Zlikwidowanie stanowiska radcy. SN nie przyjął skargi spółki o odszkodowanie z porozumienia

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie wyrokiem z dnia 14 lutego

2024 r. zasądził od pozwanej P. Oddział w W. (dalej jako Spółka) na rzecz powoda

G.C. kwotę 28.628,01 zł tytułem odszkodowania z porozumienia zbiorowego wraz z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 29 lipca 2021 r. do dnia zapłaty

(pkt 1), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 2) oraz zasądził od powoda

na rzecz pozwanej kwotę 6.968,60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi za czas od

daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt 3).

Sąd Okręgowy, przyznając powodowi odszkodowanie w wysokości

trzymiesięcznego wynagrodzenia, uwzględnił do jego wyliczenia wskazaną przez

powoda kwotę 9.542,67 zł, która obejmuje także 35% dodatek funkcyjny, jaki

I PSK 357/26

2

powinien otrzymywać w trakcie zatrudnienia w Spółce i ocenił charakter

Porozumienia etatyzacyjnego dla pracowników pozwanej zawartego w dniu

4 sierpnia 2017 r. (dalej jako Porozumienie etatyzacyjne), na podstawie którego

powód dochodził odszkodowania, mimo że strony w tym zakresie nie pozostawały

w sporze. Według § 6 ust. 2 Porozumienia etatyzacyjnego, zostało ono zawarte na

podstawie art. 9 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2020 r., poz. 123 ze zm.) i stanowi źródło prawa pracy w

rozumieniu art. 9 § 1 k.p. Sąd Okręgowy nie miał wątpliwości, że rozwiązanie

umowy o pracę z powodem nie było następstwem trudności rekrutacyjnych i zostało

poprzedzone podjęciem przez zarząd P. S.A. uchwały nr […] z dnia 28 lipca 2020 r.

oraz uchwały nr […] z dnia 3 grudnia 2020 r. przez zarząd pozwanej. W wyniku tych

uchwał u pozwanej doszło do zlikwidowania stanowisk radców prawnych i

odpowiedniej zmiany struktury organizacyjnej. Na miejsce zwolnionych radców

prawnych, w tym powoda, nie zatrudniono innych osób. Oczywistym było, że w

takiej sytuacji doszło do zmniejszenia stanu zatrudnienia, a zatem - odwołując się

do sformułowań użytych w Porozumieniu etatyzacyjnym - do zmian

organizacyjnych wpływających na poziom etatyzacji. Skutkiem tego, zgodnie z § 3

tego Porozumienia, powinno dojść do pisemnego uzgodnienia pracodawcy ze

stroną związkową. Pozwana naruszyła w stosunku do powoda postanowienie z § 5

ust. 1 Porozumienia etatyzacyjnego, tj. zobowiązanie pracodawcy do

niedokonywania zwolnień grupowych i indywidualnych bez wymaganych uzgodnień

i konsultacji ze stroną związkową, bowiem dokonała tego właśnie przez brak

uzgodnienia, na jakie wskazuje jego § 3. Istotne było też, że powód w dacie

wypowiedzenia umowy o pracę korzystał ze szczególnej ochrony ustanowionej w

art. 1868 § 1 k.p.

Według Sądu Okręgowego w związku z naruszeniem zasad, o których mowa

w § 3 oraz w § 5 ust. 1 Porozumienia etatyzacyjnego, pozwana stosownie do

postanowienia zawartego w § 5 ust. 2 Porozumienia powinna wypłacić powodowi

odszkodowanie w wysokości 27 średnich miesięcznych wynagrodzeń. Oceniając

roszczenie z punktu widzenia jego zgodności z zasadami współżycia społecznego

(art. 8 k.p.) tytułem odszkodowania Sąd ten uznał za adekwatną kwotę

trzymiesięcznego wynagrodzenia powoda, liczonego wraz z dodatkiem funkcyjnym,

I PSK 357/26

3

mimo iż dodatek ten w praktyce nie został powodowi przez pozwaną wypłacony i w

tej kwestii zawarł w uzasadnieniu wyroku szczegółowe rozważania.

