Odprawa emerytalna dochodzona po latach od ugody. SN odmówił przyjęcia skargi powódki

I PUNP 1/26

2

Sąd Rejonowy Szczecin - Centrum w Szczecinie, wyrokiem z 15 listopada

2022 r., w punkcie I. oddalił powództwo B. M. przeciwko I. K., jako następcy

prawnej po zmarłym byłym pracodawcy S. G., o sprostowanie punktu 5 świadectwa

pracy przez wykreślenie informacji o zajęciach komorniczych i zwrotu jej kwoty

3.000 zł pobranej z jej wynagrodzenia w związku z zajęciami komorniczymi w

sprawach Kms [...] i Km [...]1, nadto o zapłatę 2.000 zł tytułem odprawy

emerytalnej, o zapłatę za czas pozostawania bez pracy od 15 grudnia 2009 r. do 3

kwietnia 2011 r. o wynagrodzenie w kwocie 2.000 zł oraz o wykreślenie z akt

sprawy - IX P 50/10 nieprawdy co do wypłat w 2009 r., w punkcie II. zasądził od

powódki na rzecz pozwanej kwotę 1.350 złotych tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego i w punkcie 3. przyznał od Skarbu Państwa - Sądu

Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie na rzecz radcy prawnego M. J.

kwotę 1.200 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z

urzędu, powiększonej o stawkę podatku VAT.

Sąd Rejonowy ustalił, że B. M. była zatrudniona na podstawie umowy o

pracę w ZPU S. od 1 lutego 2009 r. do 3 kwietnia 2011 r. w pełnym wymiarze czasu

pracy, a wygaśnięcie stosunku pracy nastąpiło w wyniku śmierci pracodawcy. W

punkcie 5 świadectwa pracy powódki znajduje się informacja o zajęciu

wynagrodzenia i wskazane są dwie sygnatury akt spraw komorniczych, tj. Kms [...] i

Km [...]1. Następcą prawnym S. G. jest I. K. Powódka przeszła na emeryturę od 8

grudnia 2011 r., tj. w wieku 60 lat.

W sprawie z powództwa B. M. przeciwko I. K. o sygn. IX P 50/10, zawarta

została 7 sierpnia 2012 r. przed Sądem Rejonowym Szczecin-Centrum w

Szczecinie ugoda sądowa, mocą której I. K., reprezentowana przez pełnomocnika,

zobowiązała się zapłacić na rzecz powódki B. M., reprezentowanej przez

pełnomocnika, kwotę 1.500 zł tytułem odszkodowania w terminie do 1 sierpnia

2012 r. wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia, nadto pozwana

zobowiązała się sprostować świadectwo pracy powódki w ten sposób, że w ustępie

3 litera a wpisze, że stosunek pracy ustał w wyniku wygaśnięcia z chwilą śmierci

pracodawcy - art. 632 § 1 k.p., a w ustępie 2 wpisze datę końcową zatrudnienia 3

kwietnia 2011 r. - w terminie do 7 września 2012 r. Strony zgodnie oświadczyły, że

niniejsza ugoda wyczerpała całość roszczeń wynikających ze stosunku pracy

I PUNP 1/26

3

powódki i S. G. Postanowieniem z 7 sierpnia 2012 r. Sąd Rejonowy Szczecin-

Centrum w Szczecinie umorzył postępowanie wobec zawarcia ugody sądowej.

Postanowienie uprawomocniło się 15 sierpnia 2012 r.

Sąd Rejonowy mając na uwadze, że strony niniejszego sporu zawarły

ugodę, w której zgodnie oświadczyły, że ugoda ta wyczerpała całość roszczeń

wynikających ze stosunku pracy powódki i S. G., uznał, że w przedmiotowej

sprawie zgodnie z trafnie podniesionym zarzutem przez stronę pozwaną zachodzi

powaga rzeczy ugodzonej, co skutkuje oddaleniem powództwa.

