Ubezpieczony nie dostanie emerytury z ZUS obok wojskowej, SN nie przyjął skargi

Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z 1 lipca 2025 r. oddalił apelację J. P.

od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 21 września 2021 r. oddalającego

wniesione przez niego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddziału w Krakowie z dnia 12 lutego 2021 r. przyznającej wnioskodawcy prawo do

emerytury z powszechnego systemy ubezpieczenia społecznego od dnia 1 marca

2020 r., to jest od dnia spełnienia warunków i wstrzymał wypłatę świadczenia,

ponieważ ubezpieczony pobiera emeryturę z Wojskowego Biura Emerytalnego.

Odwołujący się wniósł skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia.

Skarżący w podstawach skargi podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego,

a mianowicie art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. z art. 15a ustawy z dnia 10 grudnia

I USK 1115/26

2

1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin przez

zaniechanie zbadania, czy w realiach sprawy nie zachodzi naruszenie zasad

określonych w Ustawie Zasadniczej - tj. zasady ochrony praw słusznie nabytych

(wywodzonej z art. 2 Konstytucji) i zasady równego traktowania i niedyskryminacji

nabytych (wywodzonej z art. 32 Konstytucji), a które to zasady konstytucyjne sądy

powszechne uprawnione i obowiązane są stosować na zasadzie art. 8 ust. 2

Konstytucji.

Wobec przedstawionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odwołujący podniósł,

że przyjęcie niniejszej skargi kasacyjnej do rozpoznania jest konieczne celem

wskazania przez Sąd Najwyższy w ewentualnym rozstrzygnięciu, jaka winna być

prawidłowa wykładnia przepisów z art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń w zw. z art. 15a ustawy z dnia

10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich

rodzin w kontekście ich zgodności z konstytucyjną zasadą ochrony praw słusznie

nabytych, a także zasadą równości wobec prawa i niedyskryminacji.

Zdaniem bowiem skarżącego wobec wykreowania przez ustawodawcę

kategorii żołnierzy uprawnionych do pobierania świadczeń emerytalnych z obu

systemów, to jest zarówno z powszechnego, jak i zaopatrzeniowego należy

rozstrzygnąć, czy uprawniona jest wykładnia przedmiotowych przepisów

prowadząca do dyskryminacji (zakazanej Konstytucją) określonej kategorii (byłych)

żołnierzy, niemogących korzystać z obu systemów w podobnym zakresie.

Należy również rozstrzygnąć, czy (stwierdzona przez Sąd Apelacyjny)

nieadekwatność wpłaconych (do obu systemów) składek a otrzymywanego przez

skarżącego świadczenia emerytalnego, nie stanowi naruszenia (konstytucyjnej)

zasady ochrony praw słusznie nabytych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna to nadzwyczajny środek zaskarżenia o celu przede

wszystkim publicznoprawnym. Zadaniem tym jest zapewnienie jednolitości

orzecznictwa oraz spójności i prawidłowości wykładni prawa. Realizacji powyższej

funkcji służy uregulowana w art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. instytucja przedsądu. Stosownie

I USK 1115/26

3

do tych przepisów Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Podejmowanie odrębnej decyzji

w przedmiocie przyjęcia sprawy do rozpoznania ma także za zadanie realizację

zasady szybkości postępowania oraz pozwala zaakcentować wysoce

sformalizowany charakter postępowania przed Sądem Najwyższym, o czym

świadczą określone wymagania konstrukcyjne skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym zwykłej,

trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi

kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego wśród istotnych wymagań

skargi kasacyjnej ustawodawca w art. 3984 § 2 k.p.c. wymienił obowiązek złożenia

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie (postanowienie Sądu

Najwyższego z 15 kwietnia 2025 r., I CSK 246/25, Legalis nr 3207792). Wymóg ten

wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości odmowy

przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.),

a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego,

w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na

uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie

uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134;

19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392; 17 października 2024 r.,

III PSK 110/23, LEX nr 3793388; 19 listopada 2024 r., I PSK 36/24, LEX nr 3787580;

26 listopada 2024 r., III USK 55/24, LEX nr 3801315; 3 grudnia 2024 r.,

III USK 226/24, LEX nr 3801321; 5 lutego 2025 r., III USK 346/23, LEX nr 3834801).