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2025 r. zmienił

zaskarżony apelacją powoda wyrok Sądu Okręgowego w jego punkcie 2 w ten

sposób, że zasądził od pozwanej na rzecz powoda dodatkowo kwotę 38.170,68 zł

tytułem odszkodowania z Porozumienia etatyzacyjnego z ustawowymi odsetkami

za opóźnienie od dnia 29 lipca 2021 r. do dnia zapłaty i oddalił powództwo w

pozostałym zakresie (pkt I) oraz w punkcie 3 w ten sposób, że zasądził od powoda

na rzecz pozwanej kwotę 819 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia

uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pkt II), oddalił apelację w

pozostałym zakresie (pkt III) i zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę

2.850,70 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji

odwoławczej z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia od

dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pkt IV).

Sąd Apelacyjny podniósł, że wobec niezaskarżenia przez pozwaną wyroku

Sądu pierwszej instancji, zasądzającego na rzecz powoda odszkodowanie na

podstawie § 5 ust. 2 Porozumienia etatyzacyjnego oraz niezakwestionowania

ustalonej przez ten Sąd wysokości wynagrodzenia powoda (jego składników),

stanowiącego podstawę do wyliczenia należnego odszkodowania, spór w

postępowaniu odwoławczym sprowadzał się wyłącznie do oceny, czy zasądzone

odszkodowanie w całości zaspokaja żądanie pozwu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, za uzasadnione w realiach sprawy należało

uznać roszczenie do kwoty równej 7-krotnej wysokości ustalonego przez Sąd

Okręgowy miesięcznego wynagrodzenia powoda. Kwota ta będzie bowiem

spełniała zarówno funkcję odszkodowawczą, jak i prewencyjno-represyjną (jako

sankcja za naruszenie wiążących postanowień Porozumienia etatyzacyjnego) i jest

zgodna z zasadami współżycia społecznego. Sąd drugiej instancji wskazał, że

dopiero w 2022 r. powód uzyskał przychody, które nie były niższe od tych, jakie

uzyskiwał w Spółce. Miał także na uwadze, że powód podjął działalność zarobkową

w sierpniu, a w październiku 2021 r doznał złamania kości podudzia, przeszedł trzy

operacje i wymagał rehabilitacji, co spowodowało obniżenie możliwości

I PSK 357/26

4

zarobkowania w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, a

Porozumienie etatyzacyjne dawało mu gwarancje zatrudnienia do 2027 r.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, ustalone w ten sposób odszkodowanie, poza

rekompensatą za utratę miejsca pracy, zadośćuczynieniem za stres związany z

procesem likwidacji stanowiska pracy, z wywieraną presją w celu zmiany

pracodawcy, z pozbawieniem powoda prawa do opieki nad małoletnim synem w

okresie urlopu wychowawczego, z niezgodnym z prawem wypowiedzeniem umowy

o pracę, będzie stanowiło adekwatną sankcję za złamanie umowy społecznej.

Żądanie powoda ponad tę kwotę Sąd Apelacyjny uznał za wygórowane i

oddalił apelację w pozostałym zakresie.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniosła pozwana,

zaskarżając wyrok ten w części, tj. co do punktu I - w zakresie, w jakim Sąd

Apelacyjny zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w jego punkcie 2 i zasądził na

rzecz powoda należność główną wraz z odsetkami za opóźnienie (skarga

kasacyjna nie obejmuje punktu I sentencji in fine dotyczącego częściowego

oddalenia powództwa), co do punktu II - w zakresie, w jakim Sąd Apelacyjny

zmienił zaskarżony wyrok w punkcie dotyczącym orzeczenia o kosztach procesu za

postępowanie pierwszooinstancyjne oraz co do punktu IV, dotyczącego orzeczenia

o kosztach procesu za postępowanie apelacyjne.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego,

a mianowicie: 1) art. 484 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p., przez ich niewłaściwe

zastosowanie skutkujące zmianą zaskarżonego wyroku i zasądzeniem na rzecz

powoda dodatkowej kwoty tytułem odszkodowania z Porozumienia etatyzacyjnego i

to w wysokości rażąco wygórowanej, jeśli wziąć pod uwagę, że powód otrzymał już

odprawę pieniężną i odszkodowanie za wypowiedzenie umowy o pracę w

wysokości, która zrekompensowała mu szkodę poniesioną na skutek rozwiązania

stosunku pracy, w związku z czym prawidłowe zastosowanie tych przepisów winno

skutkować oddaleniem apelacji w całości, 2) § 5 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z

