Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi ZUS w sprawie emerytury i zasądził 240 zł kosztów

Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 28 października 2025 r. oddalił

apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Lublinie od wyroku Sądu

Okręgowego w Lublinie z dnia 22 maja 2025 r., zmieniającego zaskarżoną przez

wnioskodawcę J. J. decyzję organu rentowego z dnia 7 października 2024 r., w ten

sposób, że ustalił wysokość emerytury odwołującego się z pominięciem art. 25 ust.

1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst:. Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze

zm., dalej jako ustawa emerytalna).

I USK 1048/26

2

Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że podstawę do

stwierdzenia wadliwości zaskarżonej decyzji stanowi wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz. 67). Fakt,

że powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany nie oznacza,

że nie obowiązuje on z formalnego punktu widzenia, jak twierdził organ rentowy.

Zaniechanie publikacji wyroku Trybunału nie stoi bowiem na przeszkodzie

uwzględnieniu odwołania, gdyż prawo wnioskodawcy do przeliczenia świadczenia

można wywodzić z innych źródeł, a mianowicie z rozproszonej kontroli

konstytucyjności przepisu oraz z subsydiarnego powołania się na argumentację

sformułowaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16

(OTK-A 2019, poz. 1).

W konsekwencji organ rentowy jest obowiązany do respektowania wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20, a tym samym do

uwzględnienia jego treści przy przeliczaniu na nowo emerytury wnioskodawcy.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł organ rentowy,

zaskarżając wyrok ten w całości oraz domagając się jego uchylenia w całości i

przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozstrzygnięcia lub

uchylenia tego wyroku i rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez zmianę wyroku

Sądu Okręgowego i oddalenie odwołania, a także zasądzenia na rzecz skarżącego

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na potrzebę wykładni przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądowym, ponieważ zasadniczym problemem są skutki wyroku Trybunału

Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu prawa, który to wyrok

nie został jednakże opublikowany we właściwym publikatorze urzędowym - a tym

samym nie wszedł w życie”, co ma zasadnicze znaczenie dla oceny momentu utraty

przez tego rodzaju przepis domniemania konstytucyjności. W judykaturze nie ma w

tej materii jednomyślności.

W odpowiedzi na skargę ubezpieczony wniósł o wydanie postanowienia

odmawiającego przyjęcia jej do rozpoznania oraz zasądzenie od skarżącego na jego

rzecz zwrotu kosztów zastępstwa w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej celem merytorycznego

rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

I USK 1048/26

3

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych

w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym,

że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Dopuszczenie i rozpoznanie

skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach,

w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem

sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji

czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania.

Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest

jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni

prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r.,

V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej został oparty na przesłance potrzeby wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oparcie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem

poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita

wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych

stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając

ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; czy z dnia 18 lutego

2015 r., II CSK 428/14, LEX 1652383). Konieczne jest wskazanie argumentów, które

prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji

interpretacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r.,

I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43).

Powołanie się na omawianą przesłankę wymaga również wykazania, że

chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały

I USK 1048/26

4

dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba

zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości

związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że

wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych

wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa. W przypadku, gdy w

ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone

rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie

wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z dnia 11 stycznia 2008 r.,

I UK 283/07; z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 12 grudnia 2008 r.,

II PK 220/08, LEX nr 523522; z dnia 8 lipca 2009 r., I CSK 11/09, LEX nr 1620487;

z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493). Ponadto, ze względu na

publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość

dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na

potrzeby praktyki sądowej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr 1238124).

Jednocześnie nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 3989 §

1 pkt 2 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia

prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych

orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego

poglądu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2020 r.,

III UK 472/19, LEX nr 3090042).

Wstępna analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania może

suponować, że powyższe wymogi skarżący wypełnił prawidłowo. Jednak bliższa

analiza tej części skargi kasacyjnej prowadzi do odmiennego wniosku. Przytoczne

orzecznictwo faktycznie wskazuje na rozbieżności, lecz skarżący nie wypunktował,

czy chodzi o te same (porównywalne) stany faktyczne; do tego o rozbieżności

uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje taki stan

rzeczy, który może być (i w powołanych sprawach mógł być) rozstrzygany w ramach

kontroli instancyjnej (ewentualnie kasacyjnej). Nie jest rolą Sądu Najwyższego

zastępowanie wnoszącego skargę w prawidłowym jej redagowaniu. Skarga

kasacyjna powinna bowiem być tak zredagowana i skonstruowana, by Sąd

Najwyższy nie musiał poszukiwać w jej podstawach lub ich uzasadnieniu pozostałych

elementów kreatywnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX

nr 494134).

