Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółki, handlowiec pozostaje pracownikiem

Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 21 marca 2025 r. oddalił

apelację pozwanej P. Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. od wyroku Sądu Rejonowego

dla miasta stołecznego Warszawy w Warszawie z dnia 14 lipca 2023 r., którym

ustalono istnienie stosunku pracy między powodem M.W. a pozwaną (pkt I) oraz

zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 180 zł wraz z odsetkami za opóźnienie

w wysokości ustawowej liczonymi po upływie tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku do

I PSK 771/26

2

dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji

odwoławczej (pkt II).

Sąd Okręgowy uznał, że Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń

faktycznych w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, który ocenił bez

naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. Natomiast bez znaczenia dla oceny

istoty sprawy pozostawał fakt nieprowadzenia akt osobowych, brak ewidencji czasu

pracy powoda czy nieskładania przez niego zwolnień lekarskich. Zazwyczaj bowiem

strona, która unika nawiązania stosunku pracy, ukrywając go pod pozorem umowy

cywilnoprawnej, nie wykonuje czynności, które świadczą o pracowniczym stosunku

zobowiązaniowym. W takiej sytuacji pracownik nie jest również zgłoszony do

ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, a więc

nie przedstawia pracodawcy zwolnień o czasowej niezdolności do pracy.

Z tych samych względów treść zawartej przez strony umowy nazwanej

umową cywilnoprawną zawiera postanowienia obce umowie o pracę, co jednak nie

ma decydującego znaczenia. Najważniejsze jest bowiem to, jak faktycznie wyglądała

współpraca stron i cechy, które w takim stosunku prawnym przeważyły. Sąd

Okręgowy podkreślił, że w tej sprawie bardzo widoczny był czynnik

podporządkowania, będący jedną z podstawowych zasad odróżniających stosunek

pracy od wykonywania pracy na innej podstawie. Powód miał określone miejsce

pracy - biuro sprzedaży pozwanej, obsługujące dzielnicę […] w W., przy ul. […], a

czas jej wykonania wyznaczony był przez pozwaną. Pozwana przygotowywała grafiki

pracy, z których wynikało kto pracuje na którą zmianę, kto w weekend, biorąc udział

w targach czy wyjazdach. Możliwość wpływania na grafik przez handlowców była

niewielka i ograniczała się w zasadzie do wyboru jednej z dwóch zmian i określeniu,

na którego z handlowców przypada wyjazd na targi. Powód podlegał bezpośrednio

kierownikowi biura, który nie wydawał mu instrukcji, ale faktyczne polecenia

służbowe dotyczące sposobu obsługi klientów. Wskazywane przez pozwaną

jednolite zasady i instrukcje, w tym tzw. „biblii działań handlowca”, były tak

szczegółowe i restrykcyjnie sprawdzane, że ciężko nadać im inny charakter niż

polecenia służbowego. Na wszystko, co wykraczało poza procedurę, przedstawiciele

handlowi musieli mieć zgodę dyrektora, a nawet prezesa zarządu pozwanej. Byli oni

sprawdzani ze stosowania procedur, szablonów i terminów, sposobu kontaktu z

klientami.

Sąd Okręgowy podzielił ocenę Sądu Rejonowego, że w stosunku prawnym

I PSK 771/26

3

łączącym strony nie można dopatrzeć się nawet minimalnego zakresu swobody czy

samodzielności działalności gospodarczej charakterystycznej dla współpracy

podmiotów gospodarczych w stosunkach cywilnoprawnych. Zobowiązanie powoda

miało charakter bezwzględnie osobisty, ponieważ nie były możliwe zastępstwa osób

trzecich. Powód w spornym okresie od dnia 16 czerwca 2014 r. do dnia 31 stycznia

2018 r. wykonywał swoje obowiązki pracownicze w sposób powtarzający się, jego

wynagrodzenie składało się z wynagrodzenia stałego, charakterystycznego dla

umowy o pracę i prowizji. A zatem stosunek prawny łączący strony nosił cechy

stosunku pracowniczego.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniosła pozwana W. S.A.

w W. (dawniej P. S.A.), zaskarżając wyrok ten w całości i zarzucając naruszenie

prawa materialnego oraz przepisów postępowania, a mianowicie: 1) art. 734, art.

