SN nie przyjął skargi o zwrot renty rodzinnej za wakacje po niezaliczonym semestrze

Decyzją z dnia 12 grudnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych […]

Oddział w Łodzi stwierdził, że A.S. (obecnie A.G.) pobrała nienależnie świadczenia

w okresie od 1 lipca 2023 r. do 30 września 2023 r. w łącznej kwocie 7.415,32 zł z

I USK 1035/26

2

tytułu renty rodzinnej z powodu przerwy w nauce i jednocześnie zobowiązał

ubezpieczoną do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 11 lipca 2024 r. zmienił decyzję i nie

zobowiązał jej do zwrotu pobranego świadczenia za okres od 1 lipca 2023 r. do 30

września 2023 r. w łącznej kwocie 7.415,32 zł. Na skutek apelacji organu rentowego,

Sąd Apelacyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2025 r. zmienił wyrok Sądu

pierwszej instancji i oddalił odwołanie.

Sąd odwoławczy powołał się na bezsporne ustalenia faktyczne. Wynika z nich,

że odwołująca się w roku szkolnym 2023/2024 została przyjęta od dnia 2 lutego

2023 r. do Publicznej Policealnej Szkoły (…) w Ł.. Nauka miała trwać dwa semestry,

a planowany termin zakończenia nauki to sierpień 2024 r. W okresie od dnia 1 lutego

2023 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. odwołująca się miała być słuchaczem semestru I.

W czerwcu 2023 r. ubezpieczona nie została sklasyfikowana z żadnego przedmiotu

objętego programem nauki, ponieważ nie uzyskała minimum 50% frekwencji, aby

zostać dopuszczonym do egzaminu. Łącznie była nieobecna 110 h na 170 h zajęć

lekcyjnych przewidzianych w danym semestrze. W dniu 3 czerwca 2023 r. złożyła

podanie o powtarzanie semestru, podając jako powód swojej nieobecności na

zajęciach problemy zdrowotne - astmę oskrzelową oraz powody laryngologiczne.

Jednocześnie brak w aktach sprawy jakichkolwiek dowodów potwierdzających

zaistnienie po stronie ubezpieczonej nadzwyczajnych okoliczności związanych z jej

stanem zdrowia, które uniemożliwiły jej naukę i udział w zajęciach. Przeciwnie, jak

wynika z twierdzeń strony, pracowała w swoim zawodzie jako technik dentystyczny

minimum 9 godzin dziennie i nie mogła pogodzić pracy z nauką. Oznacza to, że

przyczyną absencji szkolnej było podjęcie przez odwołującą się pracy zawodowej w

wyuczonym zawodzie technika dentystycznego w pełnym wymiarze czasu pracy.

Okoliczności te doprowadziły Sąd odwoławczy do kolejnego ustalenia. Sprowadza

się ono do przyjęcia, że w spornym okresie od lipca 2023 r. po stronie odwołującej

się nie było woli kontynuacji nauki, albowiem doszło do jej przerwania z przyczyn

leżących po stronie ubezpieczonej ( podjęcie pracy zarobkowej w pełnym wymiarze

czasu pracy). Sąd Apelacyjny wskazał również, że w okresie od 1 września 2023 r.

do 31 stycznia 2024 r. ubezpieczona powtarzała I semestr z tym, że we wrześniu nie

była obecna na żadnej godzinie z 18 h zajęć.

W tych okolicznościach faktycznych, w ocenie Sądu drugiej instancji,

odwołująca się nie spełniła warunków z art. 68 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia

I USK 1035/26

3

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm.; dalej jako ustawa emerytalna), a to oznacza,

że wypłacone w spornym okresie świadczenie było nienależne.

Skargę kasacyjną wniosła ubezpieczona, zaskarżyła wyrok Sądu

odwoławczego w całości, zarzucając mu naruszenie:

- art. 94 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (jednolity tekst:

Dz. U. z 2025 r., poz. 1043 ze zm.) przez jego błędną wykładnię sprowadzającą się

do niezasadnego przyjęcia, że rok szkolny kończy się wraz z zakończeniem

pobierania nauki w placówce edukacyjnej;

- art. 68 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 138 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej przez

ich błędną wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, że okres wakacji letnich

nie jest okresem pobierania nauki, w trakcie którego nie przysługuje renta rodzinna.

W ocenie odwołującej się skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta do

rozpoznania, gdyż:

- w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne sprowadzające się do

pytania, czy pobrana przez uprawnionego renta rodzinna za okres wakacyjny, w

czasie którym nie udzielane są świadczenia edukacyjne (nie odbywają się zajęcia w

placówce edukacyjnej), bezpośrednio poprzedzający rozpoczęcie nowego roku

szkolnego, w toku którego dziecko (uprawniony do renty) nie wypełnia nałożonych

na niego obowiązków uczniowskich jest świadczeniem nienależnym ?

