Sąd Najwyższy nie przyjął skargi organu rentowego w sporze o świadczenie rehabilitacyjne

Sąd Rejonowy dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie, wyrokiem z dnia 23

października 2024 r., w sprawie z odwołania P.Ś od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w Krakowie z dnia 2 listopada 2023 r. o świadczenie

rehabilitacyjne, zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał odwołującemu

się prawo do świadczenia rehabilitacyjnego na okres 6 miesięcy, poczynając od dnia

13 marca 2023 r. (pkt I). Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2025 r. Sąd Okręgowy w

Krakowie oddalił apelację organu rentowego.

I USK 1026/26

2

Według Sądów meriti bezsporne było, iż odwołujący się był niezdolny do pracy

do dnia 12 marca 2023 r., wyczerpując w tej dacie okres zasiłkowy, a następnie

ustalił, że u ubezpieczonego stwierdzono stan po skutecznej ablacji

przeprowadzonej w kwietniu 2019 r. z powodu napadowego częstoskurczu

węzłowego z dobrym efektem, cukrzycę typu I w trakcie insulinoterapii oraz

niedoczynność tarczycy. Powyższe schorzenia nie czyniły go niezdolnym do pracy

po dniu 12 marca 2023 r. Odwołujący się cierpi jednak także na przewlekłe

zaburzenia depresyjne oraz lękowe mieszane. Pomimo podjętego leczenia

farmakologicznego i psychoterapii schorzenia utrzymywały się, powodując u niego

po zakończeniu okresu zasiłkowego dalszą niezdolność do pracy z powodu choroby

na okres 6 miesięcy z rokowaniem odzyskania po tym okresie zdolności do pracy.

W oparciu o powyższe ustalenia, powołując się na art. 18 ust. 1 i 2 ustawy

z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa, Sąd Rejonowy przyjął, że po dniu 12

marca 2023 r. skarżący był niezdolny do pracy z przyczyn o podłożu

psychiatrycznym, zaś okres rehabilitacji wynoszący 6 miesięcy pozwalał na poprawę

jego stanu zdrowia na tyle, by mógł powrócić do zwykłej aktywności zarobkowej

i wobec tego na podstawie art. 47714 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten

sposób, że przyznał odwołującemu prawo do spornego świadczenia na okres 6

miesięcy, począwszy od dnia 13 marca 2023 r.

Sąd odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu

pierwszej instancji. Odnosząc się do zakresu rozstrzygnięcia w sprawie podkreślił,

że przedmiotem postępowania było prawo odwołującego się do świadczenia

rehabilitacyjnego. Zaskarżona decyzja z dnia 2 listopada 2023 r. nie wskazywała na

konkretny okres, za który organ rentowy odmówił tego świadczenia, ponadto uchylała

decyzję z dnia 10 października 2023 r., również odmawiającą świadczenia

rehabilitacyjnego bez wskazania okresu, którego dotyczyła. Oznacza to, że

przedmiotem postępowania było prawo do świadczenia rehabilitacyjnego po

zakończeniu okresu zasiłkowego.

Skargę kasacyjną wywiódł organ rentowy, zaskarżył wyrok Sądu

odwoławczego w całości, zarzucając naruszenie:

- art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 210 § 3 k.p.c., art. 2261 k.p.c. i art. 224 § 1

i § 3 k.p.c. art. 1481 k.p.c.

I USK 1026/26

3

- art. 321 k.p.c. polegające na orzeczeniu przez Sąd pierwszej i drugiej

instancji ponad żądanie pozwu (odwołania), co do przedmiotu, który nie był objęty

zaskarżoną decyzją organu rentowego, przez przyznanie odwołującemu się prawa

do świadczenia rehabilitacyjnego na okres 6 miesięcy poczynając od dnia 13 marca

2023 r., podczas gdy świadczenie za ten okres zostało już odwołującemu wypłacone

do dnia 7 września 2025 r.

- art. 269 k.p.a. w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

w zw. z art. 4779 § 1 k.p.c. w zw. z art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych polegające na niezastosowanie wymienionych przepisów

i nieuwzględnieniu przez Sąd rozpoznający apelację organu rentowego skutków

prawnych decyzji z dnia 3 kwietnia 2023 r. znak:[…], z dnia 26 kwietnia 2023 r. znak:

[…], z dnia 24 listopada 2023 r. znak: […] które to decyzje nie zostały zaskarżone i

Sądy orzekające w niniejszej sprawie były związane tymi decyzjami.

- art 2 ust. 2 w zw. z art. 11 ust. 4 w zw. z art. 22 ustawy o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

polegające na uznaniu, że odwołującemu się przysługuje prawo do świadczenia

rehabilitacyjnego za okres, za który zachował już prawo do świadczenia

rehabilitacyjnego, podczas gdy, zasiłek przysługuje za każdy dzień niezdolności do

pracy a to oznacza, że każdy dzień niezdolności do pracy jest rozliczony tylko raz.

