SN nie przyjął skargi kasacyjnej o rentę z tytułu niezdolności do pracy

Sąd Okręgowy w Rzeszowie, wyrokiem z 21 listopada 2022 r. oddalił

odwołanie M. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Rzeszowie z 10 lutego 2022 r. który odmówił mu prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy.

Sąd Okręgowy ustalił, że M. K. 26 listopada 2021 r. złożył wniosek

o przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Komisja Lekarska ZUS

w orzeczeniu z 2 lutego 2022 r. nie uznała wnioskodawcy za osobę niezdolną do

pracy.

I USK 115/26

2

Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych o specjalnościach

adekwatnych do zgłaszanych przez wnioskodawcę schorzeń, tj. z zakresu

kardiologii, neurologii i ortopedii.

Na podstawie opinii biegłych Sąd Okręgowy stwierdził, że choroba

zwyrodnieniowa kręgosłupa szyjnego i lędźwiowo - krzyżowego stwierdzona u

wnioskodawcy, manifestuje się okresowym zespołem bólowym, ale aktualnie nie

upośledza sprawności ustroju w stopniu powodującym długotrwałą niezdolność do

pracy zgodnej z jego kwalifikacjami. Wnioskodawca pozostaje w leczeniu

ambulatoryjnym, bez konieczności rehabilitacji czy hospitalizacji. Wykonane

wielokrotnie badania rezonansu magnetycznego kręgosłupa ujawniły wprawdzie

zmiany zwyrodnieniowe i dyskopatyczne, ale są to zmiany umiarkowane, bez cech

kompresji rdzenia kręgowego oraz istotnej progresji. W aktualnym badaniu

neurologicznym nie stwierdzono jednak u wnioskodawcy dodatnich objawów

oponowych i móżdżkowych, ograniczenia ruchomości kręgosłupa lędźwiowego i

stawów, dodatnich objawów rozciągowych, zaburzeń czucia, dysfunkcji manualnych

i lokomocyjnych, ani deficytów neurologicznych. Pod względem neurologicznym

wnioskodawca jest więc zdolny do pracy zgodnej z poziomem posiadanych

kwalifikacji. Równocześnie, u M. K. rozpoznano chorobę zwyrodnieniową stawów

kolanowych wstępnie zaawansowaną, zmiany dyskopatyczne i wstępne

zwyrodnieniowe kręgosłupa piersiowego i lędźwiowego z objawami bólowymi w

remisji dolegliwości. Według jednak biegłego opiniującego w sprawie,

wnioskodawca prezentuje dolegliwości umożliwiające mu wykonywanie pracy

zgodnie z kwalifikacjami na otwartym rynku pracy z przyczyn schorzeń

ortopedycznych. Zmiany zwyrodnieniowe kolan pozostają obecnie we wstępnej

fazie zaawansowania i nie powodują dysfunkcji lokomocyjnych i podporczych

kończyn dolnych. Zmiany w zakresie kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego także nie

powodują istotnej dysfunkcji i nie są obecnie powodem aktywnego leczenia

wnioskodawcy.

W ocenie kardiologicznej wnioskodawca także nie jest całkowicie jak i

częściowo niezdolny do pracy. Co prawda leczy się z powodu nadciśnienia

tętniczego i pozostaje z tego powodu pod opieką kardiologa. W badaniu

echokardiograficznym nie stwierdzono cech nadciśnieniowego uszkodzenia serca.

I USK 115/26

3

Wnioskodawca ze wskazań kardiologicznych powinien przyjmować stosowne leki,

okresowo kontrolować ciśnienie oraz konsultować wyniki pomiarów z lekarzem, zaś

w przypadku nadmiernego wzrostu ciśnienia winien jest przyjąć dodatkową dawkę

leku doraźnie. Nadciśnienie tętnicze przebiegające bez udokumentowanych

powikłań narządowych nie jest przyczyną niezdolności wnioskodawcy do pracy

zgodnej z kwalifikacjami i ostatnio wykonywanej.

Sąd Okręgowy uznał opinie biegłych neurologa, ortopedy i kardiologa za

wiarygodne i na ich podstawie dokonał ustaleń faktycznych w sprawie, dochodząc

do przekonania o słuszności wydanej przez pozwany organ rentowy decyzji.

Dokonując oceny prawej sprawy w pierwszym rzędzie podkreślił, że prawo do renty

z tytułu niezdolności do pracy przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione łącznie

wszystkie przesłanki określone w treści art. 57 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Brak chociażby jednej z

ustawowych przesłanek powoduje, że ubezpieczony nie może nabyć prawa do

renty - co ujawniono w przypadku wnioskodawcy, u którego nie stwierdzono

niezdolności do pracy.