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

I USK 1115/26

4

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na

przesłance wskazanej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. istniejącej potrzebie wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów. Odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt

2 k.p.c. to jest potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (postanowienia Sądu

Najwyższego z: 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; 13 czerwca 2008 r.,

III CSK 104/08, LEX nr 424365; 25 lipca 2024 r., I CSK 3777/23, LEX nr 3740727).

W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie

sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić,

że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (postanowienia

Sądu Najwyższego z: 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; 11 stycznia

2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr

424365; 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522; 20 maja 2016 r.,

V CSK 692/15, LEX nr 2054493; 24 czerwca 2025 r., I USK 282/24, LEX nr 3899571;

4 listopada 2025 r., III USK 245/25, LEX nr 3940645). Ponadto, ze względu na

publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość

dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na

potrzeby praktyki sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 14 grudnia 2012 r.,

III SK 29/12, LEX nr 1238124; 6 czerwca 2023 r., II PSK 64/22, LEX nr 3724324).

Zasada wypłacania tylko jednego świadczenia, zawarta w art. 95 ust. 1-3

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, stanowi wyraz obowiązującej w prawie ubezpieczeń społecznych

zasady solidarności ryzyka i nie jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą równości

wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia

2012 r., I UK 390/11, OSNP 2013, nr 9-10, poz. 114). Regułą jest zatem, że zbieg

prawa do kilku świadczeń określonych w ustawie powoduje dla organu rentowego

obowiązek wypłaty tylko jednego (wyższego) świadczenia.

I USK 1115/26

5

W orzecznictwie konsekwentnie prezentowane jest stanowisko, że zasada

pobierania jednego świadczenia (wyższego lub wybranego przez uprawnionego) w

razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń (art. 95 ust. 1 ustawy

emerytalnej) dotyczy również zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w tej

ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w ustawie o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy. Świadczeniobiorca, który pozostawał w zawodowej służbie

wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r., uprawniony do renty wojskowej i

pobierający to świadczenie, nie może więc jednocześnie pobierać świadczenia

powszechnego, mimo że spełnił warunki do jego nabycia i prawo to zostało mu

przyznane (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2010 r.,

II UZP 10/09, OSNP 2010, nr 17-18, poz. 215 oraz wyroki Sądu Najwyższego z:

4 grudnia 2013 r., II UK 223/13, LEX nr 1394110; 8 maja 2012 r., II UK 237/11, OSNP

2013 nr 7-8, poz. 91; 24 maja 2012 r., II UK 261/11, LEX nr 1227967).

W uchwale Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2021 r. (III UZP 7/21, OSNP 2022

Nr 6, poz. 58; wyrok Sądu Najwyższego z 15 listopada 2023 r., II USKP 2/23, LEX nr

3657039), powołując się na obowiązującą w polskim prawie zabezpieczenia

społecznego zasadę prawa do jednego świadczenia z tytułu tego samego ryzyka

ubezpieczeniowego, zwanej też zasadą niekumulacji świadczeń przysługujących na

wypadek spełnienia się ryzyka "starości" w ramach różnych systemów, zarówno

ubezpieczenia społecznego, jak i zaopatrzenia, Sąd Najwyższy orzekł, że

ubezpieczonemu, który pozostawał w zawodowej służbie wojskowej przed dniem

2 stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę wojskową wynoszącą 75% podstawy jej

wymiaru obliczoną bez uwzględnienia okresów składkowych i nieskładkowych, z

których tytułu jest uprawniony również do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez niego

(art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 7 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy).

