Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi emeryta wojskowego o drugą emeryturę

Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z 1 października 2025 r. oddalił apelację

T. L. od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z 21 kwietnia 2023 r. oddalającego

wniesione przez niego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddziału w Kielcach z dnia 20 kwietnia 2022 r. przyznającej T. L. prawo do emerytury

z powszechnego systemu ubezpieczeńod 10 marca 2022 r. i poinformował go, że

zawiesza jej wypłatę z uwagi na zbieg prawa do więcej niż jednego świadczenia,

ponieważ odwołujący ma ustalone prawo do emerytury wojskowej.

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego wyroku wnioskodawca

podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest: naruszenie prawa

materialnego przez błędną wykładnię art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 15a

I USK 1054/26

2

ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych

oraz ich rodzin i błędne uznanie, iż żołnierz zawodowy, który został przyjęty do służby

wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r. i posiada prawa do emerytury wojskowej

w maksymalnej wysokości 75% podstawy wymiaru wyliczonej wyłącznie z okresów

służby wojskowej, nie korzysta z wyjątku od zasady wypłaty jednego świadczenia

emerytalnego; art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i określonej w nim

konstytucyjnej zasady równości przez taką interpretację przepisu art. 95 ust. 2

ustawy w związku z art. 15a ustawy o emeryturach wojskowych, która pozwala

wypłacać dwa świadczenia jedynie niektórym osobom w ramach jednej grupy

emerytalnej, w niniejszym przypadku jedynie niektórym emerytom wojskowym;

art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 40 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych przez taką interpretację art. 95 ustawy o emeryturach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która dopuszcza pozbawienia

ubezpieczonego możliwości realnego skorzystania ze składek odprowadzonych

przez niego i zewidencjonowanych na jego indywidualnym koncie emerytalnym.

Z uwagi na powyższe uchybienia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez zmianę wyroku Sądu Okręgowego i

zmianę zaskarżonej decyzji z dnia 20 kwietnia 2022 r. i orzeczenie, że wypłata

emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie podlega zawieszeniu i

zobowiązanie organu rentowego do wypłaty świadczenia emerytalnego z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych obok świadczenia emerytalnego z Wojskowego Biura

Emerytalnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie poczynając od 10 marca

2022 r. oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżący powołała się

na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne oraz istniejącą potrzebę

wykładni przepisów art. 95 ust. 2 ustawy w związku z art. 15a ustawy o emeryturach

wojskowych, które wywołują rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych

oraz Sądu Najwyższego.

Według skarżącego istotnym zagadnieniem prawnym jest rozstrzygnięcie, jak

należy interpretować przesłankę wyjątku od zasady wypłaty jednego świadczenia

określoną w art. 95 ust. 2 ustawy, a więc czy zgodne z zasadą demokratycznego

państwa prawnego określoną w art. 2 Konstytucji RP oraz zasadą niedyskryminacji

określoną w art. 32 Konstytucji RP jest stosowanie tego wyjątku jedynie do niektórych

I USK 1054/26

3

żołnierzy zawodowych i pozbawienie żołnierzy zawodowych, którzy wstąpili do

służby wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r. możliwości „skonsumowania"

jakichkolwiek okresów pracy cywilnej. Czy w sytuacji, gdy przepisy ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych traktują zebrane przez ubezpieczonego składki jako jego

środki zewidencjonowane na indywidualnym koncie emerytalnym, to brak możliwości

skorzystania z tych środków po osiągnięciu wieku emerytalnego nie stanowi

naruszenia art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, które zapewniają ochronę

własności?

W niniejszej sprawie zachodzi także, jak podniósł skarżący przesłanka

określona w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., albowiem istnieje potrzeba wykładni przepisów

art. 95 ust. 2 ustawy w związku z art. 15a ustawy o emeryturach wojskowych, które

wywołują rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz Sądu

Najwyższego. Należy tu wskazać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2019 r.

