Sąd Najwyższy nie przyjął skargi o lekki stopień niepełnosprawności T. K.

Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 9 maja 2025 r. oddalił apelację

wniesioną przez T. K. od wyroku Sądu Rejonowego Poznań — Grunwald i Jeżyce w

Poznaniu z 7 września 2023 r. oddalającego odwołanie wnioskodawcy od orzeczenia

I USK 1047/26

2

Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie

Wielkopolskim z 16 marca 2021 r. stwierdzającego u ubezpieczonego lekki stopień

niepełnosprawności.

Wnioskodawca złożył skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia.

W podstawach skargi podniósł zarzut naruszenia: art. 4 ust. 1 i art. 6b ustawy z dnia

27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób

niepełnosprawnych przez błędną wykładnię i przyjęcie, że u T. K. nie występują

trwałe ograniczenia w zakresie funkcjonowania społecznego i zawodowego, mimo

że ustalone w sprawie fakty oraz dokumentacja medyczna wskazują na postępujący

charakter choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa; art. 233 § 1 k.p.c. - przez dowolną,

a nie swobodną ocenę dowodów, w szczególności opinii biegłego z zakresu ortopedii,

art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. - przez zaniechanie dopuszczenia dowodu

z opinii innego, aktualnie praktykującego biegłego ortopedy; art. 233 § 2 k.p.c. - przez

pominięcie w ocenie dowodowej faktu, że opinia biegłego była niespójna, powtarzała

fragmenty uzasadnienia i nie odpowiadała na istotne pytania Sądu; art. 328 § 2 k.p.c.

- poprzez brak pełnego i logicznego uzasadnienia w zakresie, w jakim Sąd pierwszej

i drugiej instancji przyjął, iż opinia biegłego nie budzi zastrzeżeń, mimo oczywistych

braków metodologicznych.

W świetle przedstawionych zarzutów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku Sądu Okręgowego i ustalenie, że T. K. jest osobą o umiarkowanym stopniu

niepełnosprawności w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o

rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a

także zasądzenie na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych ewentualnie, w razie

niepodzielenia przez Sąd Najwyższy stanowiska co do możliwości wydania

orzeczenia reformatoryjnego - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania,

pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Ponadto wniósł o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za

sporządzenie i wniesienie niniejszej skargi kasacyjnej.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

podstawach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.c. Według skarżącego w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne sprowadzające się do pytania: „czy

sąd pracy i ubezpieczeń społecznych może oprzeć rozstrzygnięcie w sprawie

I USK 1047/26

3

o ustalenie stopnia niepełnosprawności na opinii biegłego opartej na nieaktualnym

materiale medycznym, w szczególności na badaniach sprzed wielu lat w sytuacji, gdy

schorzenie ma charakter postępujący i degeneracyjny?”. Zdaniem skarżącego takie

wątpliwości wynikają z praktyki orzeczniczej sądów powszechnych. Dostrzegalna

jest niejednolitość w podejściu do aktualności opinii biegłych oraz konieczności ich

uzupełniania lub powoływania nowych biegłych w sytuacji, gdy schorzenie ma

charakter postępujący. W części spraw sądy rygorystycznie wymagają aktualnych

badań i opinii, w innych natomiast poprzestają na opiniach opartych na materiale

historycznym.

Potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości, to jest: art. 233

§ 1 k.p.c., art. 278 § 1 k.p.c., art. 4 ust. 1 i art. 6b ustawy o rehabilitacji zawodowej i

społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych zdaniem skarżącego wynika

z wątpliwości dotyczących zakresu obowiązków sądu w sytuacji, gdy opinia biegłego

jest oparta na nieaktualnej dokumentacji, bądź nie uwzględnia postępu choroby albo

jest niespójna i nie odpowiada na istotne pytania sądu, a mimo to zostaje uznana za

pełnowartościowy dowód. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że

opinia biegłego musi być: aktualna, pełna, logiczna i odpowiadać na postawione

pytania. Jednocześnie brak jest jednoznacznych kryteriów, kiedy sąd ma obowiązek

powołania kolejnego biegłego, a kiedy może poprzestać na opinii istniejącej.

