Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej w sprawie wstrzymanej renty socjalnej

Sąd Apelacyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 10 czerwca 2025 r., oddalił

apelację Ł.S. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia

4 marca 2025 r., mocą którego oddalono jego odwołanie od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, II Oddział w Poznaniu z dnia 17 sierpnia 2023 r.,

odmawiającej prawa do wznowienia wypłaty renty socjalnej.

W sprawie ustalono, że odwołujący się uzyskał prawo do renty socjalnej na

stałe (2003 r.) W pouczeniu zawartym w tej decyzji wskazano, że renta socjalna nie

przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do emerytury, uposażenia w stanie

spoczynku, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej, renty strukturalnej,

zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego.

I USK 1059/26

2

Następnie pozwany decyzją z 21 września 2006 r. przyznał odwołującemu się

rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 4 lipca 2006 r. do dnia 31 lipca

2011 r., a decyzją z 29 września 2021 r. (uzupełnioną decyzją z 29 października

2021 r.) organ rentowy przyznał odwołującemu rentę z tytułu całkowitej niezdolności

do pracy na stałe.

Z kolei decyzją z dnia 20 czerwca 2023 r. organ rentowy przyznał

odwołującemu się rentę rodzinną od dnia […] 2023 r. (od dnia śmierci ojca). W lipcu

2023 r. odwołujący się wniósł o przyznanie prawa do renty socjalnej.

Sąd Apelacyjny odwołał się do art. 7 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie

socjalnej (jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 377, dalej jako ustawa o rencie

socjalnej), zgodnie z którym to świadczenie nie przysługuje osobie uprawnionej do

emerytury, uposażenia w stanie spoczynku, renty z tytułu niezdolności do pracy,

renty inwalidzkiej lub pobierającej świadczenie o charakterze rentowym z instytucji

zagranicznych, renty strukturalnej, a także osobie uprawnionej do zasiłku

przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub nauczycielskiego

świadczenia kompensacyjnego.

Po wtóre, renta socjalna jest świadczeniem mającym szczególny charakter i

dotyczy osób, które z przyczyn zdrowotnych nie mogą wypracować własnego stażu

ubezpieczeniowego. Stanowi więc świadczenie o charakterze zabezpieczającym,

kompensującym brak możliwości uzyskania uprawnień do świadczeń z sytemu

ubezpieczeń społecznych, a jej celem jest zapewnienie osobie spełniającej

ustawowe warunki do przyznania tego świadczenia środków finansowych

niezbędnych do życia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2011 r.,

I UK 343/10, OSNP z 2012 r. nr 11-12, poz. 143).

Skoro ubezpieczony jest uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy

(na stałe), to pozwany słusznie wstrzymał wypłatę renty socjalnej.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik

odwołującego się. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne oraz stwierdził, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

W jego ocenie, problematyka art. 7 ustawy o rencie socjalnej w odniesieniu do

wznowienia wypłaty przyznanej już renty socjalnej na stałe, a nie ponowne ustalenie

prawa do niej, w sytuacji, gdy wypłata renty z tytułu niezdolności do pracy zostanie

wstrzymana, nie została wyjaśniona w orzecznictwie Sądu Najwyższego (brak

I USK 1059/26

3

aktualnej linii orzeczniczej). Tymczasem wstrzymanie wypłaty renty z tytułu

niezdolności do pracy z powodu przyznania i wypłaty renty rodzinnej winno

skutkować - w ocenie skarżącego - wznowieniem wypłaty renty socjalnej, do której

prawa skarżący nigdy nie utracił a jedynie wstrzymano mu jej wypłatę.

Po wtóre, zaskarżony wyrok jest ewidentnie błędny, a wyprowadzone przez

Sąd Apelacyjny wnioski pomijają okoliczność, że odwołujący jest osobą całkowicie

trwale niezdolną do pracy od urodzenia, a tym samym jego niezdolność do pracy nie

powstała w okresie ubezpieczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie może być przyjęta do rozpoznania, bowiem nie operuje

uzasadnionymi przesłankami.

Podstawowym celem instytucji przedsądu jest ustalenie, czy w skardze

kasacyjnej podniesiono okoliczności, których rozważenie przez Sąd Najwyższy

będzie wkładem w rozwój prawa i zapewnienie jednolitości jego sądowej wykładni.

Tylko wtedy wykazany zostaje publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr

7-8, poz. 147; z 9 listopada 2005 r., V CSK 70/05, LEX nr 1405380). Wymaganie

dotyczące przedstawienia okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania ma umożliwić stronie wnoszącej skargę kasacyjną przekonanie Sądu

Najwyższego o istnieniu przesłanek, na których opiera się wstępne badanie skargi

pod kątem przyjęcia jej (dopuszczenia jej) do rozpoznania (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 11 kwietnia 2006 r., II CSK 65/06, LEX nr 189753). Dla spełnienia

obowiązku określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest przedstawienie

argumentacji przekonującej o potrzebie przyjęcia jej do rozpoznania przez Sąd

Najwyższy.