735 i art. 740 k.c., przez ich niezastosowanie i uznanie, że stosunek prawny łączący

strony posiadał cechy wystarczające dla zakwalifikowania go jako stosunku pracy

w sytuacji, gdy z materiału dowodowego wynika, iż zarówno okoliczności zawarcia

umowy, jak i okoliczności świadczenia usług przez powoda świadczą o istnieniu

między stronami stosunku cywilnoprawnego; 2) art. 22 § 1 w związku z art. 22 § 11

k.p., przez błędną wykładnię polegającą na przypisaniu wadliwego znaczenia

pojęciom „podporządkowania pracowniczego” i „nadzoru”, „osobistego świadczenia”

i „ciągłości” wynikających z art. 22 § 1 k.p., co skutkowało błędnym uznaniem, że

sposób świadczenia usług przez powoda wykazywał cechy charakterystyczne dla

stosunku pracy; 3) art. 65 w związku z art. 3531 k.c., przez błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, że brak było potrzeby badania rzeczywistej woli stron co

do charakteru łączącego je stosunku prawnego; 4) art. 3271 § 1 pkt 1 w związku z

art. 382 w związku z art. 391 w związku z art. 365 § 1 k.p.c., przez brak rozważenia

przez Sąd Okręgowy części materiału dowodowego zebranego w postępowaniu

przed Sądem Rejonowym, a także wyroku zapadłego w tożsamym stanie

faktycznym i prawnym, w którym powodem był inny przedstawiciel handlowy

skarżącej; 5) art. 3271 § 1 w związku z art. 391 § 1 w związku z art. 382 w związku

z art. 378 § 1 k.p.c., przez brak należytego wskazania w uzasadnieniu skarżonego

wyroku podstawy faktycznej orzeczenia; 6) art. 2 i art. 32 Konstytucji RP, przez

wydanie orzeczenia sprzecznego z prawomocnym rozstrzygnięciem w sprawie o

identycznym stanie faktycznym i prawnym, co narusza zasadę jednolitości

orzecznictwa oraz równego traktowania stron w procesie.

I PSK 771/26

4

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie

przez Sąd Najwyższy co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa w całości, a

także o zasądzenie od powoda kosztów postępowania za postępowanie przed

Sądem pierwszej i drugiej instancji oraz kosztów postępowania kasacyjnego

według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego Sądowi drugiej instancji.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca wskazała

na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne wymagające

jednoznacznego rozstrzygnięcia, które zawarła w ośmiu pytaniach, a mianowicie:

1. czy zorganizowany charakter świadczenia usług przez osobę prowadzącą

działalność gospodarczą, przejawiający się m.in. w konieczności

przestrzegania procedur zleceniodawcy, raportowaniu, uczestnictwie w

szkoleniach, wykorzystaniu udostępnionego sprzętu i prowadzeniu

działalności w placówce zleceniodawcy, jednakże bez elementu

wykonywania bieżących poleceń podmiotu zatrudniającego, jest

wystarczającą podstawą do ustalenia istnienia stosunku pracy, czy też

stanowi on jedynie konsekwencję silnej integracji działalności zleceniobiorcy

z procesem gospodarczym zleceniodawcy, nie przesądzając o istnieniu

pracowniczego podporządkowania w rozumieniu art. 22 §1 k.p.?

2. czy w świetle art. 22 § 1 k.p. obowiązek świadczenia pracy w biurze w

oparciu o grafik ustalany dla zapewnienia ciągłości obsługi klientów w

godzinach otwarcia biura dla klientów, z możliwością zamian między

współpracownikami, stanowi podporządkowanie pracownicze, czy też

element koordynacji świadczenia usług cywilnoprawnych?