(sygn. akt I UK 426/17), w którym Sąd Najwyższy uznał, iż emeryt wojskowy, który

nie miał faktycznej możliwości doliczenia okresu pracy cywilnej do emerytury

wojskowej, ma prawo do dwóch świadczeń emerytalnych niezależnie od tego, kiedy

wstąpił do służby. Pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w powyższym

wyroku spotkał się z akceptacją w orzecznictwie sądów powszechnych. W kwestii tej

wypowiedział się także Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 grudnia 2021 r. (sygn.

akt I UZP 7/21). Konieczne jest również wskazanie, że pomimo podjęcia przez Sąd

Najwyższy uchwały z 15 grudnia 2021 r., nadal przywołane przepisy prawa budzą

poważne wątpliwości i wywołują rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych,

w przypadku, gdy emerytura wojskowa obliczona jest z uwzględnieniem wyłącznie

okresów służby wojskowej. Podkreślić także należy, iż od dnia podjęcia uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., nastąpiła zmiana stanu prawnego

dotyczącego części emerytów wojskowych, na których sytuację powoływał się w niej

Sąd Najwyższy. Obecnie już ustawa z dnia 12 maja 2022 r. o zmianie ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych dodano nowy art. 15aa do ustawy

o emeryturach wojskowych, który daje żołnierzowi zawodowemu, który wstąpił do

służby po 1 stycznia 1999 r. a przed 1 października 2003 r. możliwość pobierania

emerytury wojskowej (bez doliczenia okresów pracy cywilnej) łącznie z emeryturą

cywilną lub doliczenia okresów pracy cywilnej do emerytury wojskowej.

Sąd Apelacyjny zaniechał analizy naruszenia konstytucyjnej zasady

niedyskryminacji w zmienionym powyższą ustawą stanie prawnym, opierając się

I USK 1054/26

4

jedynie na uchwale Sądu Najwyższego dnia 15 grudnia 2021 r., która z oczywistych

względów zmiany dokonanej powyższą ustawą nie uwzględniał. Powoduje to jeszcze

większą dyskryminację ubezpieczonego i innych żołnierzy zawodowych, którzy

wstąpili do służby przed dniem 2 stycznia 1999 r. i mają maksymalną emeryturę

wojskową bez doliczenia jakichkolwiek okresów pracy cywilnej, gdyby ostała się

interpretacja zawarta w powyższej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia

2021 r. i opartym na niej, zaskarżonym wyroku. W ocenie skarżącego biorąc

powyższe pod uwagę odejście od poglądu zaprezentowanego przez Sąd Najwyższy

w wyroku z dnia 24 stycznia 2019 r., jest niewłaściwe.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego

rozpoznania.

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród

istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się

z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości odmowy przez Sąd

Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego

spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym

skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na

uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie

uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 14 maja 2024 r., III USK 172/23, Legalis nr

3078850; 27 marca 2025 r., III USK 221/24, Legalis nr 3205211). Sens „ograniczenia”

wynikającego z art. 3989 k.p.c. jest zdeterminowany charakterem postępowania

kasacyjnego. Stanowi ograniczenie typowe z punktu widzenia

prawnoporównawczego (T. Ereciński, Ograniczenia w dostępności do kasacji w

I USK 1054/26

5

sprawach cywilnych (w:) Prace z prawa prywatnego. Księga pamiątkowa ku czci

Sędziego J. Pietrzykowskiego, red. Z. Banaszczyk, Warszawa 2000, s. 75 i n.), w

konsekwencji dokonywanie w pierwszej kolejności w toku postępowania kasacyjnego

oceny skarg kasacyjnych w ramach przedsądu ma jedynie na celu wybór takich

spraw, które powinny zostać rozpoznane przez organ najwyższego szczebla

sądownictwa ze względu na wyżej wspomniany interes publiczny (A. Góra-

Błaszczykowska, Przyczyny kasacyjne, Europejski Przegląd Prawa i Stosunków

Międzynarodowych 2023, nr 4, s. 168).