Następnie Sąd Rejonowy wskazał, że roszczenia powódki uległy również

przedawnieniu, albowiem zgodnie z treścią art. 291 k.p. roszczenia ze stosunku

pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się

wymagalne. W myśl zaś przepisu art. 292 k.p. roszczenia przedawnionego nie

można dochodzić, chyba że ten przeciwko komu roszczenie przysługuje, zrzeka się

korzystania z przedawnienia, przy czym zrzeczenie dokonane przed upływem

przedawnienia jest nieważne.

Sąd Rejonowy zauważył, że bieg terminu przedawnienia zgłoszonych

roszczeń w przedmiotowej sprawie uległ przerwaniu na skutek pozwu wniesionego

przez B. M. w sprawie o sygn. IX P 50/10, a zatem termin ten rozpoczął się na

nowo po prawomocnym zakończeniu tego postępowania, co miało miejsce 15

sierpnia 2012 r.

Mając zatem na uwadze, że termin przedawnienia rozpoczął bieg na nowo

po prawomocnym umorzeniu postępowania, a pozew w niniejszej sprawie

wniesiono w 4 sierpnia 2021 r., a więc po upływie 3-letniego terminu przedawnienia,

roszczenie powódki w ocenie Sądu Rejonowego uległo przedawnieniu w całości.

Na skutek apelacji powódki Sąd Okręgowy w Szczecinie, wyrokiem

z 23 marca 2023 r. w punkcie I zmienił zaskarżony wyrok w punkcie II w ten

sposób, że zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 180 złotych tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, odstępując od obciążenia nimi powódki

w pozostałym zakresie; w punkcie II oddalił apelację w pozostałej części; w punkcie

III zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 120 złotych tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w II instancji, odstępując od obciążenia nimi

powódki w pozostałym zakresie; w punkcie IV przyznał od Skarbu Państwa - Sądu

I PUNP 1/26

4

Okręgowego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego A. K. kwotę 622,68 zł tytułem

zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu,

powiększonej o stawkę podatku od towarów i usług.

Sąd Okręgowy uznał apelację za zasadną tylko w części rozstrzygnięcia

zawartego w punkcie II zaskarżonego wyroku, tj. w zakresie orzeczenia o kosztach

zastępstwa procesowego strony pozwanej. W pozostałym zakresie pomimo

trafności jednego z podniesionych w apelacji zarzutów apelacja podlegała

oddaleniu.

Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego i jego ocenę

prawną sporu poza stwierdzeniem, że w zakresie roszczenia o odprawę emerytalną

przyczyną oddalenia powództwa może być zarzut rzeczy ugodzonej oraz poza

uznaniem, że podstawą zasądzenia od powódki na rzecz pozwanej kosztów

zastępstwa procesowego są tylko przepisy art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c.

i w konsekwencji zasądzenia od powódki całości kosztów zastępstwa procesowego

pozwanej (pominięcie art. 102 k.p.c.). Poza tym Sąd Okręgowy nie dopatrzył się

żadnych nieprawidłowości w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji.

Zdaniem Sądu Okręgowego nie doszło w sprawie do naruszenie prawa do

obrony powódki w zakresie zwolnienia pierwszego pełnomocnika z urzędu powódki

– radcy prawnego B. M. Zmiana tego pełnomocnika i pozostałych pełnomocników z

urzędu powódki następowała wyłącznie na wniosek samych pełnomocników i tylko

z ważnych powodów. W żaden sposób nie obciąża to Sądu Rejonowego, który

sprawnie reagował na wnioski pełnomocników i zwracał się o wyznaczenie

kolejnych. Do zmiany pierwszego pełnomocnika z urzędu przyczyniła się zresztą

sama powódka, która złożyła na radcę prawnego B. M. skargę do Okręgowej Izby

Radców Prawnych.

Zdaniem Sądu Okręgowego, wniosek powódki o wyłączenie sędziego

sprawozdawcy złożony na etapie postępowania przed Sądem Rejonowym - nie był

zasadny. Powoływany przez powódkę jako uzasadnienie tego wniosku argument

wielokrotnej zmiany pełnomocnika z urzędu w celu osłabienia pozycji powódki -

został uznany za całkowicie bezpodstawny i bezzasadny.