3. czy postanowienie umowne dopuszczające możliwość przeniesienia praw i

obowiązków wynikających z umowy o świadczenie usług na osobę trzecią,

nawet jeżeli z tej możliwości nie skorzystano, jest zgodne z konstrukcją

stosunku pracy w rozumieniu art. 22 § 1 k.p., czy też przesądza o

cywilnoprawnym charakterze łączącego strony stosunku?

4. czy w świetle art. 22 § 1 k.p. za przejaw ponoszenia przez spółkę ryzyka

pracodawcy można uznać sytuację, w której umowa o świadczenie usług

przewiduje po stronie współpracownika odpowiedzialność kontraktową za

rezultat i jakość usług, w tym wysokie kary umowne, a w razie choroby

I PSK 771/26

5

zwolnienia lekarskie kierowane są do ZUS i spółka nie wypłaca

wynagrodzenia chorobowego, czy też konstrukcja taka jednoznacznie

świadczy o cywilnoprawnym charakterze łączącego strony stosunku?

5. czy przyznanie osobom zatrudnionym w ramach umowy cywilnoprawnej

prawa do 25 dni wolnych w roku przesądza o istnieniu stosunku pracy, czy

też może być dopuszczalne jako element swobody umów (art. 3531 k.c.)?

6. jaką wagę należy przypisać konsekwentnemu i świadomemu zawieraniu

przez strony umowy cywilnoprawnej, prowadzenia działalności gospodarczej

przez stronę, wystawiania faktur VAT i samodzielnego ponoszenia ryzyka

gospodarczego, przy kwalifikacji stosunku prawnego jako cywilnego bądź

pracowniczego?

7. czy ciągłość pracy jest cechą właściwą tylko dla stosunku pracy, czy też

strony umowy o świadczenie usług mogą ukształtować w taki sposób łączący

je stosunek prawny korzystając z przysługującej im swobody umów?

8. czy w przypadku rozpoznawania przez sądy powszechne tożsamego stanu

faktycznego, którego istotne elementy warunkujące rozstrzygnięcie są

identyczne, ale sprawy dotyczą różnych stron, dopuszczalne jest

dokonywanie odmiennych ustaleń faktycznych i ocen prawnych, czy też

zasada pewności prawa oraz równego traktowania stron postępowania

wymaga jednolitej wykładni i stosowania prawa?

Ponadto w sprawie występuje potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości, tj.: art. 22 § 1 i 11 k.p. oraz art. 734 § 1 i art. 750

k.c., które wywołują rozbieżności w orzecznictwie związane przede wszystkim z

zagadnieniem definicji podporządkowania pracowniczego i kierownictwa

wynikających z art. 22 § 1 k.p. w kontekście obowiązujących współpracownika

procedur, prowadzenia grafików i wykonywania obowiązków określonych w treści

zawartej umowy, ciągłości świadczonych usług, istotności woli stron stosunku

prawnego i faktu zawierania kolejnych umów cywilnoprawnych przez wiele lat

trwania współpracy, które wywołują rozbieżności w orzecznictwie sądów, czego

przykładem są prawomocne orzeczenia zapadłe w sprawach o tożsamych stanach

faktycznych w przedmiocie ustalenia istnienia stosunku pracy innych

współpracowników, którzy mieli ze skarżącą zawarte umowy cywilnoprawne

(sprawy o sygn. VII P 346/18 i XXI Pa 71/23).

I PSK 771/26

6

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi

do rozpoznania oraz o zasądzenie od skarżącej na jego rzecz zwrotu kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z oświadczeniem

o kosztach zastępstwa procesowego faktycznie obciążających powoda wraz z

odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do

dnia zapłaty, zaś na datę wnoszenia pozwu faktyczne koszty zastępstwa

procesowego obciążającego powoda wynoszą kwotę 2.214 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej merytorycznego

rozpoznania.