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Zagadnieniem prawnym w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio

rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla którego rozwikłania

dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające. W przypadku powołania jako

podstawy wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować

samo zagadnienie, ale także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią

jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania

problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od

sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych

przez sąd drugiej instancji (postanowienie Sądu Najwyższego z 22 listopada 2023 r.,

I PSK 37/23, Legalis nr 3024189). Nie można przy tym zasadnie twierdzić, że w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy we

wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w podnoszonej kwestii, a nie

zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę. Musi przy tym chodzić o

zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma

znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych

spraw (postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 stycznia 2002, III CKN 570/01,

OSNC 2002, nr 12, poz. 151; 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14, LEX nr 2630721; 6 maja

2024 r., I CSK 162/23, LEX nr 3711589; 28 maja 2024 r., I CSK 2813/23, LEX nr

3721305; 3 czerwca 2025 r., I CSK 3342/23, Legalis nr 3228753).

I USK 1054/26

6

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance

określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. to jest istnieniu potrzeby wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący

źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć,

przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (postanowienia Sądu

Najwyższego z: 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383; 17 kwietnia

2024 r., III USK 9/24, LEX nr 3707191; 11 marca 2025 r., III USK 118/24, Legalis nr

3202221). Twierdzenie o występowaniu potrzeby wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów jest uzasadniony tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został

jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w

tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących owo

zagadnienie (postanowienia Sądu Najwyższego z: 24 kwietnia 2024 r.,

III USK 244/23, Legalis nr 3071269; 15 kwietnia 2025 r., III USK 323/24, Legalis nr

3215908).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że

skarżący nie wykazała istnienia powołanych przesłanek przedsądu. Reguły zbiegu

prawa do świadczeń stanowią integralny element systemu zabezpieczenia

społecznego. Nie jest zatem uprawnione abstrahowanie od całokształtu konstrukcji

systemowej i porównywanie pojedynczego elementu oderwanego od jego funkcji w

ramach tej struktury. W uchwale Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2021 r. (III UZP

7/21, OSNP 2022, nr 6, poz. 58, s. 67) wskazano, że dla oceny dopuszczalności

łączenia świadczeń stanowiącej wyjątek od zasady ich niepołączalności, relewantne

jest uprawnienie do uwzględnienia przy obliczaniu emerytury wojskowej okresów

ubezpieczenia społecznego. Uprawnienie to przysługuje przede wszystkim osobom,

które rozpoczęły zawodową służbę wojskową przed dniem 2 stycznia 1999 r. Mogą

one doliczyć zarówno okresy składkowe i nieskładkowe poprzedzające służbę

(art. 15 ust. 1 pkt 2–4 ustawy zaopatrzeniowej), jak i okresy składkowe powstałe po

jej zakończeniu (art. 14 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej). Jednocześnie ustawodawca

zastrzegł, że uwzględnienie tych okresów nie może skutkować przekroczeniem

I USK 1054/26

7

poziomu 75% podstawy wymiaru emerytury (art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy

zaopatrzeniowej).

Sąd Najwyższy zwraca przy tym uwagę, że podstawę wymiaru tej emerytury

stanowiło uposażenie należne żołnierzowi zawodowemu w ostatnim miesiącu

pełnienia służby (art. 5 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej), a prawo do emerytury

wojskowej nabywano po 15 latach zawodowej służby wojskowej. Art. 95 i następne

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odnoszą się

do zbiegu świadczeń przewidzianych w tej ustawie. Przepis art. 95 ust. 1 ustawy

stanowi bowiem, że w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń

przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane

przez zainteresowanego. Zasada ta, zgodnie z art. 95 ust. 2, dotyczy również zbiegu

prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń

przewidzianych w odrębnych przepisach z zakresu zabezpieczenia społecznego,

niezależnie od ich ubezpieczeniowego czy też zaopatrzeniowego charakteru, z

wyjątkami wskazanymi w art. 95a, art. 95b i art. 96. W tym wyliczeniu nie mieści się

sytuacja wnioskodawcy. Tymczasem w orzecznictwie szeroko zostały wyjaśnione

powody, dla których stanowisko to nie jest do zaakceptowania (wyroki Sądu

Najwyższego z: 17 października 2023 r., II USKP 113/22, LEX nr 3616767; 24

sierpnia 2023 r., III USKP 35/22, LEX nr 3597408; 12 lipca 2023 r., I USKP 3580375;

