Sąd Najwyższy nie przyjął skargi ZUS w sprawie przeliczenia emerytury

Decyzją z dnia 17 września 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w Bydgoszczy odmówił wznowienia postępowania w sprawie emerytury

ubezpieczonego S.P., wskazując, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4

czerwca 2024 r. nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw

Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, w punkcie

1. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do

ponownego obliczenia wysokości emerytury ubezpieczonego w powszechnym wieku

emerytalnym z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (ustawa emerytalna);

w punkcie 2. żądanie wyrównania świadczenia przekazał organowi rentowemu celem

I USK 1092/26

2

rozpoznania; w punkcie trzecim 3. stwierdził brak podstaw do ustalenia

odpowiedzialności organu rentowego za niewydanie decyzji w terminie.

Po rozpoznaniu apelacji organu rentowego, wyrokiem z dnia 25 września 2025

r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację.

Skargę kasacyjną wywiódł organ rentowy, zaskarżył wyrok Sądu

odwoławczego w całości, zarzucając mu naruszenie:

- art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej przez jego niezastosowanie w niniejszej

sprawie pomimo, że przepis ten nie został uznany za niekonstytucyjny, ponieważ

wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. sygn. akt SK 140/20 nie

został opublikowany a Sąd, stosując zasady rozproszonej kontroli konstytucyjności,

doszedł do błędnego wniosku, że przepis ten w stosunku do osób, które złożyły

wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie przed 6 czerwca

2012 r. jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji, podczas gdy ochronie

konstytucyjnej podlega prawo do emerytury a nie jej wysokość, a Sąd Apelacyjny

powołał się, mimo wątpliwości co do charakteru orzeczenia z dnia 4 czerwca 2024 r.

na jego tezy, a także na wyrok z dnia 6 marca 2019 r. w sprawie P 20/16, pomimo,

że ma on charakter zakresowy i odnosi się tylko do kobiet urodzonych w 1953 r.,

które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd

Apelacyjny uznał za zasadne zastosowanie tzw. rozproszonej kontroli

konstytucyjności, podczas gdy kontrola ta może odbyć się w wyjątkowych

sytuacjach, gdy niezgodność przepisu z Konstytucją jest oczywista, natomiast Sąd

Najwyższy w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2023 r., I USK 256/22 i z 8 marca 2023

r., I USKP 54/22, uznał zasadność potrącania emerytury o sumy pobranych

wcześniej emerytur, zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że wystąpiła oczywista

niekonstytucyjność wskazanej normy prawnej, która uzasadniałby odstąpienie od

stosowania obowiązującego nadal przepisu prawa;

- art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przez jego niezastosowanie przy ustalaniu

wysokości emerytury po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego

ubezpieczonego urodzonego w 1949 r. nawet w przypadku ubezpieczonego, który

pobierał emeryturę w obniżonym wieku od maja 2011 r., a następnie po ukończeniu

powszechnego wieku emerytalnego w dniu 9 sierpnia 2015 r. nie wystąpił o

przyznanie emerytury powszechnej i dalej pobierał aż do lipca 2020 r. emeryturę w

obniżonym wieku, podczas gdy, z całą pewnością podlegają potrąceniu kwoty

I USK 1092/26

3

emerytur wcześniejszych pobranych po osiągnięciu wieku powszechnego, czyli w

przypadku ubezpieczonego w niniejszej sprawie od sierpnia 2015 r. do końca

czerwca 2020 r.;

- art. 100 ust. 1 w zw. art. 116 ust. 1, art. 129 ust. 1 i art. 25 ust. 1 b ustawy

emerytalnej przez ich niezastosowanie, skutkujące przyznaniem ubezpieczonemu

prawa do emerytury bez pomniejszenia jej wysokości o dotychczas pobrane przez

niego świadczenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia powyżej wskazanych

przepisów powinna prowadzić do przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury

bez pominięcia art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej, ponieważ ochronie konstytucyjnej

podlega prawo do emerytury po spełnieniu warunków ustawowych - art. 100 ust. 1

ustawy emerytalnej, a nie prawo do emerytury w określonej wysokości, która może

być wyliczona dopiero, gdy ubezpieczony złoży wniosek o wypłatę tego świadczenia.