W ocenie organu rentowego w rozpoznawanej sprawie występuje przesłanka

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdyż skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Stan

ten podyktowany jest tym, że odwołujący się pobrał świadczenie rehabilitacyjne za

okres objęty zaskarżonym wyrokiem. Do dnia 11 marca 2022 r. przysługiwał mu

zasiłek chorobowy. Następnie na mocy decyzji z dnia 3 kwietnia 2023 r. oraz z dnia

26 kwietnia 2023 r. zostało mu wypłacone świadczenie rehabilitacyjne za okres od

dnia 12 marca 2023 r. do dnia 7 września 2023 r.

Natomiast zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja z dnia 2 listopada

2023 r. znak:[…], zmieniająca decyzję z dnia 10 października 2023 r. o tym samym

znaku, dotyczyła świadczenia za okres od dnia 8 września 2023 r. Wniosek

odwołującego z dnia 1 sierpnia 2023 r. rozpatrzony decyzjami podlegającymi

rozpoznaniu z niniejszej sprawie z dnia 10 października 2023 r. oraz z dnia 2

listopada 2023 r. dotyczył dalszego okresu, to jest po dniu 7 września 2023 r.

Natomiast wyrokiem z dnia 23 października 2024 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa-

Nowej Huty w Krakowie przyznał P.Ś. prawo do świadczenia rehabilitacyjnego

I USK 1026/26

4

wstecz, to jest od dnia 13 marca 2023 r. na okres 6 miesięcy. Następnie wyrok ten

został podtrzymany przez Sąd Okręgowy w Krakowie zaskarżonym orzeczeniem.

Organ rentowy dodał, że decyzją z dnia 24 listopada 2023 r. ZUS Oddział

w Krakowie nakazał zwrócić odwołującemu się pobrany zasiłek chorobowy oraz

świadczenie rehabilitacyjne za okres od dnia 10 lutego 2023 r. do 31 marca 2023 r.,

ze względu na to, iż pomimo orzeczonej niezdolności do pracy wykonywał on pracę

zarobkową. Odwołujący zwrócił pobrane świadczenie w dniu 28 grudnia 2023 r.

Zatem obecnie po uprawomocnieniu się zaskarżonego wyroku ZUS

zobowiązany byłby wypłacić odwołującemu częściowo zwrócone przez niego

świadczenie za okres do 31 marca 2023 r. oraz wypłacić mu ponownie świadczenie

za okres od 1 kwietnia 2023 r. do sierpnia 2023 r. Wobec wypłacenia już świadczenia

organ nie może wykonać zaskarżonego wyroku. Wobec powyższego skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie warto wskazać, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi

kasacyjnej element interesu publicznego. Skarga kasacyjna jest kwalifikowanym

środkiem prawnym, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być

uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza

indywidualny interes skarżącego, a leżącymi w interesie powszechnym.

Rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno służyć ochronie obowiązującego porządku

prawnego przed dowolnością orzekania, oraz zapewnieniu jednolitości orzecznictwa

sądowego w takich sprawach, w których możliwe jest dokonanie zasadniczej

wykładni przepisu prawa, mającej walor generalny i abstrakcyjny (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2009 r., II CSK 13/09; wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 23 lutego 2006 r. II CSK 126/05). Analiza skargi kasacyjnej organu rentowego

prowadzi do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie wskazane racje nie występują.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wywodzi potrzebę przyjęcia skargi

kasacyjnej tylko z uwagi na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Kategoria prawna,

do której odwołuje się organ, została wyznaczona niedookreślonym zwrotem.

I USK 1026/26

5

Powszechnie przyjmuje się, że oczywista trafność skargi kasacyjnej ma miejsce

wówczas, jeśli dla przeciętnego prawnika, jest ona niewątpliwa, z góry widoczna, bez

potrzeby głębszej analizy stosunku prawnego oraz bez sprawdzania i oceny

dowodów. Zapatrywanie to powinno wystąpić już w trakcie przedsądu, czyli

wstępnego badania skargi kasacyjnej, gdyż na tym etapie procedowania rolą Sądu

Najwyższego nie jest szczegółowe badanie zgłoszonych podstaw zaskarżenia.

W rozpoznawanej sprawie wskazany stan nie zachodzi. Bez szczegółowej

i merytorycznej analizy akt sprawy nie da się przesądzić, czy Sądy obu instancji

odnosząc się do decyzji z dnia 2 listopada 2023 r. miał prawo przyznać

odwołującemu się prawo do świadczenia rehabilitacyjnego od dnia 13 marca 2023 r.,

czy też jak twierdzi organ rentowy decyzja ta rozstrzygała o prawie do świadczenia

począwszy od dnia 8 września 2023 r. Staje się to zrozumiałe, jeśli weźmie się pod

uwagę, że sam organ rentowy wydając sporną decyzje nie oznaczył tej kwestii.

W tych okolicznościach nie sposób uznać, że orzeczenie Sądu odwoławczego jest

wadliwe, a tym samym zgłoszone podstawy skargi kasacyjnej są „oczywiście

uzasadnione”, czyli wskazują na wadę kwalifikowaną, dostrzegalną prima facie.