Instytucja skargi kasacyjnej ma charakter nadzwyczajnego środka

zaskarżenia, czego wyrazem jest m.in. istotne ograniczenie dostępności tego środka

pod względem dopuszczalnych jego podstaw. Pomimo pozostawienia w art. 3983 §

1 k.p.c. możliwości zaskarżenia orzeczenia z powodu naruszenia prawa

materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz z

powodu naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny

wpływ na wynik sprawy, zakres tych zarzutów w odniesieniu do wszystkich

podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi został ograniczony.

Zgodnie bowiem z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi nie mogą być zarzuty

dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Oznacza to jednoznaczne

określenie funkcji Sądu Najwyższego, który jako sąd kasacyjny nie jest sądem

powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi

kasacyjnej element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości

stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych

stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2008 r., III UK 6/08, LEX nr 469183

Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej jej rozpoznanie następuje tylko z

przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., tj. wówczas, gdy w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

I PSK 771/26

7

rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt

3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel

wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika

z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich

stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca powołała

się na dwie przesłanki z art. 3989 § 1 k.p.c., tj. występujące w sprawie istotne

zagadnienie prawne (pkt 1) oraz na potrzebę wykładni przepisów prawa budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2),

ale żadna z tych przesłanek nie występuje w tej sprawie.

Przy powołaniu się w skardze kasacyjnej na przesłankę przedsądu, jaką jest

istotne zagadnienie prawne w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania winno zostać sformułowane zagadnienie prawne oraz winny zostać

przedstawione argumenty prawne, które wykażą możliwość różnorodnej oceny

zawartego w nim problemu. Zgodnie ze stanowiskiem jednolicie wyrażanym w

judykaturze, oznacza to w praktyce, że zagadnienie prawne musi odpowiadać

określonym wymaganiom, a mianowicie: 1) być sformułowane w oparciu o

okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych

przez sąd ustaleń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1996 r., II UR

5/96, OSNAPiUS 1997 nr 3, poz. 39 i postanowienie z dnia 7 czerwca 2001 r., III

CZP 33/01, LEX nr 52571); 2) być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak,

by umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, nie

sprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 października 2002 r., III CZP 66/02,

LEX nr 57240; z dnia 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z dnia

5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179); 3) pozostawać w związku z

rozpoznawaną sprawą i dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (a

zatem poważne) wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś

w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla

rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych

spraw. Twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest

I PSK 771/26

8

uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze

rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym

zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX

nr 577467; z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468).

Z kolei wskazywanie na przesłankę związaną z potrzebą wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów wiąże się z koniecznością wykazania przez skarżącego - czego

zabrakło - że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości (ze

sprecyzowaniem, na czym te poważne wątpliwości polegają) nie doczekał się

wykładni, bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie

sądów, które to orzecznictwo należy przytoczyć (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; z dnia

9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133; z dnia 13 grudnia 2022 r., z dnia 28

czerwca 2023 r., I USK 160/22, LEX nr 3575124). Oczywiste jest, że budzący

wątpliwości interpretacyjne przepis musi mieć zastosowanie w sprawie, a jego

wykładnia mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Z tym, że przedmiotem

zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sam przepis, a nie rozstrzygnięcie

konkretnego sporu. Stąd też wspomniane wątpliwości interpretacyjne powinny być

na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie sprowadzało się do prostej wykładni

przepisów. W tym wyraża się publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej. Celem

realizowanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej jest bowiem ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni przepisów prawa oraz wkład

Sądu Najwyższego w rozwój jurysprudencji i prawa pozytywnego, a nie korekta

orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147 czy

z dnia 23 lutego 2023 r., III USK 163/22, LEX nr 3538161).

W związku z powyższym stwierdzić trzeba, że skarżąca nie zdołała wykazać,

iż zachodzi potrzeba rozpoznania jej skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy,

ponieważ w skardze nie powołano argumentów przemawiających za występowaniem

istotnego zagadnienia prawnego bądź też wskazujących na potrzebę wykładni art.