§ 3 Porozumienia etatyzacyjnego w związku z art. 9 § 1 k.p., przez nieprawidłową

wykładnię polegającą na zasądzeniu na rzecz powoda dodatkowej kwoty

odszkodowania obejmującej równowartość dodatku funkcyjnego do wynagrodzenia

za pracę, którego powód w okresie zatrudnienia u skarżącej nigdy nie otrzymywał,

I PSK 357/26

5

podczas gdy prawidłowa wykładnia tych postanowień prowadzi do wniosku, że

mowa w nich o odszkodowaniu obliczonym na podstawie średnich miesięcznych

wynagrodzeń pracownika ustalonych za okres ostatnich 6 miesięcy

poprzedzających rozwiązanie stosunku pracy - czyli o odszkodowaniu ustalonym w

oparciu o średnią wysokość wynagrodzeń faktycznie otrzymywanych przez

pracownika - co winno skutkować oddaleniem apelacji co do żądania zapłaty

odszkodowania w zakresie obejmującym równowartość dodatku funkcyjnego do

wynagrodzenia za pracę.

Skarżąca w oparciu o powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku w zakresie objętym skargą kasacyjną i o przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach

postępowania kasacyjnego, a także o zasądzenie od powoda na jej rzecz zwrotu

kosztów procesu za postępowanie kasacyjne według norm przepisanych lub

według spisu kosztów, jeżeli takowy zostanie złożony przez jej pełnomocnika.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na

występującą potrzebę wykładni § 5 ust. 2 zdanie pierwsze Porozumienia

etatyzacyjnego, stanowiącego przepis prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p.,

ponieważ możliwe są dwa sposoby jego wykładni. Zgodnie z pierwszym z nich, w

kwestionowanym przepisie chodzi o 27 średnich miesięcznych wynagrodzeń

pracownika z okresu ostatnich 6 miesięcy poprzedzających rozwiązanie stosunku

pracy - w tym znaczeniu, że wynagrodzenie za pracę stanowiące podstawę

obliczeń winno zawierać wszystkie należne pracownikowi składniki (np. premia,

dodatek do wynagrodzenia - w szczególności dodatek funkcyjny) - i to niezależnie

od tego, czy składniki te mają charakter sporny i czy były wypłacane pracownikowi

w praktyce. Drugi sposób wykładni zakłada zaś, że w § 5 ust. 2 zdaniu pierwszym

Porozumienia etatyzacyjnego chodzi o odszkodowanie obliczone jako 27-krotność

wynagrodzenia za pracę ustalonego z uwzględnieniem tylko tych składników

branych pod uwagę przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop, które są

bezsporne i które były w praktyce wypłacane pracownikowi (względnie - co do

których zapadło prawomocne rozstrzygnięcie sądowe korzystne dla pracownika).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi

do rozpoznania.

I PSK 357/26

6

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Instytucja skargi kasacyjnej ma charakter nadzwyczajnego środka

zaskarżenia, czego wyrazem jest m.in. istotne ograniczenie dostępności tegoż

środka pod względem dopuszczalnych jego podstaw. Pomimo pozostawienia w

art. 3983 § 1 k.p.c. możliwości zaskarżenia orzeczenia z powodu naruszenia prawa

materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz z

powodu naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć

istotny wpływ na wynik sprawy, zakres tych zarzutów w odniesieniu do wszystkich

podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi został ograniczony. Sąd Najwyższy

jako sąd kasacyjny nie jest sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś

skarga kasacyjna (podobnie jak uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi

kasacyjnej element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości

stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń

faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2008 r., III UK 6/08, LEX nr 469183).

Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej jej rozpoznanie następuje tylko z

przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., tj. wówczas, gdy w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania

(pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności

powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi

I PSK 357/26

7

kasacyjnej oparty został na przesłance związanej z potrzebą wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że odnosząc się do przesłanki

określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jaką jest potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie, to przepisy mające być przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego

powinny należeć do katalogu przepisów, których naruszenie przez sąd drugiej

instancji zarzucono w ramach podstawy skargi (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 4 września 2002 r., I PKN 682/01, OSNP 2004 nr 12, poz. 211).