Następnie Sąd drugiej instancji wskazał, że apelacja dotyczyła dwóch

roszczeń: odprawy emerytalnej w kwocie 2.000 zł i wynagrodzenia za czas

I PUNP 1/26

5

pozostawania bez pracy również w kwocie 2.000 zł, a nadto punktu II. wyroku, tj.

zasądzonych od powódki na rzecz pozwanej kosztów zastępstwa procesowego.

Roszczenie o wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy (roszczenia o

odszkodowanie za czas pozostawania bez pracy przepisy Kodeksu pracy nie

przewidują) było przedmiotem postępowania w sprawie o sygn. IX P 50/10.

Powódka zgłosiła to roszczenie w piśmie z 15 września 2010 r., przy czym

doprecyzowane zostało przez jej pełnomocnika procesowego na rozprawie

7 sierpnia 2012 r. jako iloczyn 31 miesięcy i kwoty 1.876,00 zł. Roszczenie to było

przedmiotem ugody sądowej zawartej 7 sierpnia 2012 r. W konsekwencji powołanie

się w stosunku do tego roszczenia na zarzut powagi rzeczy ugodzonej przez Sąd

Rejonowy było w pełni zasadne. Roszczenie to było bowiem objęte

postanowieniami ugody z 7 sierpnia 2012 r. i oddalenie powództwa w zakresie tego

roszczenia było w pełni zasadne.

Zdaniem Sądu Okręgowego ugoda sądowa nie odnosiła się natomiast w

żadnym z punktów do niezgłoszonego w ogóle przez powódkę w postępowaniu o

sygn. IX P 50/10 roszczenia o odprawę emerytalną. Zapis ugody o wyczerpaniu

przez zapisy ugody całości roszczeń wynikających ze stosunku pracy powódki i S.

G. jest zbyt ogólny i z uwagi na treść wszystkich oświadczeń powódki złożonych w

sprawie IX P 50/10 odnośnie do jej roszczeń nie może w związku z brzmieniem art.

84 k.p. w zw. z art. 58 k.c. stanowić podstawy do uznania, że powódka zrzekła się

roszczenia o odprawę emerytalną.

W ocenie Sądu Okręgowego zasadny okazał się natomiast zarzut

przedawnienia roszczenia o odprawę emerytalną zgłoszony przez pozwaną i

uwzględniony prawidłowo przez Sąd Rejonowy. Pomimo licznych pism powódki

składanych w sprawie o sygn. IX P 50/10 brak wśród nich pisma, w którym

powódka wnosiła o zasądzenie na jej rzecz od strony pozwanej odprawy

emerytalnej. Pierwsze takie pismo znajduje się w sprawie niniejszej i nosi datę

2 kwietnia 2021 r. Skoro powódka nabyła prawo do emerytury 8 grudnia 2011 r., to

trzyletni termin z art. 291 § 1 k.p. na zgłoszenie roszczenia o odprawę emerytalną

upłynął 8 grudnia 2014 r.. a zatem jej roszczenie o odprawę emerytalną jako

spóźnione podlegało oddaleniu. Pomimo zarzutu naruszenia art. 291 k.p. apelująca

I PUNP 1/26

6

nie wskazała w apelacji w jakim piśmie sformułowała roszczenie o odprawę

emerytalną przed 2 kwietnia 2021 r.

Uwzględniając powyższe Sąd Okręgowy uznał rozstrzygnięcie zawarte w

punkcie I zaskarżonego wyroku za prawidłowe i w tym zakresie apelację oddalił (w

punkcie II sentencji).

Sąd Okręgowy nie podzielił rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego dotyczącego

kosztów procesu, na które złożyły się wyłącznie koszty zastępstwa procesowego

pozwanej w kwocie 1350 zł. W ocenie Sądu Okręgowego w okolicznościach

niniejszej sprawy zachodziły podstawy do zastosowania art. 102 k.p.c. i

częściowego odstąpienia od obciążenia powódki kosztami zastępstwa

procesowego pozwanej.