Prowadzi to do rozbieżności w praktyce sądowej i narusza zasadę równości stron

wobec prawa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozwanego nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Skarga kasacyjna jest szczególnym

środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający

na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na

wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

I USK 1047/26

4

rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności

w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego z: 7 lutego 2024 r.,

II USK 124/23, LEX nr 3669686; 1 kwietnia 2025 r., II USK 197/24, Legalis

nr 3207962; 18 lutego 2026 r., I USK 265/26, Legalis nr 3967734). Zgodnie z takim

modelem skargi kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn

kwalifikowanych wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje

skargę kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona

(T. Wiśniewski (w:) D. Dończyk, J. Iwulski, G. Jędrejek, I. Koper, G. Misiurek,

M. Orecki, P. Pogonowski, S. Sołtysik, D. Zawistowski, T. Zembrzuski, T. Wiśniewski,

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom. II. Artykuły 367-50539, Warszawa

2021, art. 3989; M. Manowska (w:) A. Adamczuk, P. Pruś, M. Radwan, M. Sieńko,

E. Stefańska, M. Manowska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz

aktualizowany. Tom I. Art. 1-47716, LEX 2022, art. 3989).

Sąd Najwyższy stosownie do przepisu art. 3989 § 1 k.p.c. przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej,

powinna ona zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie.

Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych

w powołanym art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Skarżący nie zdołał wykazać występowania w sprawie wskazanych

przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Zagadnienie prawne,

uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, musi

odpowiadać określonym wymaganiom, a mianowicie być: 1) sformułowane w oparciu

o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym

z dokonanych przez sąd ustaleń, 2) przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny –

I USK 1047/26

5

tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu,

3) pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą – tak, aby udzielenie odpowiedzi

na postawione pytanie ułatwiło sądowi odwoławczemu podjęcie decyzji

jurysdykcyjnej co do istoty sprawy, 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście

poważne wątpliwości, ze względu na użycie przez ustawodawcę przymiotnika

kwalifikującego „istotne”. W sprawie nie występuje więc istotne zagadnienie prawne

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., jeżeli ocena sformułowanego przez

skarżącego problemu jest jednoznaczna, polega na zwykłej wykładni prawa i jego

zastosowaniu do określonych w konkretnej sprawie ustaleń faktycznych

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 grudnia 2007 r., I PK 220/07, LEX nr 864044:

10 stycznia 2014 r., III UK 59/13, LEX nr 1648611; 31 stycznia 2018 r., II UK 147/17,

LEX nr 3373309). Nie można przy tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie

wyraził swój pogląd w podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności

uzasadniające jego zmianę (postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 stycznia 2002 r.,

III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151; 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14, LEX nr

2630721; 28 maja 2024 r., I CSK 2813/23, LEX nr 3721305; 28 stycznia 2025 r.,

III USK 155/24, LEX nr 3829521; 29 sierpnia 2025 r., I CSK 1937/24, LEX nr

3922096).

Przesłanka w postaci potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów

występuje wtedy, gdy określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości,

nie doczekał się wykładni bądź gdy jego niejednolita wykładnia wywołuje

rozbieżności w orzecznictwie sądów (postanowienia Sądu Najwyższego z:

15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231; 13 czerwca 2008 r.,

III CSK104/08, LEX nr 424365; 9 października 2024 r., I USK 46/24, LEX nr 3778889;

28 maja 2025 r., I USK 243/24, LEX nr 387237).