I USK 1048/26

5

Niezależnie od tego nie można stracić z pola widzenia, że przedstawione we

wniosku wątpliwości były już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, to

znaczy, sądy powszechne rozstrzygające konkretny spór – w przypadku oczywistej

sprzeczności przepisu ustawy z normą konstytucyjną – mają możliwość odmowy

zastosowania przepisu ustawy (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego

Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., I FPS 2/06, ONSAiWSA

2007 nr 1, poz. 3; OSP 2007 nr 11, poz. 133). W wyroku z dnia 20 lipca 2021 r.,

II FSK 1832/16 (LEX nr 3232398), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że

dopuszczalność stosowania tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” przez sądy

ma miejsce w sytuacjach oczywistych, to jest wówczas, gdy w przeszłości Trybunał

Konstytucyjny orzekał już o normie analogicznej do normy, która ma być

zastosowana w danej sprawie albo w przypadku powtórzenia niekonstytucyjnej

normy przez ustawodawcę. Podobne stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku

z dnia 17 marca 2016 r., V CSK 377/15 (OSNC 2016 nr 12, poz. 148), w którym co

prawda potwierdził zasadę, że do orzekania o niekonstytucyjności ustaw i ich

poszczególnych przepisów jest powołany wyłącznie Trybunał Konstytucyjny, ale

przyjął, iż rozpoznawana przez niego sprawa jest wyjątkowa, gdyż niezgodność

przepisu z Konstytucją jest oczywista, a ocena taka ma dodatkowe wsparcie

w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził uprzednio niezgodność

z Konstytucją przepisu o takim samym brzmieniu co w obowiązującej obecnie

ustawie (zob. też wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2018 r., V CSK 230/17,

OSNC-ZD 2018 nr 4, poz. 69 i z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 493/18 LEX nr

3226141). Pogłębione rozważania co do możliwości zastosowania przez sądy art. 8

ust. 2 Konstytucji RP prezentowane są także w uchwale Sądu Najwyższego z dnia

17 listopada 2022 r., III PZP 2/21 (OSNP 2023 nr 3, poz. 25 z glosą k. Gębali, OSP

2023 nr 10, poz. 80), w której przyjęto, że możliwość odmowy zastosowania przez

sąd normy oczywiście niezgodnej z Konstytucją stanowi wyraz nie tylko realizacji

idei konstytucjonalizacji prawa oraz adekwatnej ochrony praw i wolności jednostki,

ale także poszanowanie zasady bezpośredniego stosowania Konstytucji RP (zob.

też. P. Kardas, Rozproszona kontrola konstytucyjności prawa w orzecznictwie Izby

Karnej Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych jako wyraz sędziowskiego

konstytucyjnego posłuszeństwa, Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych,

s. 28-29).

I USK 1048/26

6

Przypomnieć także trzeba, że Trybunał Konstytucyjny orzekał już

o konstytucyjności przepisu, który miał być zastosowany w rozpoznawanej sprawie,

tj. o art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, i to w prawidłowo opublikowanym wyroku z

dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, w którym odmówił temu przepisowi zgodności

z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet,

które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46

tej ustawy. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (LEX

nr 3814736), potwierdził zaś, że wynikający z wyroku P 20/16 standard konstytucyjny

w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w

uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku

obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa

do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który

nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym, a w chwili przejścia na emeryturę

w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje

obniżenie jego świadczenia powszechnego.

W końcu w podobnych sprawach (jak powyższa) Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia skarg kasacyjnych do rozpoznania (zob. postanowienia: z dnia 28 stycznia

2026 r., I USK 838/26; z dnia 22 stycznia 2026 r., I USK 742/26; z dnia 20 maja

2025 r., I USK 774/26; z dnia 2 czerwca 2026 r., I USK 847/26). W świetle

powyższego skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie i dlatego Sąd

Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia.

O kosztach orzeczono w myśl art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c.

AGM

[a.ł]