22 § 1 i 11 k.p. oraz art. 734 § 1 i art. 750 k.c. z uwagi na wydanie rozbieżnych

orzeczeń przez sądy powszechne.

I PSK 771/26

9

Po pierwsze, na gruncie przedmiotowej sprawy ustalono, że powód świadczył

pracę osobiście, w sposób ciągły i za wynagrodzeniem, miał określone miejsce

pracy, czas pracy był wyznaczony przez pracodawcę, powód podlegał bezpośrednio

kierownikowi biura, który wydawał mu polecenia służbowe dotyczące sposobu

obsługi klientów skarżącej, był kontrolowany w zakresie korzystania z Internetu w

czasie wymaganych godzin pracy i otrzymywał z tej przyczyny pouczenia. Ustalenia

powyższe wiążą Sąd Najwyższy (art. 39813 § 2 in fine i art. 3983 § 3 k.p.c.), a skarżąca

podejmuje jedynie poprzez zarzuty skargi polemikę z tymi ustaleniami faktycznymi i

oceną dowodów dokonaną przez Sądy obu instancji meriti, co zgodnie z art. 3983 §

3 k.p.c. uchyla się spod kontroli kasacyjnej.

Po drugie, sformułowane przez skarżącą istotne zagadnienie prawne

sprowadza się do ośmiu pytań o czysto incydentalnym i kazuistycznym charakterze,

nie zawierających w sobie elementów, które mogłyby pozwolić na sformułowanie

przez Sąd Najwyższy - w ramach rozpoznania skargi kasacyjnej - ogólnego

stanowiska o uniwersalnym wymiarze. Poza tym zadane przez skarżącą pytania nie

dają podstawy do oceny, że przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście

zagadnieniem „prawnym” oraz jest „istotne” (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Zagadnienie

prawne wymaga przytoczenia argumentów wskazujących na istniejące w nauce lub

orzecznictwie rozbieżne oceny prawne, w związku z którymi zagadnienie zostało

sformułowane. Skarżąca nie wyjaśnia jednak z jakich przyczyn dotychczasowe

obszerne orzecznictwo Sądu Najwyższego, które sama przytacza i analizuje,

dotyczące art. 22 § 1 k.p., jak i art. 3531 k.c. jest jej zdaniem niewystarczające.

Ponadto, odwołanie się do istotnego zagadnienia prawnego nie jest uprawnione, gdy

zgłoszony problem dotyczy wykładni i stosowania prawa. Wykładnia i stosowanie

prawa nie składają się na istotne zagadnienie prawne. Dopiero poważne wątpliwości

w wykładni przepisów uzasadniają przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ale

na podstawie przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Nie zachodzi także wskazywana przez skarżącą potrzeba wykładni art. 22 § 1

i 11 k.p. oraz art. 734 § 1 i art. 750 k.c., którą skarżąca wiąże z wydaniem odmiennych

wyroków w sprawach innych powodów. O rozbieżności w orzecznictwie sądów nie

świadczą bynajmniej różne rozstrzygnięcia sądów powszechnych zapadłe w

sprawach o tożsamych – jak twierdzi skarżąca – stanach faktycznych w przedmiocie

ustalenia istnienia stosunku pracy innych współpracowników, którzy mieli ze

skarżącą zawarte umowy o współpracy, ponieważ rolą Sądu Najwyższego nie jest

I PSK 771/26

10

weryfikacja poczynionych w tamtych sprawach ustaleń. Skarżąca nie wykazała, na

ile konkretne dwa orzeczenia zapadłe w sprawach innych współpracowników mają

swoje źródło w różnej wykładni przepisu, na czym polega rozbieżność i dlaczego

wymaga ona rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy ani też nie przedstawiła

argumentów wskazujących na to, że wykładnia przeprowadzona przez Sąd drugiej

instancji przepisów sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub

orzecznictwem Sądu Najwyższego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3

grudnia 2020 r., II UK 454/19, LEX nr 3087610).