Pomijać przedstawione już racje, należy wskazać, że organ rentowy nie

uwzględnił jeszcze jednej okoliczności. Decyzje dotyczące świadczeń

z ubezpieczenia społecznego mają charakter deklaratoryjny. Potwierdzają istnienie,

a nie kreują prawo do świadczeń. Skoro (jak deklaruje organ rentowy, a czego Sąd

Najwyższy nie jest w stanie zweryfikować) za okres od dnia 12 marca 2025 r. do dnia

7 września 2023 r. wypłacono już odwołującemu się świadczenie rehabilitacyjne, to

zaskarżona decyzja zmodyfikowana przez Sądy meriti nie obliguje do ponownej

wypłaty tej samej należności. Decyzje tego rodzaju, podobnie jak orzeczenia sądu

ubezpieczeń społecznych je zmieniające nie mają charakteru „zasądzającego”

(konstytutywnego), potwierdzają tylko, że w danym okresie świadczenie przysługuje

lub nie przysługuje. W rezultacie, skoro organ rentowy nie kontestuje w tym okresie

prawa ubezpieczonego do świadczenia rehabilitacyjnego, to jego wypłata (bez

względu na to kiedy nastąpiła) nie pozwala uznać, że wyrok Sądu odwoławczego jest

wadliwy.

Dochodzi do tego jeszcze aspekt procesowy. Sąd pierwszej instancji

wprawdzie zmienił zaskarżoną decyzję, jednak tylko w zakresie w jakim przyznał

odwołującemu się prawo „do świadczenia rehabilitacyjnego na okres 6 (sześć)

miesięcy, poczynając od dnia 13 marca 2023 roku”. Apelację, a następnie skargę

I USK 1026/26

6

kasacyjną wniósł wyłącznie organ rentowy. Znaczy o tyle, że tylko wskazany

przedmiot jest w sprawie sporny. Sąd Najwyższy (jak również wcześniej Sąd

odwoławczy) nie może zatem odnosić się do innego okresu, czyli do okresu od dnia

7 września 2023 r. Byłoby to możliwe, jeśli oba środki odwoławcze zostałyby

wniesione również przez odwołującego się – co nie miało miejsca. Znaczy to tyle, że

Sąd Najwyższy po przyjęciu skargi kasacyjnej nie mógłby uchylić zaskarżonego

wyroku, gdyż związany jest przedmiotem zaskarżenia (którym jest wyłącznie prawo

do świadczenia rehabilitacyjnego za okres 6 miesięcy, poczynając od dnia 13 marca

2023 r.). Skoro tak wykrystalizowany przedmiot zaskarżenia nie jest między stronami

sporny (obie strony uznają, że w tym okresie prawo przysługuje), to Sąd Najwyższy

nie może uchylić zaskarżonego wyroku w celu badania na niekorzyść skarżącego

organu rentowego, czy odwołującemu się przysługuje świadczenie rehabilitacyjne

w okresie przekraczającym 6 miesięcy (poczynając od 13 marca 2023 r.).

Przedstawiona zależność procesowa również nie skłania do uznania, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Pozostał do omówienia jeszcze jeden wątek. Organ rentowy nie uwzględnia,

że orzeczenie sądu ubezpieczeń społecznych odnosi się do decyzji administracyjnej,

a zatem weryfikuje jej poprawność na datę jej wydania. W rezultacie punktem

odniesienia w niniejszej sprawie jest stan rzeczy na dzień 2 listopada 2023 r. Znaczy

to tyle, że wydanie przez organ rentowy kolejnej decyzji w dniu 24 listopada 2023 r.

nakazującej zwrócenie odwołującemu się pobranego zasiłku oraz świadczenia

rehabilitacyjnego za okres od dnia 10 lutego 2023 r. do 31 marca 2023 r. nie rzutuje

na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Nie znaczy to również, że późniejsza

decyzja nie jest skuteczna. Procedura odwoławcza w niniejszym postępowaniu

koncentruje uwagę tylko na stanie prawnym istniejącym w dniu 2 listopada 2023 r.,

nie wyklucza, że w późniejszym okresie zostanie wydana decyzja deklarująca, że

z uwagi na okoliczności wskazane w art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej odwołujący się

nie ma prawa do świadczenia przez dany okres. Nie jest zatem tak, co sugeruje

w skardze kasacyjnej organ rentowy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych po

uprawomocnieniu się decyzji z dnia 2 listopada 2023 r. „zobowiązany byłby wypłacić

odwołującemu częściowo zwrócone przez niego świadczenie za okres do 31 marca

2023 r.”. Okazuje się zatem, że również ta okoliczność nie pozwala na

zakwalifikowanie skargi kasacyjnej jako „oczywiście uzasadnionej” w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

I USK 1026/26

7

Kierując się wskazanymi racjami, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2

k.p.c. i art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. i art. 99 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

{A.P.]

[a.ł]