Odnośnie do przesłanki sformułowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. należy

wskazać, że zagadnieniem prawnym w rozumieniu tego przepisu jest problem nowy,

który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,

skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale także – w

uzasadnieniu wniosku – przedstawić odpowiednią jurydyczną argumentację

I USK 1059/26

4

wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu prawnego

w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu rozstrzygnięcia

tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez Sąd drugiej

instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy

przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390

k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w taki

sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego wątpliwości,

musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów prawa, na tle

których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę

do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem „prawnym”

oraz czy jest to zagadnienie „istotne”.

Twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest

uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze

rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym

zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr

577467 i z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468).

W tym kontekście należy wskazać, że skarżący nie uczynił zadość wymogom

związanym z uzasadnieniem występowania w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego. Przede wszystkim skarga w ogóle nie zawiera pogłębionego

uzasadnienia wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania. Brak w niej stosownych

wywodów jurydycznych przemawiających – po pierwsze – za potrzebą rozpoznania

sprawy przez Sąd Najwyższy, działający w interesie publicznym jako „sąd prawa”,

oraz – po drugie – uzasadniających dopuszczalność i celowość rozwiązania

problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny

od rozstrzygnięcia tego problemu przez Sąd drugiej instancji. Wywodów takich nie

może zastąpić puenta, że obecnie „brak jest aktualnej linii orzeczniczej Sądu

Najwyższego”. Tak prezentowane stanowisko taci z pola widzenia, że skoro art. 7

ustawy o rencie socjalnej od wielu lat nie był nowelizowany, to aktualność zachowuje

wypracowane na jego tle orzecznictwo. Dał temu wyraz Sąd odwoławczy, powołując

się na werdykt w sprawie I UK 343/10. Wówczas Sąd Najwyższy wyjaśnił, że osoba

pobierająca - wskutek dokonania wyboru jedno z przysługujących jej świadczeń -

rentę rodzinną, która nadal jest uprawniona do renty rolniczej z tytułu niezdolności

do pracy, nie ma prawa do renty socjalnej. O ile w tej sprawie chodziło o zbieg innego

I USK 1059/26

5

świadczenia (renta rolnicza), o tyle uzasadnienie tego wyroku w sposób czytelny

wyjaśnia podstawy odmowy wznowienia świadczenia socjalnego. Po drugie, można

mieć wątpliwości na ile przedstawione zagadnienie w ogóle ma walor prawny

wymagający interwencji interpretacyjnej Sądu Najwyższego. Wykładnia językowa

sformułowania „renta socjalna nie przysługuje” nie nastręcza takich trudności i

wątpliwości, które uzasadniałyby zajęcie stanowiska przez Sąd Najwyższy. Jak

trafnie uznał Sąd drugiej instancji przyznanie ubezpieczonemu prawa do renty z

tytułu całkowitej niezdolności do pracy niweczy dalszą wypłatę renty socjalnej, która

ma charakter wyjątkowy. Wypracowanie własnego stażu ubezpieczeniowego

(bezsporne) otwiera drogę do renty na ogólnych zasadach. Te zaś nie mogą być

konwalidowane przez pryzmat potencjalnego późniejszego świadczenia (renty

rodzinnej), której przyznanie otwierałoby zbieg prawa do wypłaty świadczeń

z ubezpieczenia społecznego.

Skarga kasacyjna nie jest także oczywiście uzasadniona. Przy powołaniu się

w skardze kasacyjnej na przesłankę przedsądu, jaką jest oczywista zasadność skargi

kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny wyjaśniający, w

czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na poparcie tego

twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2006 r.,

II CZ 28/06 LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035;

z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11 stycznia 2008 r.,

I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859

i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08). O ile dla uwzględnienia skargi wystarczy, że

jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne

jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z

dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z dnia 22 stycznia 2008 r.,

I UK 218/07, LEX nr 375616; z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107;

z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364; z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08,

LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134).

W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego

I USK 1059/26

6

lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)

określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230; z dnia 11 stycznia

2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr

469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133).

W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał oczywistej zasadności skargi

w wyżej opisany sposób. Spojrzenie na werdykt Sądu Apelacyjnego w świetle

materiału dowodowego nie przemawia na rzecz stanowiska skarżącego. Bezsporne

ustalenia faktyczne nie upoważniają do wniosku, że w sprawie doszło do

elementarnych wad w procesie stosowania prawna, to znaczy Sąd odwoławczy nie

opał się na atypowych regułach rozumowania, które stoją w oczywistej sprzeczności

z treścią przepisów, czy też stanowiskiem doktryny i orzecznictwa.

Sumując powyższe, Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 3989 § 2 k.p.c.

AGM

[SOP]