Rzeczą skarżącego jest zaś wykazanie, że określony przepis prawa, mimo iż budzi

poważne wątpliwości (ze sprecyzowaniem, na czym te poważne wątpliwości

polegają), nie doczekał się wykładni, bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje

rozbieżności w orzecznictwie sądów, które to orzecznictwo należy przytoczyć (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr

315351; z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133; z dnia 13 grudnia

2022 r., I USK 21/22, LEX nr 3556521; z dnia 28 czerwca 2023 r., I USK 160/22,

LEX nr 3575124). Oczywiste jest, że budzący wątpliwości interpretacyjne przepis

musi mieć zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia – mieć znaczenie dla jej

rozstrzygnięcia. Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sam

przepis, a nie rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd też wspomniane wątpliwości

interpretacyjne powinny być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie sprowadzało

się do prostej wykładni przepisów. W tym wyraża się publicznoprawny charakter

skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej

jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni

przepisów prawa oraz orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC

2000 nr 7-8, poz. 147 i z dnia 23 lutego 2023 r., III USK 163/22, LEX nr 3538161).

Skarżąca w uzasadnieniu wniosku wskazuje na konieczność dokonania

przez Sąd Najwyższy wykładni § 5 ust. 2 zdanie pierwsze Porozumienia

etatyzacyjnego, ponieważ biorąc pod uwagę reguły wykładni językowej,

dopuszczalne są obie przedstawione przez nią - wzajemnie się wykluczające -

I PSK 357/26

8

interpretacje cytowanego przepisu, a skarżąca skłania się do drugiej z nich.

Sygnalizując powyższe wątpliwości interpretacyjne, skarżąca pomija jednak,

że nie zakwestionowała apelacją wyroku Sądu Okręgowego co do zasądzonego na

rzecz powoda odszkodowania ani co do ustalonej wysokości wynagrodzenia

powoda - jako podstawy do obliczenia tego świadczenia – uwzględniającej 35%

dodatek funkcyjny (niezależnie od jego spornego charakteru i tego czy był

wypłacany w praktyce), czyli przyjętej przez Sąd Okręgowy pierwszej z

przedstawionych przez skarżącą możliwości wykładni tego przepisu.

Przypomnieć trzeba, że Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku

wyjaśnił szczegółowo, dlaczego zasądzając na rzecz powoda odszkodowanie na

podstawie § 5 ust. 2 Porozumienia etatyzacyjnego, przyjął wynagrodzenie powoda

wraz z dodatkiem funkcyjnym i dlaczego nie zawiesił postępowania, mimo toczącej

się przed Sądem Rejonowym sprawy o zapłatę dodatku funkcyjnego. A zatem

odniósł się w sposób wyczerpujący do okoliczności, które teraz skarżąca stara się

przenieść na postępowanie kasacyjne, mimo iż nie zaskarżyła wyroku Sądu

Okręgowego ani w żaden sposób nie poruszyła tej kwestii w odpowiedzi na

apelację. Skarga kasacyjna skierowana jest przeciwko wyrokowi sądu drugiej

instancji, a to oznacza, że w jej ramach można badać naruszenia przepisów prawa

przez sąd drugiej instancji przy rozpoznawaniu apelacji. Poza sporem pozostaje

zaś, że wyrok Sądu pierwszej instancji w części zasądzającej na rzecz powoda

kwotę 28.628,01 zł tytułem odszkodowania z Porozumienia etatyzacyjnego

(uwzględniający przy wyliczeniu tej kwoty 35% dodatek funkcyjny) nie został

zaskarżony i w tym zakresie korzysta z powagi rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.),

do czego nawiązał Sąd Apelacyjny w motywach orzeczenia. Tym samym wskazane

przez skarżącą wątpliwości co do wykładni § 5 ust. 2 Porozumienia etatyzacyjnego

stanowią tylko pozór przesłanki, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[SOP]

I PSK 357/26

9