- jest oczywiście uzasadniona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniesiona skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania. Staje

się to zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę, że skarżąca wskazując na istotne

zagadnienie prawne abstrahuje od kluczowego ustalenia faktycznego. Sprowadza

się ono do stwierdzenia, że nie zakończyła ona pierwszego semestru nauki, gdyż

z powodu notorycznych nieobecności nie została sklasyfikowana. W rezultacie,

oczywiste jest, że w okresie wakacyjnym (lipiec – sierpień) nie spełniała ona

przesłanki z art. 68 ust 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. W przepisie tym stwierdzono, że

osobom, które ukończyły 16 lat renta rodzinna przysługuje „do ukończenia nauki w

szkole”. Skoro odwołująca się nie zaliczyła pierwszego semestru (który zakończył się

w czerwcu 2023 r.), to oczywiste jest, że do czasu rozpoczęcia jego powtarzania

I USK 1035/26

4

(czyli w okresie wakacyjnym) nie pobierała „nauki w szkole” w rozumieniu

omawianego przepisu. Formułując zagadnienie prawne ubezpieczona nie dostrzegła

tej zależności. Zmienną nie jest „nie wypełnianie nałożonych obowiązków

uczniowskich”, ale zakończenie „nauki w szkole”, które miało miejsce w czerwcu

2023 r. i wynikało z niezaliczenia semestru. Dochodzi do tego jeszcze jedna

okoliczność podkreślana przez Sąd odwoławczy, zignorowana jednak przez

odwołującą się. Powtarzanie semestru miało zacząć się od września 2023 r., jednak

w tym miesiącu ubezpieczona nie uczestniczyła w żadnych zajęciach. Oznacza to,

że również w tym miesiącu jej status nie odpowiadał pojęciu „nauki w szkole”.

Wzięcie pod uwagę wskazanych racji prowadzi do jednoznacznej kwalifikacji

prawnej. W okresie wakacyjnym (lipiec – sierpień) nie spełnia przesłanki „nauki w

szkole” ubezpieczony, który z powodu dyskwalifikujących absencji nie zalicza

danego semestru (trwającego do czerwca) oraz który mając powtarzać ten semestr

(we wrześniu) nie podejmuje nauki (nie stawia się na żadne zajęcia). W takich

okolicznościach pewne jest, że okres przerwy wakacyjnej, nie może zostać

zakwalifikowany jako „nauka w szkole” w rozumieniu art. 68 ust 1 pkt 2 ustawy

emerytalnej.

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia wnoszonym

w konkretnej, indywidualnej sprawie zakończonej wydaniem prawomocnego wyroku,

wobec czego argumenty za potrzebą rozpoznania tak rozumianego środka

zaskarżenia przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie mogą

być oderwane od podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia objętego skargą, jak

również muszą być adekwatne do podstaw kasacyjnych, na których skarga została

skonstruowana. Takie stwierdzenie jest wynikiem tego, że Sąd Najwyższy (poza

uwzględnieniem z urzędu nieważności postępowania apelacyjnego) rozpoznaje

skargę kasacyjną wyłącznie w granicach zaskarżenia oraz w granicach jej podstaw,

będąc przy tym związanym ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 1 i 2 k.p.c.). Znając tę regułę, staje się jasne,

że sformułowane przez odwołującą się zagadnienie prawne abstrahuje od wiążących

Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych. Ich uwzględnienie sprawia natomiast, że

akcentowany przez ubezpieczoną problem prawny może zostać rozstrzygnięty przy

zastosowaniu zwykłych metod wykładni językowej art. 68 ust 1 pkt 2 ustawy

emerytalnej. W tych okolicznościach nie sposób twierdzić, że w rozumieniu art. 3989

§ 1 pkt 1 k.p.c. w sprawie występuje „istotne” zagadnienie prawne.

I USK 1035/26

5

Odnosząc się do wypowiedzi skarżącej, trzeba mieć na uwadze, że o tym, czy

skarga kasacyjna zawiera niezbędny dla niej element, o którym mowa w art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c., decyduje nie tyle użycie w niej określeń nawiązujących do ustawowo

sformułowanych wymogów skargi kasacyjnej, czy też posłużenie się zwrotami

wartościującymi, lecz merytoryczna ocena argumentów przytoczonych w skardze,

które powinny w sposób wyraźny i przekonywujący świadczyć o tym, że zachodzi

przyczyna uzasadniająca uwzględnienie indywidualnego interesu strony, a przez to

wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia oczywiście naruszających prawo.

Właściwości takich nie posiada stanowisko zaprezentowane przez

wnioskodawczynię. Stanowisko prawne zaprezentowane przez Sąd odwoławczy nie

jest „oczywiście niezasadne”. W rezultacie, również nie doszło do ziszczenia się

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Dlatego orzeczono jak w sentencji.

[a.ł]

[A.P.]