Sąd Okręgowy podniósł, że przy orzekaniu o kosztach zastępstwa

procesowego należnych pozwanej od powódki Sąd Rejonowy powinien uwzględnić

sytuację majątkową i zdrowotną powódki. Powódka jest osobą ubogą, jej jedyny

dochód to emerytura, która stanowi kwotę 1197,30 zł netto, ponadto co

najistotniejsze powódka jest osobą chorą. Sąd Okręgowy biorąc zatem pod uwagę

sytuację majątkową i zdrowotną powódki uznał, że należy wobec niej zastosować

mechanizm przewidziany w art. 102 k.p.c. i w konsekwencji częściowo odstąpił od

obciążenia jej kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej. Sąd

odwoławczy uznał, że całkowite odstąpienie od obciążenia powódki kosztami

procesu nie znajdowałoby uzasadnienia w zasadach słuszności, bowiem pozwana

poniosła określone koszty zastępstwa procesowego, natomiast w odniesieniu do

powódki rozstrzygnięcie takie mogłoby doprowadzić do występowania powódki z

dalszymi niezasadnymi pozwami.

Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu

Okręgowego w Szczecinie wniosła profesjonalny pełnomocnik powódki B. M.

Skarżąca zarzuciła Sądowi drugiej instancji niezgodność wyroku z przepisami

prawa materialnego, tj. art. 117 § 1 w zw. z 118 w zw. z art. 123 § 1 pkt 1) ustawy z

dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny w zw. z art. 291 § 1 ustawy z 26 czerwca

1974 r. Kodeks pracy, art. 84 k.p. w związku z art. 58 k.c. w zw. z pkt 3 ugody z dnia

7 sierpnia 2012 r. zawartej w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym

I PUNP 1/26

7

Szczecin-Centrum w Szczecinie IX Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych o

sygn. IX P 50/10, nadto naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z. art. 102 k.p.c.

Skarżąca podniosła, że przez wydanie wyroku została wyrządzona jej

szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie

środków prawnych nie były i nie są możliwe.

Jako podstawy skargi skarżąca wskazała na następujące zarzuty:

1. naruszenie prawa materialnego art. 117 §1 w zw. z 118 w zw. z art. 123 §

1 pkt 1) k.c. w zw. z art. 291 § 1 k.p. przez błędną jego wykładnię w wyniku czego

Sąd Okręgowy uznał, że w niniejszej sprawie doszło do przedawnienia roszczenia

powódki, albowiem czynności podejmowane przez powódkę nie doprowadziły do

skutecznego przerwania biegu przedawnienia roszczeń o zapłatę odprawy

emerytalnej i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, podczas gdy z

materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym również

składanych przez powódkę wyjaśnień wynika, że podejmowane przez nią

czynności, w tym kierowanie pism zmierzających do zaskarżenia postanowienia z

15 sierpnia 2012 r. uzasadniają twierdzenie, że odniosło to skutek w postaci

przerwania biegu przedawnienia;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 84 k.p. w związku z

art. 58 k.c. w zw. z pkt 3 ugody z 7 sierpnia 2012 r. zawartej w sprawie prowadzonej

przed Sądem Rejonowym Szczecin-Centrum w Szczecinie - IX P 50/10 przez ich

błędną wykładnię i uznanie, że w ugodzie z 7 sierpnia 2012 r. zawartej przed tym

Sądem powódka skutecznie zrzekła się roszczeń co do wynagrodzenia za czas

pozostawania bez pracy, podczas gdy w ocenie powódki sformułowanie zawarte w

pkt 3 zawartej ugody, jako zbyt ogólne, było nieważne na gruncie powołanych wyżej

przepisów;

3. naruszenie przepisów prawa procesowego art. art. 233 § 1 k.p.c. przez

brak wszechstronnego rozważenia i oceny zgromadzonego materiału dowodowego,

w tym w szczególności postanowień ugody z 7 sierpnia 2012 r. zawartej w sprawie

prowadzonej przed Sądem Rejonowym Szczecin-Centrum w Szczecinie - IX P

50/10 i przyjęcie, że ugoda obejmowała również roszczenie o wynagrodzenie za

czas pozostawania bez pracy, co doprowadziło do błędnej oceny w zakresie

zarzutu powagi rzeczy ugodzonej, podczas gdy z analizy treści ugody wynika, że

I PUNP 1/26

8

ugoda obejmowała kwestię odszkodowania, co - w kontekście zarzutów i roszczeń

formułowanych przez powódkę w toku postępowania przed tamtejszym Sądem, w

szczególności w zakresie roszczeń o odszkodowanie za naruszenie przez

pracodawcę zasad równego traktowania - prowadzi do wniosku, że ugodą nie było

objęte roszczenie o wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy;