Istotą uchwał składu powiększonego jest zapewnienie jednolitości

orzecznictwa i choć sama uchwała wiąże w myśl art. 39817 § 2 k.p.c. tylko w danej

sprawie, to jednak jest doniosłym argumentem w wykładni i stosowaniu prawa,

czerpiąc również z autorytetu Sądu Najwyższego jako organu wymiaru

sprawiedliwości powołanego do zapewnienia zgodności z prawem i jednolitości

orzecznictwa sądów powszechnych.

I USK 1115/26

6

W treści uzasadnienia kwestionowanej uchwały Sąd Najwyższy uwzględnił

także przepisy ustawy zasadniczej w procesie wykładni prawa. Sąd Najwyższy uznał,

między innymi, że dla analizy ukształtowanego w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej

zbiegu świadczeń nie ma znaczenia art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż w odniesieniu

do wynikającego z tego przepisu prawa do zabezpieczenia społecznego

ustawodawca dysponuje dużą swobodą, co potwierdza powołane w wymienionym

wyroku orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Uzupełniająco wypada więc

jedynie stwierdzić, że także Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzjach z dnia

11 grudnia 2018 r. nr 39247/12 (LEX nr 2626955) i nr 41178 (LEX nr 2627060) uznał

uprawnienie państwa - strony Konwencji o ochronie prawa człowieka do

samodzielnego kształtowania systemu zabezpieczenia społecznego, w tym do

wprowadzenia zasady wypłaty jednego świadczenia, w myśl której

świadczeniobiorcy nie można przyznać jednocześnie dwóch świadczeń. Dlatego

ocena budzącej wątpliwości regulacji powinna być dokonywana pod kątem

konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Oceny takiej dokonał

Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale III UZP 7/21 (postanowienie Sądu

Najwyższego z 23 września 2025 r., I USK 356/24, LEX nr 3915886). Stanowisko to

jest akceptowane także w późniejszym orzecznictwie (zob. np. wyroki Sądu

Najwyższego z: 17 października 2023 r., II USKP 113/22, LEX nr 3616767;

24 sierpnia 2023 r., III USKP 35/22, LEX nr 3597408; 12 lipca 2023 r.,

I USKP 3580375; 23 maja 2023 r., II USKP 35/22, LEX nr 3561951; 25 sierpnia

2023 r., III USKP 148/21, LEX nr 3483035; 9 marca 2022 r., I USKP 75/21, LEX nr

3334645).

Odnosząc się do konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego,

zagwarantowanego w art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, Sąd Najwyższy w uchwale

III UZP 7/21, odwołując się do utrwalonego orzecznictwa, podkreślił, że zasada

wzajemności składki i świadczenia w polskim systemie ubezpieczeń społecznych

nigdy nie była pojmowana w sposób absolutny. W uzasadnieniu uchwały wskazano,

że wynika to z ogólnej logiki systemu ubezpieczeń społecznych, opartego nie tylko

na zasadzie wzajemności składki i świadczeń, lecz także na zasadzie solidarności

międzypokoleniowej i szerzej: solidaryzmu społecznego, a ponadto na

powszechności i względnej jednolitości kryteriów ustalania prawa do świadczeń i ich

wysokości. Z tego względu brak ścisłej zależności między okresem opłacania

składek i ich wymiarem a prawem do świadczeń i ich wysokością nie może być

I USK 1115/26

7

utożsamiony z niezgodnością określonego rozwiązania ustawowego z Konstytucją.

Również w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego w dużej mierze postrzeganie

zasady wzajemności determinowane było okolicznościami konkretnej sprawy, tyle że

potrzeba wydania „sprawiedliwego rozstrzygnięcia” wymagała stosownego

uzasadnienia aksjologicznego (K. Ślebzak, Mechanizm ustalania wysokości

emerytury w formule zdefiniowanej składki a problem systemowej dyskryminacji ze

względu na płeć, Przegląd Prawa Antydyskryminacyjnego 2025, nr 1/V, s. V/8; K.

Antonów, Zasady równości i sprawiedliwości społecznej w prawie emerytalnym,

Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Lublin-Polonia 2015, nr 2, s. 9 i n.).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na

podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

(J.K.)

[a.ł]