Na skutek apelacji M. K. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, wyrokiem z 17

września 2024 r. oddalił apelację.

Sąd Apelacyjny podniósł, że w toku postępowania międzyinstancyjnego do

akt sprawy wpłynęła opinia sądowo-lekarska neurologiczna, wydana w związku z

postępowaniem toczącym się przed Sądem Rejonowym w Rzeszowie w

przedmiocie przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia rehabilitacyjnego

oraz dodatkowa dokumentacje medyczna z przebiegu leczenia wnioskodawcy

z 12 sierpnia 2022 r. i z 14 października 2022 r.

Sąd Apelacyjny podniósł, że przeprowadzone przez Sąd pierwszej instancji

postępowanie dowodowe choć wnikliwe i obszerne okazało się niewystarczające do

prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, dlatego Sąd Apelacyjny

poczynił dodatkowe ustalenia dotyczące stanu zdrowia ubezpieczonego w

kontekście zdolności do pracy zarobkowej zgodnej z jego rzeczywistymi

kwalifikacjami zawodowymi.

Sąd drugiej instancji odnosząc się do treści art. 57 ust. 1 ustawy z dnia

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

I USK 115/26

4

(Dz.U. z 2021 r. poz. 291 ze zm., zwanej „ustawą emerytalną”) podniósł, że renta z

tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie

następujące warunki: jest niezdolny do pracy, ma wymagany okres składkowy i

nieskładkowy; niezdolność do pracy powstała w okresach wskazanych w ustawie

albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Zgodnie

natomiast z art. 12 i 13 powołanej ustawy niezdolną do pracy jest osoba, która

całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu

naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po

przekwalifikowaniu, przy czym całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która

utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, natomiast częściowo

niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do

pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Przy ocenie stopnia i okresu

trwania niezdolności do pracy oraz rokowania, co do odzyskania zdolności do pracy

uwzględnia się: stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości

przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji oraz

możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy, jak

również celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i

charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i

predyspozycje psychofizyczne.

Sąd Apelacyjny uzupełnił materiał dowodowy, dopuszczając dowód z opinii

biegłego sądowego z zakresu medycyny pracy oraz innego biegłego sądowego z

zakresu neurologii.

Po przeprowadzeniu badania sądowo-lekarskiego oraz wnikliwej analizy akt

sprawy, biegła neurolog rozpoznała u wnioskodawcy: zmiany dyskopatyczno-

zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego z modelowaniem rdzenia na

poziomie C5-C6 i kompresją/modelowaniem korzeni nerwów rdzeniowych C6, C7

po prawej oraz L5-S1 obustronnie, przebyte złamanie trzonu kręgu L2,

prawostronny zespół cieśni nadgarstka w stopniu znacznym oraz chorobę

zwyrodnieniową stawów. Wymienione schorzenia neurologiczne wnioskodawcy nie

powodują jednak naruszenia sprawności organizmu skutkującego długotrwałą

niezdolnością do pracy, przy równoczesnym stwierdzeniu, że wnioski te są

odmienne od płynących z opinii biegłej wydanej w sprawie o sygn. akt IV U 437/21

I USK 115/26

5

dotyczącej prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. Co więcej, karta informacyjna z

ostatniej hospitalizacji w Oddziale Neurologii w L. z września 2023 r., gdzie

opiniowany przebywał z powodu zaostrzenia objawów ze strony kręgosłupa

lędźwiowego od kilku tygodni, potwierdza brak istotnych deficytów neurologicznych,

brak wskazań do leczenia operacyjnego, wyraźną poprawę po zastosowanym

leczeniu, co potwierdza również badanie sądowo-lekarskie przeprowadzone 25

września 2023 r. W konkluzji oceny neurologicznej biegły stwierdził, że

wnioskodawca pomimo zgłaszanych objawów, nie ma udokumentowanych ani nie

prezentuje takich deficytów neurologicznych, które skutkowałaby jego istotną

niesprawnością i długotrwałą niezdolnością do pracy.

Również w obszernej ocenie dokonanej przez biegłego sądowego specjalistę

z zakresu medycyny pracy, poprzedzonej badaniem sądowo-lekarskim, zawartej

częściowo w opinii głównej a następnie w opinii uzupełniającej, przyjęto, że

wnioskodawca nie jest częściowo, ani tym bardziej całkowicie niezdolny do pracy.