3. naruszenie przepisów prawa procesowego art. 233 § 1 k.p.c. przez brak

wszechstronnego rozważenia i oceny zgromadzonego materiału dowodowego i

przyjęcie, że w toku postępowania sądowego powódka nie wykazała przerwania

biegu przedawnienia roszczeń, które to naruszenie skutkowało przyjęciem, że

dochodzone roszczenie uległo przedawnieniu;

4. naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 233 § 1 k.p.c.

polegające na dowolnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego

przez uznanie, że w zakresie roszczenia o wynagrodzenie za okres pozostawania

bez pracy istnieje powaga rzeczy ugodzonej podczas gdy powódka zarówno w

składanych pismach procesowych, jak i wyjaśnień składanych w toku sprawy

wskazywała, że postępowanie zakończone ugodą z 7 sierpnia 2012 r. nie dotyczyło

powyższego roszczenia;

5. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. 233 § 1 k.p.c. w zw. z.

art. 102 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia i oceny zgromadzonego

materiału dowodowego i przyjęcie, że powódka może ponieść częściowe koszty

związane z dochodzeniem swoich praw i zasądzenie od powódki na rzecz

pozwanej częściowych kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa

procesowego za obie instancje, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że

powódka nie ma możliwości poniesienia takich kosztów nawet w części.

Nadto skarżąca wniosła o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów

procesowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w stawkach

odpowiadających stawkom określonym w przepisach rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności

radców prawnych (Dz. U. Dz. U. z 2017 r. poz. 1870 i 2400 ze zm.), powiększonych

o podatek VAT, oświadczając jednocześnie, że koszty te nie zostały pokryte w

jakiejkolwiek części.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I PUNP 1/26

9

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

wniesiona w rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw uzasadniających przyjęcie jej

do rozpoznania.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

jest szczególnego rodzaju środkiem prawnym służącym kontroli legalności

prawomocnych orzeczeń. Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego

odnoszącego się do natury tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia wynika, że

niezgodnym z prawem, w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. w zw. Z art. 4171 § 2 k.c.

jest tylko takie orzeczenie, którego nieprawidłowość jest rażąca, ma charakter

kwalifikowany, elementarny i oczywisty (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 19 kwietnia 2018 r., V CNP 50/17 i z 26 kwietnia 2018 r., IV CNP 53/17).

Pojęcie „orzeczenia niezgodnego z prawem” nie obejmuje zatem każdego

orzeczenia, które nawet obiektywnie mogłoby być uznane za niezgodne z prawem.

Kwestionowane orzeczenie powinno być sprzeczne z zasadniczymi i

niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami

rozstrzygnięć albo wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub

niewłaściwego zastosowania prawa (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 31 marca

2006 r., IV CNP 25/05; z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06; z 3 czerwca 2009 r., IV CNP

18/09; czy także postanowienie z 19 kwietnia 2018 r., V CNP 50/17). Podstawą

uwzględnienia skargi jest więc stwierdzona wadliwość orzeczenia, która ma

charakter zasadniczy i ewidentny, prowadzący do stanowczego stwierdzenia

niezgodności skarżonego orzeczenia z prawem. Bezprawność judykacyjną w

rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. definiuje się w sposób autonomiczny - węższy od

bezprawności w rozumieniu przepisów o odpowiedzialności odszkodowawczej w

prawie materialnym, z uwzględnieniem specyfiki sądowego stosowania prawa,

istoty władzy sądowniczej i niezawisłości sędziowskiej (zob. wyroki Sądu

Najwyższego: z 17 maja 2006 r., I CNP 14/06; z 28 marca 2007 r., II CNP 124/06; z

3 czerwca 2009 r., IV CNP 116/08 i z 19 kwietnia 2018 r., V CNP 50/17).