23 maja 2023 r., II USKP 35/22, LEX nr 3561951; 25 sierpnia 2023 r., III USKP 148/21,

LEX nr 3483035; 9 marca 2022 r., I USKP 75/21, LEX nr 3334645). Przyjmuje się,

że zasada pobierania jednego świadczenia (wyższego lub wybranego przez

uprawnionego) w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń (art. 95 ust. 1

i 2 ustawy emerytalnej) dotyczy również zbiegu prawa do emerytury lub renty

określonych w tej ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w ustawie o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (t.j. Dz.U. z 2025 r.

poz. 305; postanowienie Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III USK 335/23,

LEX nr 3708951).

W powołanej wcześniej uchwale Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2021 r.

stwierdzono, że ubezpieczonemu, który pozostawał w zawodowej służbie wojskowej

przed dniem 2 stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę wojskową wynoszącą 75%

podstawy jej wymiaru obliczoną bez uwzględnienia okresów składkowych i

nieskładkowych, z których tytułu jest uprawniony również do emerytury z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub

I USK 1054/26

8

wybrane przez niego (art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 7 ustawy

zaopatrzeniowej). Zdaniem Sądu Najwyższego w polskim prawie zabezpieczenia

społecznego obowiązuje zasada prawa do jednego świadczenia z tytułu tego

samego ryzyka ubezpieczeniowego, zwana też zasadą niewystępowania kumulacji

świadczeń. W systemie powszechnym zasada ta znajduje potwierdzenie w regulacji

art. 95 ust. 1 ustawy emerytalnej, który stanowi, że w razie zbiegu u jednej osoby

prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych

świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego, a także w art. 95 ust. 2 in

principio tej ustawy, zgodnie z którym przepis ust. 1 stosuje się również, z

uwzględnieniem art. 96, w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w

ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu

emerytalnym osób, o których mowa w art. 2 ust. 2, to jest żołnierzy zawodowych oraz

funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,

Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego

Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby

Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby

Więziennej oraz ich rodzin. Analogiczne regulacje zawarte są w art. 7 w ustawie o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, a także art. 7

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa

Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby

Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej,

Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej,

Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin. Podobną regulację

zawiera także art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 197). Również szczególne ustawy

dotyczące sędziów i prokuratorów, to jest ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o

ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 334) oraz ustawa z dnia

28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 390) regulują w

podobny sposób przypadki zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z

prawem do emerytury powszechnej. Opisane wyżej przypadki potwierdzają zatem

zasadę niewystępowania kumulacji świadczeń przysługujących na wypadek

spełnienia się ryzyka „starości” w ramach różnych systemów, zarówno

ubezpieczenia społecznego, jak i zaopatrzenia. W odniesieniu do emerytów

wojskowych zasadę tę potwierdza zresztą dotychczasowe orzecznictwo Sądu

I USK 1054/26

9

Najwyższego (wyroki z: 8 maja 2012 r., II UK 237/11, Legalis nr 526900; 24 maja

2012 r., II UK 261/11, LEX nr 1227967; postanowienie z 11 marca 2025 r.,

III USK 118/24, Legalis nr 3202221; M. Wrębiakowska-Marzec (w:) G. Gudowska, K.

Ślebzak (red.), Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz,

Warszawa 2013), w którym wyjaśniono, że ubezpieczony uprawniony do

świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i pobierający to świadczenie, nie

może jednocześnie pobierać emerytury wojskowej, mimo że spełnił warunki do jej

nabycia i prawo to zostało mu przyznane.

Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale zaakcentował również takie założenia

wprowadzonej regulacji (art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej), wskazując, że celem

ustawodawcy było pozbawienie żołnierzy możliwości zwiększania emerytur

wojskowych przez uwzględnienie przebytych przez nich w ramach stażu

powszechnego okresów składkowych i nieskładkowych, rekompensowane prawem

do pobierania dwóch świadczeń emerytalnych, oczywiście po spełnieniu

przewidzianych w ustawach warunków ich nabycia. Co słusznie podkreślił Sąd

Najwyższy w wyroku z 24 stycznia 2019 r. (I UK 426/17, Legalis nr 1866677; również

z 26 listopada 2024 r., III USKP 65/24, Legalis nr 3171105; postanowienie Sądu

Najwyższego z 3 grudnia 2024 r., III USK 142/24, Legalis nr 3168622) taki cel nie

pozostaje natomiast w sprzeczności z zasadą wzajemności składki i prawa do

świadczenia, która w polskim systemie ubezpieczenia społecznego nigdy nie była

pojmowana w sposób absolutny (wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 11 grudnia

2006 r., SK 15/06, OTK-A 2006, nr 11, poz. 170; 27 stycznia 2001 r., SK 41/07, OTK-

A 2010, nr 1, poz. 5; 16 czerwca 2021 r., P 10/20, OTK Seria A 2021, poz. 40).

Wynika to z ogólnej logiki systemu ubezpieczeń społecznych, kierującego się nie

tylko zasadą wzajemności składki i świadczeń, ale również zasadą solidarności

międzypokoleniowej (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 24 października 2005 r., P

13/04, OTK-A 2002, nr 1, poz. 2) czy szerzej solidaryzmu społecznego (wyroki

Trybunału Konstytucyjnego z: 22 czerwca 1999 r., K 5/99, OTK 1990, nr 5 poz. 100;

4 grudnia 2000 r., K 9/00, OTK 2000, nr 8, poz. 294) oraz powszechności i względnej

jednolitości kryteriów przyznawania świadczeń i określania ich wysokości (wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z 8 września 2005 r., P 17/04, OTK-A 2005, nr 8, poz.

90). W związku z tym brak prostej zależności między prawem do świadczeń i ich

wysokością a okresem opłacania i rozmiarem składki nie zawsze oznacza

niekonstytucyjność konkretnej regulacji (wyroki Trybunału Konstytucyjnego z:

I USK 1054/26

10

20 maja 2000 r., K 37/98, OTK 2000, nr 4, poz. 112; 11 grudnia 2006 r., OTK-A 2006,

nr 11, poz. 170). Jeśli bowiem emeryt korzysta ze wzrostu emerytury wojskowej z

tytułu „cywilnej” wysługi emerytalnej, to oznacza, że zostaje zachowana zasada

wzajemności składki i świadczeń w rozumieniu funkcjonującym w polskim systemie

ubezpieczenia społecznego nawet wtedy, gdy włożony wkład nie jest wprost

proporcjonalny do korzyści, jaką przynosi zwiększenie emerytury.

Sąd Najwyższy pochylił się również nad funkcją ocenianej regulacji z punktu

widzenia konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej. W tym

zakresie należy przede wszystkim podzielić stanowisko, zgodnie z którym dla analizy

ukształtowanego w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej zbiegu świadczeń nie ma

znaczenia art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż w odniesieniu do wynikającego z tego

przepisu prawa do zabezpieczenia społecznego ustawodawca dysponuje dużą

swobodą, co potwierdza powołane w wymienionym wyroku orzecznictwo Trybunału

Konstytucyjnego. Uzupełniająco wypada więc jedynie stwierdzić, że także Europejski

Trybunał Praw Człowieka w decyzjach z 11 grudnia 2018 r., nr 39247/12 (LEX nr

2626955) i nr 41178/12 (LEX nr 2627060) uznał uprawnienie państwa - strony

Konwencji o ochronie prawa człowieka do samodzielnego kształtowania systemu

zabezpieczenia społecznego, w tym do wprowadzenia zasady wypłaty jednego

świadczenia, w myśl której świadczeniobiorcy nie można przyznać jednocześnie

dwóch świadczeń. Dlatego ocena budzącej wątpliwości regulacji powinna być

dokonywana pod kątem konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości

społecznej. Trzeba zatem zauważyć, że co do pierwszej z tych zasad w

orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się, że równo należy traktować

osoby należące do tej samej kategorii, tzn. posiadające te same lub podobne cechy