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance

określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa,

będący źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni

albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć,

przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (postanowienia Sądu

I USK 1047/26

6

Najwyższego z: 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; 18 lutego 2015 r.,

II CSK 428/14, LEX nr 1652383; 17 kwietnia 2024 r., III USK 9/24, LEX nr 3707191;

3 grudnia 2024 r., III USK 226/24, LEX nr 3801321). Twierdzenie o występowaniu

potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów jest uzasadnione tylko wtedy,

jeżeli co do konkretnego przepisu prawnego brak jednolitej lub utrwalonej judykatury,

zwłaszcza judykatury Sądu Najwyższego, albo przyjęta i dominująca wykładnia jest

oczywiście błędna lub kontrowersyjna (postanowienia Sądu Najwyższego z:

21 grudnia 2023 r., I CSK 6060/22, LEX nr 3652029; 27 listopada 2024 r.,

I CSK 3747/23, LEX nr 3786921).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że

skarżący nie wykazał istnienia powołanych przyczyn przedsądu. Problem w wykładni

powołanych przez skarżącego przepisów został rozstrzygnięty w judykaturze.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że ustawodawca dokonuje szczegółowej

charakterystyki zasad zaliczania do poszczególnych stopni niepełnosprawności. I tak

zgodnie z art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i

społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r.,

poz. 913 ze zm.) niepełnosprawność jest trwałą lub okresową niezdolnością do

wypełniania ról społecznych z powodu stałego, a także długotrwałego naruszenia

sprawności organizmu, w szczególności powodującą niezdolność do pracy (wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2018 r., I UK 255/17, LEX nr 2508633), ale nie

chodzi o niezdolność do pracy w rozumieniu art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, lecz jako

niezdolność do wykonywania zatrudnienia (por. wyroki Sądu Najwyższego z:

20 sierpnia 2003 r., II UK 386/02, OSNP 2004, nr 12, poz. 213; 28 stycznia 2004 r.,

OSNP 2004, nr 19, poz. 340). Oznacza to, że istotą niepełnosprawności jest

niezdolność do wypełniania ról społecznych. Niezdolność, według potocznego

rozumienia, oznacza brak siły umożliwiającej działanie lub brak możliwości działania

(A. Żak: Prawne pojęcie niepełnosprawności: Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki

Społecznej 2003-2004, s. 349 i cyt. tam orzecznictwo; na temat znaczenia celu

regulacji wyrok Sądu Najwyższego z 4 listopada 2025 r., II USKP 1/25, OSN IPiUS

2026, nr 7, s. 109). Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej

i społecznej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę

o naruszonej sprawności organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy

I USK 1047/26

7

jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej, lub częściowej

pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Natomiast w myśl ust. 3 tego

artykułu, do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej

sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do

wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych

kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mająca

ograniczenia w pełnieniu ról społecznych, dające się kompensować przy pomocy

wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne.

Z zestawienia obu przepisów wynika, że jeśli zaś chodzi o umiarkowany

stopień niepełnosprawności, o którego orzeczenie wnioskuje odwołujący się, to

warunkiem zaliczenia do niego jest istnienie takiego stopnia naruszenia sprawności

organizmu, który powoduje niezdolność do wykonywania zatrudnienia albo zdolność

do jego wykonywania jedynie w warunkach pracy chronionej oraz konieczność

pomocy innej osoby w celu pełnienia ról społecznych jako elementu uczestnictwa

w życiu społecznym (wyrok Sądu Najwyższego z 12 marca 2014 r., II UK 360/13,

LEX nr 1466628; postanowienie Sądu Najwyższego z 16 września 2025 r.,

I USK 424/24, LEX nr 3914983). Ostatnia, wymieniona wyżej przesłanka polega

wyłącznie na konieczności zapewnienia pomocy (bez opieki) w celu pełnienia ról

społecznych, przy czym osoba niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym nie jest

również niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Dla oceny naruszenia sprawności organizmu w stopniu umiarkowanym bądź

lekkim przesądzająca jest ocena biegłego lekarza w zakresie schorzeń

występujących u wnioskodawcy. Ustalenie niepełnosprawności wymaga wiadomości

specjalistycznych, gdyż w ten sposób weryfikuje się subiektywną ocenę odnośnie do

stopnia dysfunkcji, z którymi styka się ubezpieczony. Sąd nie może samodzielnie

dokonać ustalenia dotyczącego stanu zdrowia i stopnia naruszenia sprawności

organizmu pod kątem zachowania lub braku zdolności do pracy. Ograniczenie

samodzielności sądu w zakresie dokonywania ustaleń wymagających wiadomości

specjalnych, wynikające z art. 278 § 1 k.p.c., obejmuje w szczególności ocenę

wzajemnego powiązania ustalonych schorzeń i skutków tych relacji oraz

stosowanych procedur leczniczych dla ustalenia przesłanki niezdolności do pracy

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 31 stycznia 2024 r., II USK 88/23, LEX nr

3666286; 23 lipca 2025 r., II USK 99/25, LEX nr 3928576).