Rozpoznane u M. K. następujące schorzenia i dolegliwości: zmiany

zwyrodnieniowo-dyskopatyczne kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego z

modelowaniem rdzenia na poziomie C5-C6 i kompresją/modelowaniem korzeni

nerwów rdzeniowych C6, C7 po prawej oraz L5-S1 obustronnie, zespół bólowy

kręgosłupa (obecnie bez ostrych objawów rozciągowych), rwa kulszowa

obustronnie w wywiadzie, przebyte złamanie trzonu kręgu L2 (2014r.) bez deficytów

neurologicznych, zespół cieśni nadgarstka po prawej leczony zachowawczo,

zmiany zwyrodnieniowe stawów biodrowych i kolanowych wstępnie zaawansowane

leczone zachowawczo, nadciśnienie tętnicze bez powikłań narządowych, łagodna

niedomykalność zastawki mitralnej i trójdzielnej, torbiele wątroby w obserwacji,

zaburzenia lipidowe, dna moczanowa, wada refrakcji-starczowzroczność, nadwaga

(BMI 29), alergiczny nieżyt nosa - przede wszystkim mogą być leczone w ramach

krótkotrwale ustalanych zasiłków chorobowych, w tym również okresów

hospitalizacji. Biegła wypunktowała przy tym, że podczas leczenia w Oddziale

Neurologii we wrześniu 2023 r. wnioskodawca był konsultowany przez specjalistę

neurochirurga i nie ustalono wskazań do leczenia operacyjnego kręgosłupa, a

diagnozę tę potwierdzają dane z karty informacyjnej z Oddziału Neurologii

z 14 października 2022 r. Wnioskodawca wymaga wyłącznie leczenia

I USK 115/26

6

farmakologicznego oraz sporadycznie usprawnienia w zakresie narządu ruchu

(ostatnio w 2022 r.), co więcej, w trakcie kilku dni pobytu w Oddziale stan

wnioskodawcy uległ wyraźnej poprawie, stwierdzono brak istotnego ograniczenia

ruchomości kręgosłupa i stawów obwodowych, nie odnotowano utrwalonych

deficytów neurologicznych ze strony kręgosłupa. Ponadto, pomimo potwierdzonego

w badaniu EMG zespołu cieśni nadgarstka po prawej i kwalifikacji do dekompresji

nerwu pośrodkowego na poziomie nadgarstka - od 2022 r. wnioskodawca takiemu

leczeniu się nie poddał, nie prezentuje istotnych deficytów sprawności funkcjonalnej

w zakresie ręki prawej, ani zaników mięśniowych. Również rozpoznane u

wnioskodawcy wieloletnie nadciśnienie tętnicze dzięki systematycznie stosowanej

farmakoterapii wykazuje wartości zbliżone do prawidłowych, nie potwierdzono w

badaniach diagnostycznych układu krążenia cech nadciśnieniowego uszkodzenia

serca. Podobnie, wstępnie zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe stawów

kolanowych i biodrowych bez istotnego upośledzenia zakresu ruchów, bez

kwalifikacji do leczenia operacyjnego (artroskopowego czy protezoplastyki) nie

czynią badanego długotrwale niezdolnym do pracy.

Wnioskodawca zakwestionował wynikające z ww. opinii wnioski i

konsekwentnie wnosił o dopuszczenie dowodu z opinii innych biegłych sądowych

specjalistów z zakresu neurologii i medycyny pracy. Przy jednak dotychczas

uzupełnionym w postępowaniu odwoławczym materiale dowodowym, jako w

zupełności wystarczającym i kompletnym a zarazem nie budzącym wątpliwości Sąd

Apelacyjny na podstawie art. 2352 § 1 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 381 k.p.c. uznał, że

dalsze procedowanie w sprawie byłoby jego przewlekaniem, skoro okoliczności

istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały już kategorycznie ustalone.

Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, że wszystkie dotychczas wydane w

sprawie opinie biegłych w części motywacyjnej oraz wynikach badań

przedmiotowych są wiarygodne i przekonujące. Zostały sporządzone przez osoby

legitymujące się wysokimi kwalifikacjami oraz wiedzą medyczną, które posiadają

specjalizacje adekwatne do zgłaszanych przez M. K. schorzeń. Opinie zostały

wydane, po uprzednim zebraniu wywiadu i przeprowadzeniu oględzin sądowo-

lekarskich oraz po zapoznaniu się z aktami sprawy i obszerną dokumentacją

medyczną.