relewantne. Jednocześnie przyjmuje się jednak, że równym traktowaniem jest także

uzasadnione odstępstwo od równego traktowania (tzw. dyferencjacja praw i

obowiązków), z tym że argumenty na rzecz takiego traktowania muszą: 1) mieć

charakter relewantny, a więc pozostawać w bezpośrednim związku z celem i

zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma oraz

służyć realizacji tego celu i treści, 2) mieć charakter proporcjonalny, co oznacza, że

waga interesu, któremu ma służyć różnicowanie sytuacji adresatów normy, musi być

zbilansowana z interesami, które zostaną naruszone w wyniku nierównego

potraktowania podmiotów podobnych, 3) być związane z innymi wartościami,

zasadami czy normami konstytucyjnymi uzasadniającymi odmienne potraktowanie

I USK 1054/26

11

podmiotów podobnych (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 5 lipca 2011 r.,

P 14/10, OTK-A 2001 Nr 6, poz. 49; 19 kwietnia 2012 r., P 41/11, OTK-A 2012 Nr 4,

poz. 41; 17 czerwca 2014 r., P 6/12, OTK-A 2014 Nr 6, poz. 62; 21 października

2014 r., K 38/13, OTK-A 2014 Nr 9, poz. 104; 29 stycznia 2025 r., SK 47/22, Legalis

nr 3170321). Zasady sprawiedliwości społecznej, których potrzeba stosowania

szczególnie silnie występuje w prawie ubezpieczeń społecznych, uznaje się z kolei

za uzasadnienie dyferencjacji sytuacji prawnej podmiotów.

W wyroku z dnia 18 listopada 2025 r. (III USKP 41/25, LEX nr 3942627) Sąd

Najwyższy odniósł się również do kwestii uregulowanej w art. 15aa ustawy

zaopatrzeniowej. Podniósł, że w sposób odmienny ustawodawca ukształtował

jedynie zasady ustalania wysokości emerytury wojskowej dla żołnierzy przyjętych po

raz pierwszy do służby w okresie po 1 stycznia 1999 r. i przed 1 października 2003 r.

(art. 15aa ustawy). Kompleksowa reforma systemu emerytalnego z 1998 r. miała na

celu stopniowe wygaszanie uprawnień do policyjnej i wojskowej emerytury (a także

pozostałych świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy i żołnierzy

zawodowych), przewidując ustalanie i wypłatę świadczeń emerytalnych i rentowych

dla funkcjonariuszy i żołnierzy zawodowych przyjętych do służby po dniu 1 stycznia

1999 r. w ramach powszechnego systemu emerytalnego. Jednakże z dniem

1 października 2003 r. funkcjonariusze i żołnierze zawodowi zostali przywróceni do

systemu zaopatrzenia emerytalnego służb mundurowych (ustawą z dnia 23 lipca

2003 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych

innych ustaw, Dz. U. 2003, nr 166, poz. 1609). Przyjęto zasadę, iż dla

funkcjonariuszy przyjętych po raz pierwszy do służby po dniu 1 stycznia 1999 r. za

okresy służby i okresy równorzędne ze służbą będzie przysługiwała emerytura

policyjna lub wojskowa, zaś za okresy pracy będzie przysługiwała emerytura

powszechna (po osiągnięciu wieku emerytalnego), przy czym obydwie emerytury

będą wypłacane łącznie (oraz dodatkowo ewentualna emerytura z OFE). Emerytura

dla tych żołnierzy wynosi 40% podstawy jej wymiaru za 15 lat służby i wzrasta o 2,6%

podstawy wymiaru za każdy dalszy rok tej służby. Emeryturę dla tych osób

podwyższa się na zasadach określonych w art. 15 ust. 2-5.

