Ubezpieczony żądał 731 tys. zł w sprawie renty, skarga odrzucona

Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

wyrokiem z 20 kwietnia 2023 r., III AUa 1050/21, oddalił apelację wnioskodawcy T.

Ż. od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z 17 maja 2021 r., V U 2658/20,

oddalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddziału w Kielcach w przedmiocie przeliczenia renty z tytułu niezdolności do

pracy.

W sprawie tej ustalono, że przysługujące wnioskodawcy świadczenie było

przeliczane decyzjami organu rentowego z 14 maja 2015 r. oraz 25 stycznia 2017 r.

Do ustalenia podstawy wymiaru renty ostatecznie przyjęto przeciętną podstawę

wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 8 lat kalendarzowych od 2001 r. do

I PUNP 1/25

2

2013 r. Wskaźnik podstawy wymiaru wyniósł 58,71%, a kwota bazowa - 3191,93 zł.

Do ustalenia wysokości renty uwzględniono 62 miesięcy okresów składkowych,

20 miesięcy - okresów nieskładkowych oraz 218 miesięcy brakujących do 25 lat

stażu. Kontestowaną decyzją odmówiono wnioskodawcy dalszego przeliczenia

świadczenia z uwagi na brak nowych dokumentów, które mogłyby wpłynąć na

wysokość renty z tytułu niezdolności do pracy. Sądu Okręgowy uznał powyższe

decyzje za prawidłowe, a wnioskodawca - domagając się przeliczenia renty - nie

przedłożył żadnych nowych dowodów.

Wnioskodawca w apelacji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i

zasądzenie łącznie kwoty 394.554,50 zł tytułem wyrównania renty, pobieranej od

listopada 2014 r. oraz o taką samą kwotę tytułem odszkodowania i

zadośćuczynienia z uwagi na wprowadzenie go w błąd, wypłacanie świadczeń w

zaniżonej wysokości, co spowodowało pogorszenie stanu jego zdrowia oraz

przyczyniło się do innych jego problemów. Zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych,

prowadzących do przyjęcia, że pobierana przez niego renta z tytułu niezdolności do

pracy wypłacana jest w prawidłowej wysokości.

Sąd Apelacyjny uznał apelację za bezzasadną. Wskazał, że renta z tytułu

niezdolności do pracy została przyznana wnioskodawcy w wysokości obliczonej

zgodnie z art. 15 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2025 r., poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna) na podstawie złożonych

przez niego dokumentów (zaświadczeń o zatrudnieniu i wynagrodzeniu).

Na podstawie tych dokumentów wyliczono wskaźnik wysokości podstawy wymiaru,

który wyniósł 58,71 %. Ten ostatni stanowi średnią dochodów z wymienionych lat w

stosunku do przeciętnego wynagrodzenia za poszczególne lata.

Sąd odwoławczy wskazał, że nie istnieją przepisy, które pozwalają na

ustalenie tego wskaźnika w inny sposób. W szczególności brak jest podstawy

prawnej do przyjęcia, że podstawą do obliczenia wysokości renty miałoby być

średnie miesięczne wynagrodzenie z ostatniego miejsca pracy, wnioskowane w

apelacji. Sąd przyznał, że wnioskodawca „przyzwoicie zarabiał” (jak pisał w

apelacji), ale tylko w latach 2009-2012. Jest to za krótki okres, aby tylko na jego

podstawie ustalić wskaźnik wysokości podstawy wymiaru, co wynika wprost

I PUNP 1/25

3

z art. 15 ust. i 17 ust. 1 ustawy emerytalnej. Niska wysokość świadczenia nie jest

zatem wynikiem błędu organu rentowego, ale obliczeń, dokonanych na podstawie

obowiązujących przepisów. Dodatkowo Sąd podkreślił, że wnioskodawca nie złożył

żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że dochody w spornym okresie były

wyższe niż wskazane, oraz że w innych latach osiągał dochody i opłacał składki na

ubezpieczenie społeczne, a tylko takie mogłyby mieć znaczenie dla wysokości jego

renty.

Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

wniósł pełnomocnik powoda, w podstawach skargi wskazując na naruszenie prawa

materialnego, a mianowicie art. 48 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie

zdrowia psychicznego (jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r. poz. 917) w związku

z art. 379 pkt 5 k.p.c. polegające na nieustanowieniu pełnomocnika z urzędu

pomimo, iż z akt sprawy wynika, że wnioskodawca cierpi na schizofrenię

paranoidalną i nie był w stanie reprezentować się samodzielnie, przez co mógł

zostać pozbawiony możności obrony swoich praw.

Pełnomocnik powoda wskazał, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z

art. 48 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego i wyrządza szkodę wnioskodawcy

w wysokości 1.565.566,32 zł. Dodatkowo wskazał, że wzruszenie zaskarżonego

orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Wniósł o

stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego i jego uchylenie

oraz uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku przysługuje od prawomocnego wyroku sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie

została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze

przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Przepis

art. 4245 § 1 k.p.c. określa w sześciu punktach wymagania, jakim powinna

odpowiadać skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku.