I USK 115/26

7

Zdaniem Sądu drugiej instancji wskazane opinie spełniają wszystkie

wymagania stawiane przez Sąd biegłym sądowym i uwzględniają wymagania

prawne stawiane przez ustawodawcę przy orzekaniu o niezdolności do pracy.

Spełniają przesłanki wskazane w art. 285 k.p.c., zawierając dokładny opis stanu

faktycznego, a wyciągnięte wnioski oraz uzasadnienia opinii pozwoliły Sądowi na

sprawdzenie logicznego toku rozumowania biegłych lekarzy. Również odpowiedzi

udzielone przez specjalistów są kategoryczne i zrozumiałe, dzięki czemu Sąd mógł

właściwie je rozważyć.

Sąd Apelacyjny wskazał, że opiniujący w sprawie biegli specjaliści,

poczynając od oceny neurologicznej, poprzez ortopedę, kardiologa, a skończywszy

na lekarzu medycyny pracy - nie stwierdzili u wnioskodawcy częściowej, ani tym

bardziej całkowitej niezdolności do pracy z powodu zgłaszanych przez niego

dolegliwości. Schorzenia neurologiczne i ortopedyczne są na takim etapie, że

pozwalają wnioskodawcy na wykonywanie pracy zgodnie z kwalifikacjami na

otwartym rynku pracy. Nadciśnienie tętnicze, z którym zmaga się wnioskodawca,

wymaga wyłącznie odpowiedniego dawkowania farmakoterapii przy równoczesnym

konsultowaniu wyników pomiarowych ciśnienia tętniczego z lekarzem

prowadzącym. Schorzenia natury ortopedycznej, niekwestionowane przez Sąd

Apelacyjny, występują powszechnie w grupie wiekowej wnioskodawcy i przebiegają

typowo z bólem czy okresowym ograniczeniem zakresu ruchomości.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego stan zdrowia odwołującego się nie daje

podstaw, aby uznać go za osobę niezdolną do pracy w rozumieniu przepisów

ustawy emerytalnej, co umocniło uzupełnienie postępowania dowodowego. Stan

zdrowia odwołującego się był przedmiotem oceny pod kątem schorzeń natury

neurologicznej (dwukrotnie), ortopedycznej i kardiologicznej oraz został poddany

kumulatywnej ocenie przez biegłego sądowego specjalistę z zakresu medycyny

pracy.

Sąd drugiej instancji podniósł, że w sprawach o prawo do renty z tytułu

niezdolności do pracy nie wystarczy udowodnienie, że występują określone

schorzenia, lecz konieczne jest wykazanie, w jakim stopniu wpływają one na utratę

zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami.

I USK 115/26

8

Zdaniem Sądu Apelacyjnego rozstrzygnięcie sprawy kategorycznie

przesądziła opinia biegłego sądowego z zakresu medycyny pracy sporządzona na

etapie postępowania przed sądem drugiej instancji. Opinia ta jest jasna, logiczna i

wyczerpująca, uwzględnia kumulatywnie wszystkie schorzenia wnioskodawcy.

Z opinii tej jednoznacznie wynika, że brak jest podstaw do stwierdzenia

niezdolności do pracy wnioskodawcy na dotychczas zajmowanym stanowisku.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wniósł odwołujący się M. K.

Zaskarżył wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu oraz zasądzenie od organu

rentowego na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów

zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W podstawach skargi kasacyjnej skarżący zarzucił Sądowi drugiej instancji

naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na

wynik sprawy, tj. art. 286 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 391 § 1 k.p.c. w

zw. art. 380 k.p.c.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Skarżący podniósł, że

oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynika z naruszenia przepisów

postępowania tj. art. 286 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez pominięcie

zgłoszonych wniosków dowodowych o powołanie innego biegłego z zakresu

neurologii, kardiologii, ortopedii i medycyny pracy w sytuacji gdy rozstrzygnięcie

sprawy wymaga przeprowadzenia ustaleń faktycznych wymagających wiedzy

specjalnej, z uwagi na to, że biegła z zakresu neurologii nie odniosła się w ogóle do

zarzutów zgłoszonych przez odwołującego się w piśmie z 11 stycznia 2024 r.;