Jeżeli taki żołnierz w dniu zwolnienia ze służby posiada co najmniej 25 lat

służby i okresów z nią równorzędnych, o których mowa w art. 13 ust. 1, emerytura

wzrasta również o 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok poprzedzających służbę:

okresów składkowych okresów opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i

I USK 1054/26

12

rentowe po dniu 31 grudnia 1998 r. lub okresów nieopłacania składek z powodu

przekroczenia w trakcie roku kalendarzowego kwoty rocznej podstawy wymiaru

składek na te ubezpieczenia. Takiemu uprawnionemu emerytowi (posiadającemu

25 lat służby w dniu zwolnienia) dolicza się, na jego wniosek, do wysługi emerytalnej

przypadające po zwolnieniu ze służby okresy opłacania składek na ubezpieczenia

emerytalne i rentowe po dniu 31 grudnia 1998 r. lub okresy nieopłacania składek z

powodu przekroczenia w trakcie roku kalendarzowego kwoty rocznej podstawy

wymiaru składek na te ubezpieczenia, jeśli emerytura wynosi mniej niż 75%

podstawy jej wymiaru. Za każdy rok okresów, o których mowa w ust. 4, doliczanych

do wysługi emerytalnej zgodnie z ust. 4 i 5, emeryturę obliczoną na podstawie

ust. 1-3 zwiększa się o 1,3% podstawy jej wymiaru.

Alternatywny sposób obliczenia emerytury wojskowej odpowiada zasadom

obowiązującym wcześniej, z wyłączeniem art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej,

dotyczącego korzystniejszego przelicznika dla pierwszych trzech lat okresów

składkowych sprzed służby (2,6% podstawy). Możliwość dokonania wyboru została

wprowadzona w związku z realizacją porozumień z dnia 24 września 2021 r. (Sejm

IX kadencji, druk nr 2108, s. 11).

Żołnierze przyjęci do służby w okresie po 1 stycznia 1999 r. i przed 1

października 2003 r. mają prawo wyboru ustalenia sposobu obliczenia emerytury na

zasadach i w wysokości określonych w art. 15a albo w art. 15aa (art. 15 ab cyt.

ustawy). Oświadczenie o wyborze sposobu obliczenia emerytury składa się do

wojskowego organu emerytalnego najpóźniej w dniu złożenia wniosku o ustalenie

prawa do zaopatrzenia emerytalnego. Jest to wynikiem objęcia ,,służb mundurowych”

z dniem 1 stycznia 1999 r. ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, w tym żołnierzy zawodowych przyjętych do służby po 1 stycznia

1999 r., powszechnym systemem emerytalnym. W konsekwencji należy podkreślić,

że wbrew twierdzeniom skarżącego, wprowadzenie art. 15aa ustawy

zaopatrzeniowej nie doprowadziło do dezaktualizacji stanowiska wyrażonego w

uchwale III UZP 7/21. Przeciwnie, potwierdziło i wzmocniło trafność zawartych w niej

rozważań. Praktyka stanowienia prawa wykazała bowiem, że ustawodawca w

sposób konsekwentny wiąże brak wyjątku od zasady pobierania jednego

świadczenia z możliwością doliczenia do okresu służby wojskowej okresów

składkowych z ubezpieczenia powszechnego.

I USK 1054/26

13

Odnosząc się do konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego,

zagwarantowanego w art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, Sąd Najwyższy w uchwale

III UZP 7/21, odwołując się do utrwalonego orzecznictwa, podkreślił, że zasada

wzajemności składki i świadczenia w polskim systemie ubezpieczeń społecznych

nigdy nie była pojmowana w sposób absolutny. W uzasadnieniu uchwały wskazano,

że wynika to z ogólnej logiki systemu ubezpieczeń społecznych, opartego nie tylko

na zasadzie wzajemności składki i świadczeń, lecz także na zasadzie solidarności

międzypokoleniowej i szerzej: solidaryzmu społecznego, a ponadto na

powszechności i względnej jednolitości kryteriów ustalania prawa do świadczeń i ich

wysokości. Z tego względu brak ścisłej zależności między okresem opłacania

składek i ich wymiarem a prawem do świadczeń i ich wysokością nie może być

utożsamiony z niezgodnością określonego rozwiązania ustawowego z Konstytucją.

Mając na względzie przede wszystkim przywołaną wyżej argumentację

zawartą w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego, należy uznać, że nie zachodzą

podstawy dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ wątpliwości na

tle wykładni powołanych przez skarżącą przepisów nie budzą wątpliwości, zostały

dostatecznie rozstrzygnięte w judykaturze i to w sposób odpowiadający interpretacji

tychże przepisów zaprezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

(J.K.)

[a.ł]