Tylko dla porządku należy nadmienić, że w judykaturze Sądu Najwyższego

zgodnie przyjmuje się, iż w umowie zlecenia mogą wystąpić cechy kierownictwa i

podporządkowania, choć nie takie same, jak w zależności właściwej dla stosunku

pracy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2023 r., II PSK

114/22, LEX nr 3569749). Stosunek pracy jest częścią szerszego pojęcia

zatrudnienia (pracy za wynagrodzeniem) i z art. 22 § 1 i 11 k.p. nie wynika

domniemanie stosunku pracy w każdej sytuacji, gdy zatrudniony wykonuje osobiście

pracę zorganizowaną przez zatrudniającego, a nawet przy jego kontroli i

kierownictwie. Istotą pracy umownie podporządkowanej jest możliwość codziennego

konkretyzowania obowiązków pracownika, a w szczególności określania czynności

w ramach umówionego rodzaju pracy i sposobu ich wykonania (art. 100 § 1 k.p.).

Pracownik nie ma samodzielności w określaniu bieżących zadań. Cechą umowy o

pracę nie jest pozostawanie w dyspozycji pracodawcy, bo to może występować też

w umowach cywilnoprawnych, lecz wykonywanie pracy pod kierownictwem

pracodawcy (pracy podporządkowanej). Ta cecha ma charakter konstrukcyjny dla

istnienia stosunku pracy. Istotnym sensem regulacji zawartej w art. 22 § 11 i 12 k.p.

jest przeniesienie ciężaru badania charakteru stosunku prawnego, w ramach którego

praca jest świadczona, z ustalania i wykładni treści umowy zawartej przez strony na

ustalenie faktycznych warunków jej wykonywania. Gdy umowa faktycznie jest

wykonywana w warunkach wskazujących na stosunek pracy, to takie ustalenie, a nie

treść oświadczeń woli złożonych przy jej zawieraniu, decyduje o charakterze

łączącego strony stosunku prawnego. Tym samym nazwa umowy, jak też

deklarowana w chwili jej zawarcia treść, ma dla oceny zobowiązania pracowniczego

drugoplanowe znaczenie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada

2023 r., III PSK 3/23, LEX nr 3635445 oraz z dnia 27 marca 2025 r., III PSK 32/24,

LEX nr 3858791). Poza tym, treść art. 22 § 11 i art. 11 k.p. nie ma na celu

I PSK 771/26

11

przełamywania zasady pacta sunt servanda, a jedynie stanowi ochronę osoby, która

świadcząc pracę faktycznie w warunkach umowy o pracę, została pozbawiona przez

swego pracodawcę, wskutek nadużycia ekonomiczno-organizacyjnej przewagi,

pracowniczego statusu. W rezultacie należy przyjąć, że art. 22 § 11 k.p. koresponduje

z art. 3531 k.c. Obie normy zastrzegają, że zawarty przez strony stosunek prawny

musi być pod względem celu i treści zgodny z jego właściwością (naturą). Nadto, oba

przepisy nie zawierają ograniczeń co do rodzaju umowy, którą strony mają zawrzeć,

pod warunkiem, że będzie ona spełniała przesłanki przewidziane dla danego rodzaju

stosunku prawnego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2020

r., III PK 173/19, LEX nr 3080581).

Przytoczony powyżej dorobek judykatury w dostatecznym stopniu niweczy siłę

argumentów skarżącej. Oceny tej nie zmienia wskazywana przez skarżącą „silna

integracja działalności zleceniobiorcy z procesem gospodarczym zleceniodawcy” czy

też „element koordynacji świadczenia usług cywilnoprawnych” albowiem nadal

decydujące pozostają tak zwane właściwości świadczenia pracy. Dlatego powtórzyć

należy, że o ostatecznym wyniku sprawy decyduje zbiór różnych okoliczności

faktycznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2009 r., III PK

38/09, OSP 2010 nr 11, poz. 115).

Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł

o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do merytorycznego rozpoznania, orzekając o

kosztach postępowania kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c.

[SOP]