Skarżący podniósł, że biegła z zakresu medycyny pracy w opinii sądowo -

lekarskiej z 8 grudnia 2023 r. we wnioskach końcowych wskazywała na potrzebę

przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu kardiologii w aspekcie

przedłożonego po dacie sporządzenia opinii wyniku tomografii komputerowej serca

i możliwości wykonywania pracy fizycznej średnio ciężkiej lub ciężkiej. W związku z

tym w piśmie z 11 stycznia 2024 r. wnioskodawca zwrócił się do sądu z

przedmiotowym wnioskiem. W chwili obecnej wydana opinia z zakresu medycyny

pracy jest niekompletna i wymaga uzupełnienia

I USK 115/26

9

Skarżący wskazał też na wadliwość opinii wydanej przez biegłego z zakresu

ortopedii przez ustalenie, że wnioskodawca doznał złamania kręgu LI, nie zaś jak to

wynika z dokumentacji medycznej trzonu kręgu L2. Wadliwość jest tego rodzaju, że

miało to istotny wpływ na treść wydanej opinii. Prawidłowe ustalenie urazu jakiego

doznał wnioskodawca ma istotny wpływ na ustanie konsekwencji zdrowotnych oraz

jego zdolność do pracy. Z uwagi na potrzebę wiedzy specjalnej sąd winien

posiłkować się rzetelną opinią prawną. Nadto biegły opiniował w innej sprawie

wnioskodawcy o przyznanie prawa do świadczenia rehabilitacyjnego, (IV U 437/21)

w której wydał wadliwą opinię co do ustaleń faktycznych załamania trzonu kręgu LI.

Uchybienie to skutkowało powołaniem innego biegłego w sprawie. W niniejszej

sprawie biegły wydał również opinię obarczoną tym samym istotnym uchybieniem.

Skarżący zarzucił również naruszenie art. 391 § 1 k.p.c. w zw. art. 380 k.p.c.

Sąd Apelacyjny pomimo wniosku strony nie rozpoznał postanowienia sądu

pierwszej instancji, które nie podlegało zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały

wpływ na rozstrzygnięcie sprawy wydanego na posiedzeniu niejawnym 21 listopada

2022 r. o pominięciu dowodów zgłoszonych przez wnioskodawcę w piśmie z

15 listopada 2022 r. dotyczących wydania przez biegłego W. P. wadliwej opinii

przez stwierdzenie, że M. K. doznał złamania trzonu kręgu LI, co jest sprzeczne ze

zgromadzoną w sprawie dokumentacją medyczną z której wynika, że doznał on

złamania kręgu L2, dodatkowo wskazując na potrzebę powołania innego biegłego z

zakresu ortopedii z związku z uzasadnionym przypuszczeniem co do braku

bezstronności biegłego, który opiniował w sprawie wnioskodawcy zawisłej przed

Sądem Rejonowym w Rzeszowie o przyznanie prawa do świadczenia

rehabilitacyjnego (IV U 437/21), w której wydał wadliwą opinię będącą przedmiotem

zarzutów - wadliwość ta dotyczyła ustaleń faktycznych co do załamania trzonu

kręgu LI, które skutkowały powołaniem innego biegłego ortopedy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ewentualnie w razie przyjęcia, o jej

oddalenie i zasądzenie od skarżącego kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I USK 115/26

10

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie należy podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest zwykłym

środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w

charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim

modelem skargi kasacyjnej jej merytoryczne rozpoznanie następuje tylko z

przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji, w

art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca

wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między

innymi na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać

wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące

w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one

ustawowemu katalogowi przesłanek.

Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w ujęciu wynikającym z

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu

drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Oczywiste

naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna od razu, bez potrzeby

dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania

prawa z brzmieniem przepisów albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr

453107; z 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z 26 lutego 2001 r.,

I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494; z dnia 17 października 2001 r.,

I USK 115/26

11

I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437; z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP

2004 nr 6, poz. 100 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2008 r., I UK

218/07, LEX nr 375616). Oznacza to, że we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych

przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób

sprzeczny (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK

414/12, LEX nr 1675171). Przyjmuje się, że nie spełnia tych wymagań odwołanie

się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu dodatkowo

określeniem jako „rażącego”, „ewidentnego”, czy „kwalifikowanego”, jeżeli nie

zostanie wykazane, w czym przejawia się owa oczywistość wydania wadliwego

orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 lutego 2014 r., III PK 86/13,

LEX nr 1644571; z 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117;

z 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Chodzi zatem o taką sytuację,

gdy nie tylko zgłoszony zarzut naruszenia przepisu prawa jest słuszny, ale także

stwierdzona nieprawidłowość jest tego rodzaju, że powoduje jaskrawą wadliwość

zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 kwietnia

2016 r., V CSK 622/15, LEX nr 2057365).

W ocenie Sądu Najwyższego brak jest jakichkolwiek podstaw, aby twierdzić,

że w rozpoznawanej sprawie doszło do oczywistego naruszenia prawa.