Organ rentowy wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdyż jest

ona oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie przez Sąd Apelacyjny w

Gdańsku przepisów prawa materialnego, które doprowadziło do oczywiście

wadliwego rozstrzygnięcia Sądu w zaskarżonym zakresie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zdaniem organu rentowego „oczywistość” skargi kasacyjnej w rozumieniu art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika w niniejszej sprawie z tego, że Sąd odwoławczy

zastosował się do wyroku Trybunał Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK

140/20, który nie został przez władzę wykonawczą opublikowany w Dzienniku Ustaw.

Zdaniem Sądu Najwyższego okoliczność ta nie świadczy o ziszczeniu się przesłanki

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Staje się to zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę dwie

okoliczności. Po pierwsze, że w orzeczeniu tym Trybunał Konstytucyjny wziął stronę

ubezpieczonych i stwierdził, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim

dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym

przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku

z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Orzeczenie to otwiera możliwość

przeliczenia wysokości pobieranej emerytury. Po drugie, że według Sądu

odwoławczego prawo do przeliczenia emerytury odwołującego się z pominięciem art.

25 ust 1b ustawy emerytalnej jest możliwe także przy odwołaniu się do wykładni

prokonstytucyjnej.

I USK 1092/26

4

Ze wskazanych racji wynikają wiążące konkluzje. Po pierwsze, nie jest

oczywiście uzasadnione w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. naruszenie przepisów

prawa, jeśli sąd powszechny stosuje się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który

nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Równie przekonujący jest bowiem

pogląd, że konstytucyjna korekta prawa stanowionego dokonywana przez Trybunał

Konstytucyjny w zakresie swojej skuteczności nie zależy od czynności technicznej,

sprowadzającej się do zarządzenia Prezesa Rady Ministrów o publikacji wyroku. Po

drugie, Sąd powszechny ma prawo abstrahować od wydanego przez Trybunał

Konstytucyjny wyroku i jego skuteczności, i niejako w to miejsce dokonać własnej

interpretacji przepisów, kierując się racjami prokonstytucyjnymi. Zachowanie tego

rodzaju, jeśli pozostaje w zbieżności z niepublikowanym wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego, nie może uchodzić za oczywiste naruszenie prawa uzasadniające

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy w niniejszym postępowaniu nie przesądza czy wyrok z dnia 4

czerwca 2024 r., SK 140/20, jest orzeczeniem pochodzącym od Trybunału

Konstytucyjnego, czy został wydany w odpowiednim składzie. Nie ocenia też

przyczyn jego niepublikowania w Dzienniku Ustaw. Zadaniem Sądu Najwyższego

jest jedynie przesądzenie, czy zarzucane przez organ rentowy naruszenie przepisów

ma charakter kwalifikowany, to znaczy jest „oczywiste”. Tak zakreślony wątek

badawczy zmusza do jednoznacznie negatywnej odpowiedzi. Wystarczy wskazać,

że w demokratycznym państwie prawa przedstawiciel władzy wykonawczej (Prezes

Rady Ministrów), w ramach swoich uprawnień technicznych związanych z obsługą

Dziennika Ustaw RP, nie został upoważniony do decydowania, który wyrok

Trybunału Konstytucyjnego będzie przez podmioty publiczne (Zakład Ubezpieczeń

Społecznych) realizowany, a który nie, szczególnie, jeśli orzeczenie to - tak jak dla

wnioskodawcy - niesie znaczące polepszenie sytuacji majątkowej ubezpieczonych.

Kierując się wskazanymi racjami, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2

k.p.c. orzekł jak w sentencji.

[A.P.]

I USK 1092/26

5

[a.ł]