I PUNP 1/25

4

Są to: oznaczenie wyroku i zakres jego zaskarżenia (pkt 1), przytoczenie podstaw

skargi oraz ich uzasadnienia (pkt 2), wskazanie przepisu prawa, z którym

zaskarżony wyrok jest niezgodny (pkt 3), uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody

(pkt 4), wykazanie, że wzruszenie wyroku w drodze innych środków prawnych nie

było i nie jest możliwe (pkt 5) oraz wniosek o stwierdzenie niezgodności wyroku z

prawem (pkt 6).

W przywołanym przepisie określone zostały wymagania, którym powinna

odpowiadać skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia. Wszystkie wymagania określone w art. 4245 § 1 pkt 1-6 są samoistne i

niezależne, każde powinno być wyraźnie wyodrębnione i wypełnione, nie mogą

zatem być ani nawzajem zastępowane, ani pomijane (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 20 lipca 2005 r., IV CNP 1/05, LEX nr 1109453). Powinny być one

wypełnione w sposób kumulatywny, zgodnie z ich procesową funkcją.

Do omawianych wymagań skargi zalicza się, między innymi, przytoczenie podstaw

kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 4245 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz wskazanie

przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne (art. 4245 § 1 pkt 3

k.p.c.). Przepis wyraźnie odróżnia podstawy skargi (sprecyzowane w art. 4244

k.p.c.) od wskazania przepisu prawa, z którym orzeczenie jest niezgodne, i nie

może budzić wątpliwości, że skarga musi zawierać każdy z tych elementów,

przedstawiony odrębnie.

Wniesiona skarga jest dotknięta wadą skutkującą jej odrzuceniem na

podstawie art. 4248 § 2 k.p.c. (skarga podlega także odrzuceniu, jeżeli zmiana

zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych przysługujących stronie

na podstawie kodeksu była lub jest możliwa). Wnioskodawca domagał się w

sprawie ustalenia świadczenia na poziomie kwoty 5.939,50 zł. W decyzji zaś z 2015

r. wyliczony przez organ rentowy wskaźnik podstawy wymiaru wyniósł 58,71%, zaś

podstawa wymiaru 1.873,98 zł. Biorąc pod uwagę samą wysokość przyznanego a

żądanego świadczenia wyraźnie widać, że wartość przedmiotu zaskarżenia w

sprawie wynosi powyżej 10.000 zł. Dodatkowo wnioskodawca domagał się zwrotu

świadczenia za poprzednie okresy oraz zadośćuczynienia w kwocie 731.338,40 zł.

Wskazał również, że wydanie zaskarżonego wyroku wyrządziło mu szkodę w

wysokości 1.565.566,32 zł. Tym samym w niniejszej sprawie przysługiwała skarga

I PUNP 1/25

5

kasacyjna – w myśl art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., zgodnie z którym skarga

kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość

przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, a w sprawach z

zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - niższa niż dziesięć tysięcy

złotych.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

stanowi środek szczególnego rodzaju, gdyż przez jej wniesienie i uwzględnienie

strona nie uzyskuje zmiany orzeczenia czy choćby jego wyeliminowania z obrotu

prawnego, lecz jedynie prejudykat, który pozwoli jej realizować odpowiedzialność

odszkodowawczą, jeżeli przez wydanie orzeczenia poniosła szkodę, a orzeczenie

okazało się bezprawne. Z tej przyczyny skargi o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia nie można traktować jak alternatywy dla

apelacji, skargi o wznowienie postępowania czy choćby skargi kasacyjnej, a od

dnia 3 kwietnia 2018 r. - skargi nadzwyczajnej. (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 25 czerwca 2019 r., V CNP 1/19, LEX nr 2692664).

Natomiast do spełnienia przesłanki z art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. konieczne jest

istnienie realnej szkody w chwili wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia. W tym zakresie niezbędne jest przedstawienie

w skardze wyodrębnionego wywodu i uprawdopodobnienie w nim wyrządzenia

szkody ze wskazaniem jej rodzaju, czasu jej wystąpienia, rozmiaru oraz wykazanie

istnienia związku przyczynowego pomiędzy szkodą a wydaniem zaskarżonego

wyroku. Nie wystarczy zatem samo podanie kwoty, bez uzasadnienia jej

pochodzenia czy też zasad wyliczenia jej wysokości.

W konsekwencji powyższego Sąd Najwyższy odrzucił niedopuszczalną

skargę na niezgodność z prawem zaskarżonego wyroku na podstawie art. 4248 § 1

i 2 k.p.c., bez potrzeby ani procesowych możliwości jej merytorycznej oceny.

[r.g.]

I PUNP 1/25

6