W pierwszej kolejności wymaga zauważenia, że skarga kasacyjna w swej

konstrukcji jest obarczona istotnymi mankamentami. Po pierwsze brak jest

uzasadnienia podstaw kasacyjnych a jest to obligatoryjny element skargi (art. 3984

§ 1 pkt 2 k.p.c.). Skarżący nieprawidłowo nadto połączył uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uzasadnieniem podstaw kasacyjnych.

Uzasadnienie podstaw kasacyjnych oraz uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi

do rozpoznania stanowią bowiem odrębne elementy konstrukcyjne skargi, które nie

są tożsame, nawet jeśli argumentacja prawna w pewnym zakresie się pokrywa.

Podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Brak redakcyjnie

wyodrębnionego i samodzielnego wywodu prawnego, zmierzającego do

uzasadnienia podstaw kasacyjnych powoduje, że przyjęcie skargi kasacyjnej do jej

merytorycznego rozpoznania już z tej przyczyny jest niemożliwe. Również zarzuty

I USK 115/26

12

związane z oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej są całkowitym powieleniem

zarzutów podstaw kasacyjnych.

Kolejną wadą skargi kasacyjnej jest brak powołania w jej podstawach

naruszenia przepisów prawa materialnego. Pełnomocnik skarżącego skupił się

jedynie na naruszeniu przepisów postępowania, nie próbując powiązać

zarzucanych uchybień z naruszeniem prawa materialnego, a tym samym wykazać

wpływu zaistniałych w jego ocenie wadliwości postępowania na wynik sprawy.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że w sytuacji,

gdy skarga kasacyjna nie zarzuca obrazy jakiegokolwiek przepisu prawa

materialnego stanowiącego podstawę wyrokowania sądu odwoławczego, to w

konsekwencji nie jest możliwa ocena, czy naruszenie przepisów prawa

procesowego wskazanych przez stronę w podstawie kasacyjnej mogło mieć

rzeczywiście istotny wpływ na wynik sprawy (zob. wyroki Sądu Najwyższego:

z 4 czerwca 2019 r., III PK 73/18, LEX nr 2686083; z 10 kwietnia 2018 r., I UK

67/17, LEX nr 2490071). Stosownie do art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. skargę można

oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć

istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący więc musi wykazać, że następstwa

wytkniętej w skardze wadliwości postępowania i orzekania były tego rodzaju (bądź

skali), że kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie

orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 lutego 1997 r., I CKN

57/96, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 82; z 24 października 2006 r., II PK 38/06, LEX nr

950620 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z 17 marca 2006 r., I CSK 63/05, LEX nr

179971; z 5 grudnia 2007 r., II PK 103/07, LEX nr 863973; z 16 czerwca 2011 r.,

III UK 213/10, LEX nr 950436). Nie chodzi przy tym o czysto teoretyczną możliwość

takiego wpływu, lecz o wykazanie, że w okolicznościach danej sprawy wpływ ten

był (mógł być) realny, a można to stwierdzić dopiero wówczas, gdy w skardze

zostanie podniesiony adekwatny w konkretnych okolicznościach faktycznych zarzut

obrazy prawa materialnego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 stycznia

2014 r., I PK 208/13; LEX nr 16460590; z 19 maja 2015 r., II PK 273/14, LEX nr

2008656 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z 9 lipca 2014 r., I PK 316/13, LEX nr

1511811; z 2 lipca 2009 r., I UK 37/09, LEX nr 529678). W niniejszej sprawie tego

istotnego elementu wniosku o przyjęcie skargi, zabrakło.

I USK 115/26

13

Niezależnie od powyższych spostrzeżeń podnieść należy, że w

rozpoznawanej sprawie w celu oceny zdolności odwołującego się do pracy w

kontekście ustalenia spełnienia przesłanek do przyznania spornego w sprawie

świadczenia (prawa do renty) było prowadzone postępowanie dowodowe. Sąd

pierwszej instancji przeprowadził dowód z opinii biegłych sądowych z zakresu

medycyny powołując lekarzy o specjalnościach adekwatnych do schorzeń

stwierdzonych u skarżącego (biegły neurolog, ortopeda i kardiolog). Biegli ocenili

stan zdrowia skarżącego i zgodnie uznali, że nie jest on niezdolny do pracy.

Natomiast Sąd Apelacyjny uznając, że przeprowadzone przez Sąd pierwszej

instancji postępowanie dowodowe choć wnikliwe i obszerne okazało się

niewystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy uzupełnił materiał

dowodowy, dopuszczając dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu medycyny

pracy oraz innego biegłego sądowego z zakresu neurologii.