I USK 1047/26

8

W sprawie Sądy orzekające, badając stan zdrowia wnioskodawcy, oparły się

na łącznej opinii biegłych sądowych kardiologa i ortopedy. W opinii tej biegli uznali,

że odwołujący kwalifikuje się do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Biegli sądowi

podali, że odwołujący w związku z rozpoznanymi schorzeniami nie wymaga

częściowej lub czasowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych, nie

wymaga pomocy stałej bądź długotrwałej osób trzecich, nie jest niezdolny do

samodzielnej egzystencji, wymaga odpowiedniego zatrudnienia - praca lekka,

spokojna, bez dźwigania ciężarów, uwzględniająca istniejące schorzenia, nie

wymaga szkolenia specjalistycznego ani zatrudnienia w zakładzie aktywności

zawodowej, ani uczestnictwa w terapii zajęciowej, wymaga zaopatrzenia

w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze, pomoce techniczne, ułatwiające

funkcjonowanie, zgodnie z zaleceniami lekarza leczącego, wymaga korzystania

z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, nie wymaga

zamieszkania w oddzielnym pokoju, nie spełnia przesłanek do uzyskania karty

parkingowej.

Sąd Apelacyjny zaznaczył również, że sąd ten zwracał się do odwołującego o

wskazania, jakimi badaniami dysponuje i jakie przekładał biegłemu. Z opinii biegłego

wynika, że biegły nie ograniczył się wyłącznie do przedmiotowego badania, lecz

uwzględnił również aktualne wyniki badań medycznych skarżącego w tym, chociażby

opis wizyty kontrolnej przeprowadzonej w dniu 6 grudnia 2021 r. Sąd odwoławczy

podkreślił również, iż mając na uwadze rozkład ciężaru, to na skarżącym

wywodzącym prawo do świadczenia spoczywał obowiązek przedłożenia wszelkiej

posiadanej dokumentacji medycznej, istotnej dla prawidłowej oceny stanu jego

zdrowia potwierdzających wnioskowane przez niego żądanie. Sąd drugiej instancji

ocenił również, że nie zachodziły podstawy do dopuszczenia przeprowadzenia

dowodu z opinii innych biegłych lekarzy sądowych. Skarżący nie przedstawił bowiem

żadnych przekonujących argumentów ani dowodów, które mogłyby podważyć

wiarygodność lub rzetelność sporządzonej już opinii, a kontynuowanie postępowania

dowodowego zmierzałoby jedynie do przedłużenia postępowania. Żądanie

ponowienia lub uzupełnienia dowodu z opinii biegłych jest bezpodstawne, jeżeli sądy

uzyskały od biegłych wiadomości specjalne niezbędne do merytorycznego i

prawidłowego orzekania. Rozbieżność między twierdzeniami osoby zainteresowanej

wynikiem sprawy a opiniami biegłych sądowych lekarzy nie uzasadnia prowadzenia

dalszego postępowania dowodowego, którego celem jest uzyskanie rzetelnej

I USK 1047/26

9

informacji o rzeczywistym stanie rzeczy - zdrowia badanego (wyrok Sądu

Najwyższego z 20 października 1999 r., II UKN 158/99, OSNP 2001, nr 2, poz. 51;

13 września 2011 r., I UK 56/11, LEX nr 1102255).

Twierdzenie o występowaniu powołanych w skardze podstaw

uzasadniających jej merytoryczne rozpoznanie nie zostało dostatecznie

umotywowane. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym rozstrzygnięto

na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst

jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1564 ze zm.) w związku z § 15 ust. 2 i § 16 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

przez adwokata z urzędu (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r., poz. 87).

(J.K.)

[a.ł]