Ustawowym wymaganiem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. jest wskazanie

przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne. Za orzeczenie

niezgodne z prawem może zostać uznane orzeczenie sprzeczne z niewątpliwymi i

I PUNP 1/26

10

niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, ogólnie przyjętymi standardami

rozstrzygnięć oraz takie, które zostało wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni

lub zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy

prawniczej. Wymaganie to nie polega na formułowaniu zarzutów naruszenia prawa

materialnego oraz procesowego, jak to ma miejsce w przypadku podstaw skargi

kasacyjnej, lecz na wskazaniu przepisu prawa (zazwyczaj materialnego), z którym

zaskarżone orzeczenie w sposób niewątpliwy, rażący i jednoznaczny jest

sprzeczne (postanowienie Sądu Najwyższego z 29 lipca 2024 r., I CNP 103/23,

LEX nr 3740914).

Celem wstępnej selekcji w odniesieniu do tego rodzaju nadzwyczajnego

środka zaskarżenia jakim jest skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku, przewidzianej w art. 4249 k.p.c., jest wyeliminowanie skarg

oczywiście bezzasadnych, które bez konieczności wnikliwej analizy prawnej

powinny być oddalone. Oczywista bezzasadność skargi, jako kryterium

dozwolonego wyłączenia zachodzi, gdy powołane podstawy skargi już przy

pierwszej ocenie pokazują, że faktycznie nie ma możliwości ich uwzględnienia,

ponieważ nie miały miejsca, albo nie mogły mieć wpływu na kształt orzeczenia. Nie

ma zatem potrzeby prowadzenia szerokiej analizy prawnej i dokonywania

pogłębionego badania trafności zaskarżonego orzeczenia, w odniesieniu do

zastosowania prawa i jego wykładni.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, z istoty rzeczy ukierunkowana jest na

kwalifikowane, elementarne i oczywiste naruszenie prawa.

W rozpoznawanej sprawie podstawy skargi już przy pierwszej ocenie

wskazują, że skargę należy uznać za oczywiście bezzasadną. Charakter naruszeń

przepisów zarzucanych Sądowi Okręgowemu pozwala przyjąć, że w sprawie nie

mogło dojść do rażącego naruszenia prawa, które odpowiadałoby utrwalonemu w

orzecznictwie i doktrynie rozumieniu pojęcia „niezgodności z prawem” w rozumieniu

art. 4241 k.p.c.

Analiza podstaw prawnych, które zostały powołane w skardze jednoznacznie

wskazuje, że skarżąca postrzega skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

I PUNP 1/26

11

prawomocnego orzeczenia, jako zwykły (kolejny) środek zaskarżenia. Świadczą o

tym zarówno wskazane podstawy, jak i użyta na ich poparcie argumentacja.

Zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przez Sąd Okręgowy wskazanych w

skardze przepisów prawa materialnego i procesowego są związane w

rzeczywistości z problematyką ustaleń faktycznych i kwestią oceny przez Sąd

Okręgowy określonych środków dowodowych. Wywody skarżącej de facto stanowią

polemikę z ocenę materiału dowodowego. Przepis art. 4244 zd. 2 k.p.c.

jednoznacznie wskazuje, że podstawą skargi o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia

faktów lub oceny dowodów (por. także postanowienie Sądu Najwyższego z 15

grudnia 2016 r., I BU 2/16, LEX nr 2186049). Wynika to z charakteru postępowania

przed Sądem Najwyższym oraz z funkcji tego Sądu ukonstytuowanego jako sąd

prawa, sprawujący nadzór nad działalnością sądów powszechnych w zakresie

orzekania. Ocena dowodów pozostaje zatem wyłączną domeną sądów

powszechnych i nie może być dokonywana oraz kontrolowana przez Sąd

Najwyższy (wyrok Sądu Najwyższego z 6 lutego 2025 r., I PUNPP 1/24, LEX nr

3831654).