Opiniująca w postępowaniu apelacyjnym biegła neurolog oceniając stan

zdrowia skarżącego pod względem neurologicznym uznała, że pomimo

zgłaszanych przez niego objawów, nie ma udokumentowanych ani nie prezentuje

takich deficytów neurologicznych, które skutkowałyby jego istotną niesprawnością i

długotrwałą niezdolnością do pracy.

Również biegły sądowy specjalista z zakresu medycyny pracy, w

sporządzonej opinii poprzedzonej badaniem sądowo-lekarskim, zawartej w opinii

głównej i w opinii uzupełniającej uznał, że skarżący nie jest częściowo, ani tym

bardziej całkowicie niezdolny do pracy. Rozpoznane u skarżącego schorzenia i

dolegliwości nie dają podstaw do uznania go za niezdolnego do pracy.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 17 października 2023 r., (II USK 411/22,

LEX nr 3615719) wskazał, że Sądy mają prawo ocenić, czy zebrane w toku sprawy

opinie biegłych wystarczająco wyjaśniają, wymagające wiadomości specjalnych,

kwestie istotne przy rozstrzyganiu sprawy, czy też konieczne jest zasięgnięcie opinii

innych biegłych.

Tak też było w rozpoznawanej sprawie, gdyż Sąd Apelacyjny uznał

konieczność uzupełnienia postępowanie dowodowego powołując kolejnych

biegłych celem prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

I USK 115/26

14

Sąd Apelacyjny uznał ostatecznie wydane w sprawie opinie biegłych za

wiarygodne i przekonujące. Sąd ten podkreślił, że opinie zostały sporządzone przez

osoby legitymujące się wysokimi kwalifikacjami oraz wiedzą medyczną adekwatną

do zgłaszanych przez skarżącego schorzeń. Sąd Apelacyjny nie miał zastrzeżeń co

do rzetelności opinii sporządzonych przez biegłych sądowych. Opinie zostały

wydane, po uprzednim zebraniu wywiadu i przeprowadzeniu oględzin sądowo-

lekarskich oraz po zapoznaniu się z aktami sprawy i obszerną dokumentacją

medyczną. Opiniujący w sprawie biegli specjaliści, neurolog, ortopeda, kardiolog

oraz lekarz medycyny pracy jednoznacznie nie stwierdzili u odwołującego się

choćby częściowej niezdolności do pracy z powodu zgłaszanych przez niego

dolegliwości. Z oceny biegłych wynika, że schorzenia neurologiczne i ortopedyczne

są na tak wczesnym etapie, że pozwalają skarżącemu na wykonywanie pracy

zgodnie z kwalifikacjami na otwartym rynku pracy. Nadciśnienie tętnicze wymaga

wyłącznie odpowiedniego dawkowania farmakoterapii.

Sąd Apelacyjny podzielił wnioski opinii sądowo-lekarskich i stwierdził, że

odwołujący się nie jest osobą niezdolną do pracy i w związku z tym nie przysługuje

mu prawo do spornego w sprawie świadczenia. Natomiast biegli opisali

diagnozowane u skarżącego dolegliwości, przebieg procesów chorobowych oraz

aktualny stopień nasilenia tych schorzeń i ich wpływ na zdolność do pracy

skarżącego. Dokonana przez nich ocena stanu zdrowia jest kompleksowa i pełna,

zaś sformułowane przez biegłych konkluzje zostały logicznie i przekonująco

uzasadnione.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że stan zdrowia odwołującego

się był przedmiotem oceny pod kątem schorzeń natury neurologicznej (dwukrotnie),

ortopedycznej i kardiologicznej oraz poddany kumulatywnej ocenie przez biegłego

sądowego specjalistę z zakresu medycyny pracy i z ocen tych biegłych jasno

wynika, że skarżący nie jest niezdolny do pracy choćby częściowo.

Zauważenia wymaga, że w sprawie, w której przedmiotem ustaleń i ocen

sądu ubezpieczeń społecznych jest zdolność lub niezdolność do pracy z powodów

medycznych (związanych ze stanem zdrowia), rozstrzygnięcie zagadnień

dotyczących stanu zdrowia ubezpieczonego wymaga zasadniczo wiedzy

specjalistycznej, skoro centralną kwestią wymagającą ustalenia jest niezdolność do

I USK 115/26

15

pracy z przyczyn medycznych (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 5 sierpnia

