bezskuteczne, z

racji na to, że zostało podpisane przez osoby nieuprawnione do wykonywania w

imieniu Akademii czynności z zakresu prawa pracy względem powódki.

Z treści uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

płynie teza, że w sytuacji, w której z różnych powodów ustawodawca przewiduje

funkcję podmiotu „pełniącego obowiązki”, jednocześnie nie wskazując wprost trybu

i podmiotu uprawionego do odwołania osoby z tej roli, to intencją ustawodawcy

było, aby w okresie od dnia stwierdzenia wygaśnięcia mandatu rektora, do dnia

wyboru nowego rektora osoba pełniąca jego obowiązki była nieusuwalna.

Zasadniczy spór prawny sprowadza się zatem do zakresu zastosowania

przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w zakresie trybu

odwołania rektora odpowiednio do osoby pełniącej tymczasowo obowiązki rektora

po odwołaniu rektora, w drodze analogii prawnej.

Analogia jest sposobem wypełniania luk w ustawie, polegającym na

stosowaniu do wypadku nieprzewidzianego w przepisach prawa – bądź przepisu

najbardziej zbliżonego (analogia legis), bądź normy wyprowadzonej z ogólnych

zasad prawa (analogia iuris) (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z

dnia 2 września 2004 r., FSK 322/04, LEX nr 145495). Odwołując się zatem do

argumentu z analogii, w pierwszej kolejności należy podnieść, że w dyskursie

prawniczym argument z analogii pozwala na uzasadnienie podjęcia danej decyzji w

sytuacji pod istotnymi względami podobnej do innej, w której podjęto taką sama lub

podobną decyzję. W praktycznym dyskursie normatywnym podstawą dla

I PSK 354/26

5

stosowania analogii jest maksyma sprawiedliwości formalnej, zgodnie z którą

podobne przypadki trzeba oceniać – i rozstrzygać – podobnie (zob. M.

Araszkiewicz, R. Michalczak, M. Pach [w:] Argumenty i Rozumowania Prawnicze w

konstytucyjnym państwie prawa. Komentarz, red. M Florczak-Wątor, A. Grabowski,

Kraków 2021, s. 1052), a także do zasady spójności i konsekwencji ocen

aksjologicznych prawodawcy. To zaś prowadzi do wniosku, że rozumowanie

analogiczne, chociaż milcząco, musi odwoływać się do materialnie pojmowanych

zasad sprawiedliwości, a w szczególności do zasady równości.

Argument z analogii ma też swoje uzasadnienie konstytucyjne, przede

wszystkim w wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP zasadzie demokratycznego

państwa, a ściślej zasadzie ochrony zaufania do państwa prawnego i stanowionego

przez nie prawa oraz zasadzie bezpieczeństwa prawnego jednostki (zob. M.

Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red.

P. Tuleja, Warszawa 2023, art. 2). Argumenty wspierające operowanie analogią w

dopuszczalnych – z perspektywy aksjologii konstytucyjnej – przypadkach, dadzą

się wyprowadzić z art. 32 Konstytucji RP, wyrażającego zasadę równości wobec

prawa.

Naruszałoby wszak obowiązek podobnego traktowania podmiotów

podobnych postępowanie, które polegałoby na odstąpieniu od posłużenia się

wnioskowaniem z analogii w razie zdiagnozowania luki rzeczywistej w prawie,

mimo iż wśród obowiązujących przepisów prawa znajdowałyby się regulacje takie

same rodzajowo czy zbliżone uprawnienia podobnej do pominiętej w przepisach

kategorii podmiotów (zob. M. Araszkiewicz, R. Michalczak, M. Pach [w:] Argumenty

i Rozumowania Prawnicze w konstytucyjnym państwie prawa. Komentarz, red. M

Florczak-Wątor, A. Grabowski, Kraków 2021, s. 1057).

Podobieństwa w statusie rektora i osoby pełniącej obowiązki rektora - w

obszarze kryteriów ilościowych - są liczne, biorąc pod uwagę, że – a co do tego nie

ma wątpliwości – osoba pełniąca obowiązki rektora, zgodnie z art. 24 ust. 8 ustawy

Prawo o Szkolnictwie Wyższym i Nauce przejmuje wszystkie obowiązki rektora, a

za tym, wyznaczony tymi obowiązkami zakres odpowiedzialności. Można również

wskazać na podobieństwa (a wręcz tożsamość) o charakterze jakościowym, w

zakresie struktury statusu obu podmiotów i wachlarza kompetencji.

I PSK 354/26

6

Mając powyższe na uwadze, a także koherencję formalną, wyrażającą się w

konsekwencji w podejmowaniu wobec obiektów o pewnych cechach takich samych

decyzji jak idę spójności aksjologicznej, nie sposób nie zgodzić się z orzekającymi

w sprawie sądami, że do odwołania prorektora z funkcji osoby pełniącej obowiązki

rektora, powołanego w trybie art. 24 ust. 8 ustawy Prawo o Szkolnictwie Wyższym i

Nauce, mógł mieć zastosowanie art. 27 ust. 1 tej ustawy, ustanawiający możliwość

i uwarunkowania odwołania rektora. Zatem odpowiedź na postanowione pytanie nie

niesie za sobą takich wątpliwości, jakie powinny powstać w przypadku powstania

istotnego (nowego) zagadnienia prawnego. Nie każdy stan faktyczny upoważnia do

budowania problemu prawnego, skoro istniejące narzędzia interpretacyjne

prowadzą do jednoznacznego rezultatu, zwłaszcza gdy na spór spojrzy się od

strony systemowej, równoważąc prawa i obowiązki pracowników i pracodawcy.

Innymi słowy, sądy powszechne w drodze zwykłego stosowania prawa rozwiązany

spór prawidłowo i przy tej okazji nie wykreowano rzeczywistego istotnego

zagadnienia prawnego.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd

Najwyższy nie orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego, bowiem w odpowiedzi

na skargę kasacyjną pełnomocnik pozwanego wniósł wyłącznie o jej oddalenie, a

do tego etapu postępowania nie doszło (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

19 listopada 2014 r., III CSK 280/14, LEX nr 1554584).

AGM

[a.ł]