Odnosząc się wpierw do zarzutów naruszenia przepisów postępowania

trzeba zauważyć, że skarżąca wprost zarzuca naruszenie art. 233 k.p.c., który

dotyczy ustalenia faktów i oceny dowodów. Skarżąca wskazując ten przepis

zarzuca brak wszechstronnego rozważenia i oceny zgromadzonego materiału

dowodowego dokonanej przez Sąd Okręgowy a związanej z postanowieniami

ugody, kwestią przyjęcia w sprawie przedawnienia roszczenia oraz zasądzonymi

kosztami postępowania. Zatem we wszystkich tych zarzutach skarżąca wprost

kontestuje ustalenia faktyczne i ocenę dowodów. Przepis art. 233 k.p.c., określa

kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów (wyroki Sądu Najwyższego:

z 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06, LEX nr 230204; z 4 stycznia 2007 r., V CSK

364/06, LEX nr 238975; z 5 września 2008 r., II UK 370/07, LEX nr 785533;

z 19 października 2010 r., II PK 96/10, LEX nr 687025; z 24 listopada 2010 r., I UK

128/10, LEX nr 707405 oraz z 24 listopada 2010 r., I PK 107/10, LEX nr 737366).

Oznacza to, że spór o ocenę poszczególnych dowodów i ustalenie stanu

faktycznego nie może być przenoszony do postępowania przed Sądem

I PUNP 1/26

12

Najwyższym, który jest związany - zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. - ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (tak też Sąd

Najwyższy w wyroku z 29 października 2008 r., IV CSK 228/08, LEX nr 513257).

Dotyczy to również skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia (art. 4244 zd. 2 k.p.c.).

W okolicznościach sprawy ocena zasadności zarzutów prawa materialnego

tj. art. 117 § 1 k.c. w zw. z 118 k.c. w zw. z art. 123 § 1 pkt 1) k.c. w zw. z art. 291 §

1 k.p. oraz art. 84 k.p. w związku z art. 58 k.c. ma charakter wtórny, nie jest bowiem

możliwa bez uprzedniego zakwestionowania ustalonego w sprawie stanu

faktycznego i poczynionej przez Sąd drugiej instancji oceny dowodów. Tym samym

również te zarzuty muszą być uznane za niedopuszczalne, ponieważ wbrew

wyraźnemu zakazowi ustawowemu, w istocie zmierzają do podważenia ustaleń

faktycznych, na których został oparty zaskarżony wyrok.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Okręgowy, po

przeprowadzeniu analizy treści ugody zawartej przez strony 7 sierpnia 2012 r.,

wskazał, że roszczenie o wynagrodzenie za czas pozostawiania bez pracy

(odszkodowanie którego kodeks pracy nie przewiduje) zostało zgłoszone w piśmie

z 15 września 2010 r. (sprezycowanie przez pełnomocnika na rozprawie 7 sierpnia

2012 r.) i było objęte ugodą, co skutkowało przyjęcie zarzutu powagi rzeczy

ugodzonej za zasadne.

Co do roszczenia o zasądzenie odprawy emerytalnej Sąd Okręgowy przyjął,

że nie było ono objęte ugodą. Natomiast zasadny okazał się w ocenie tego Sądu

zarzut przedawnienia roszczenia o odprawę emerytalną zgłoszony przez pozwaną i

uwzględniony prawidłowo przez Sąd Rejonowy. Sąd Okręgowy wyjaśnił przy tym,

że powódka nabyła prawo do emerytury 8 grudnia 2011 r., zatem trzyletni termin

przedawnienia z art. 291 § 1 k.p. na zgłoszenie roszczenia o odprawę emerytalną

upłynął 8 grudnia 2014 r. Jest to termin prawa materialnego, którego nie można

przywrócić. Dlatego roszczenie o odprawę emerytalną jako spóźnione podlegało

oddaleniu. W licznych pismach powódki składanych w sprawie o sygn. IX P 50/10

brak pisma, w którym powódka wnosi o zasądzenie na jej rzecz od pozwanej

odprawy emerytalnej. Zaś mimo zarzutu naruszenia art. 291 k.p. apelująca nie

I PUNP 1/26

13

wskazała w apelacji w jakim piśmie sformułowała roszczenie o odprawę emerytalną

przed 2 kwietnia 2021 r.

Sąd Okręgowy dostatecznie wyjaśnił swoje stanowisko związane z

dochodzonymi przez skarżącą roszeniami i nie można przypisać, w ocenie Sądu

Najwyższego, temu orzeczeniu cech bezprawności (niezgodności z prawem) w

przedstawionym wyżej rozumieniu, polegającej na pogwałceniu jednoznacznie

brzmiących norm prawa materialnego lub widocznej prima facie sprzeczności

rozstrzygnięcia z ogólnie przyjętymi standardami odnoszącymi się do wykładni

norm prawnych. Wykładnia zaprezentowana w zaskarżonym wyroku mieści się w

granicach dopuszczalnej interpretacji i w żaden sposób nie stanowi rażącego

naruszenia prawa.

Natomiast jak już wyżej zostało to zaakcentowane skarżąca dążąc do

wykazania, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z prawem, przedstawiła

wywody, z których wynika, że wszystkie jej zarzuty stanowią de facto polemikę z

ustaleniami faktycznymi poczynionymi w sprawie i z dokonaną przez Sąd

Okręgowy ich prawną oceną, a nie takim celom, jak wskazano wyżej, służy

wniesiona skarga.

Również co do zasądzonych kosztów nie można dopatrzeć się rażących

błędów Sądu Okręgowego, który zwalniając powódkę w znaczącej części od

ciężaru ponoszenia kosztów sądowych przeciwnika procesowego zauważył jej

sytuację materialną i zdrowotną i w należytym zakresie ją uwzględnił.

Niezależnie od tego wymaga również podkreślenia, że oczywista

bezzasadność skargi, jako kryterium dozwolonego wyłączenia zachodzi, gdy

powołane podstawy skargi już przy pierwszej ocenie pokazują, że nie ma

możliwości ich uwzględnienia, ponieważ nie miały miejsca, albo nie mogły mieć

wpływu na treść orzeczenia. Nie ma zatem potrzeby prowadzenia szerokiej analizy

prawnej i dokonywania pogłębionego badania trafności zaskarżonego orzeczenia,

w odniesieniu do zastosowania prawa i jego wykładni (zob.m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z 15 stycznia 2001 r., I PKN 794/00, OSNP 2002 Nr 17, poz.

412; z 6 lutego 2009 r., I BP 19/08, LEX nr 746163; z 14 kwietnia 2008 r., I BP 1/08,

LEX nr 470957). W sytuacji, gdy z bezpośredniego oglądu sprawy wynika, że

skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia byłaby

I PUNP 1/26

14

oddalona, trzeba przyjąć, że jest ona oczywiście bezzasadna w rozumieniu

art. 4249 k.p.c.

Mając to na uwadze, należy stwierdzić, że niniejsza skarga jest oczywiście

bezzasadna, gdyż zaskarżony nią wyrok nie został wydany w wyniku rażąco

błędnej wykładni czy niewłaściwego zastosowania prawa, co stanowi warunek sine

qua non uwzględnienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku.

Z podanych względów, na podstawie art. 4249 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł o

odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania.

Sprawa w przedmiocie wstępnej oceny wniosków skargi podlegała

rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym - na podstawie art. 42412 k.p.c. w związku z

art. 3989 § 2 k.p.c.

Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego obejmujących

wynagrodzenie radcy prawnego reprezentującego powódkę i ustanowionego z

urzędu, uzasadnia § 16 ust. 4 pkt 2 i § 15 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 8 pkt 3 i § 4 ust. 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów

pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (900 zł x 75% = 675 zł

x 75 % = 506 zł) (Dz.U. z 2024 r. poz. 764 ze zm.).

Sąd Najwyższy nie obciążył natomiast powódki kosztami zastępstwa

prawnego strony pozwanej w postępowaniu kasacyjnym, na podstawie art. 102

k.p.c. Hipoteza tego przepisu, odwołująca się do występowania „wypadków

szczególnie uzasadnionych", pozostawia sądowi orzekającemu swobodę oceny,

czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące sytuacji życiowej strony,

stanowią podstawę do nieobciążania jej kosztami procesu (zob. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 24 października 2013 r., IV CZ 61/13,

LEX nr 1389013). Zastosowanie tego przepisu w odniesieniu do powódki

uzasadnione jest z uwagi na jej wiek oraz sytuację życiową i majątkową.

[r.g.]

I PUNP 1/26

15