2020 r., I UK 50/19, LEX nr 3225110). Ograniczenie samodzielności sądu w

zakresie dokonywania ustaleń wymagających wiadomości specjalnych obejmuje w

sprawie o rentę ocenę etiologii, momentu powstania, aktualnego stopnia nasilenia

diagnozowanych schorzeń, ich wzajemnych powiązań i wpływu na możliwość

świadczenia pracy zarobkowej. Sąd nie ma kompetencji do samodzielnego

ustalania, czy równoczesne występowanie u danej osoby licznych dolegliwości

zdrowotnych powoduje częściową lub całkowitą niezdolność do pracy z tej tylko

przyczyny, że jego zdaniem, charakter i zaawansowanie poszczególnych schorzeń

nie daje podstaw do przyjęcia tej postaci niezdolności do pracy. Do kompleksowej

analizy stanu zdrowia strony niezbędne jest bowiem zasięgnięcie opinii biegłego

(wyrok Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2018 r., I UK 524/16, LEX nr 2455736).

Gdy biologiczny stan kalectwa lub choroba, nie powodują naruszenia sprawności

organizmu w stopniu mającym wpływ na zdolność do pracy dotychczas

wykonywanej lub innej mieszczącej się w ramach posiadanych lub możliwych do

uzyskania kwalifikacji, to brak podstaw do przyznania prawa do renty (per

analogiam wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2019 r., III UK 193/18, LEX nr

2692806 dot. renty socjalnej).

W postępowaniu sądowym Sąd orzekający nie może nie podzielić

merytorycznie uzasadnionych poglądów biegłego, popartych wynikami badań

wnioskodawcy i dokumentacją medyczną lub w ich miejsce wprowadzać własnych

stwierdzeń i rozstrzygać kwestii wymagających wiadomości specjalnych, wbrew

opinii biegłych specjalistów. W takiej sytuacji należy rozwiać wątpliwości co do

treści opinii w drodze zażądania od jej autora pisemnych lub ustnych wyjaśnień,

albo dopuścić dowód z opinii innego biegłego (wyrok Sądu Najwyższego

z 16 października 2014 r., II UK 27/14, LEX nr 1777878), co miało w sprawie

miejsce w toku postępowania apelacyjnego.

Jak już wskazano wyżej, w przebiegu postępowania sądowego w obu

instancjach stan zdolności do pracy odwołującego się opiniowali biegli sądowi o

specjalizacjach adekwatnych do jego dolegliwości zdrowotnych. Do biegłych

sądowych należy ocena stanu zdrowia skarżącego jako istotny element podstawy

faktycznej rozstrzygnięcia, i taka jednoznaczna ocena w wyniku uzupełnienia

I USK 115/26

16

postępowania dowodowego, została dokonana na etapie postępowania

odwoławczego przed Sądem Apelacyjnym, która ostatecznie nie budziła

wątpliwości tego Sądu.

Zdaniem Sądu Najwyższego nie można przyjąć, aby w rozpoznawanej

sprawie Sąd Apelacyjny rażąco naruszył przepisy postępowania tj. art. 286 k.p.c. w

zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez pominięcie zgłoszonych wniosków dowodowych o

powołanie innego biegłego z zakresu neurologii, kardiologii, ortopedii i medycyny

Należy zauważyć, że o zasadności dopuszczenia dowodu z dodatkowej

opinii biegłych, stosownie do art. 286 k.p.c., którzy wydawali już opinie w sprawie,

lub z opinii dalszych biegłych czy ich zespołu, decyduje Sąd, gdy zachodzi taka

potrzeba, a w szczególności, gdy przeprowadzona już opinia (bądź opinie) zawiera

na tyle istotne luki, nieścisłości, że staje się nieprzekonująca, niekompletna,

pomijająca lub wadliwie przedstawiająca istotne okoliczności, nie odpowiadająca na

postawione tezy dowodowe, niejasna, nienależycie uzasadniona czy

nieweryfikowalna (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2018 r., I UK

67/17, LEX nr 2490071).

W judykaturze utrwalony jest pogląd, że samo niezadowolenie strony z

oceny przedstawionej przez biegłych nie uzasadnia potrzeby dopuszczenia przez

sąd dowodu z opinii innych biegłych (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 6

października 2009 r., II UK 47/09, LEX nr 559955 i powołane tam orzecznictwo).

Dowód z opinii biegłego sądowego podlega ocenie Sądu tak jak inne dowody

przeprowadzone w sprawie. Ocena tego dowodu nie jest dokonywana na

podstawie kryterium wiarygodności w tym znaczeniu, że nie można uznać jej za

niewiarygodną, odwołując się do innych dowodów w sprawie, wewnętrznego

przekonania sędziego, czy też zasad doświadczenia życiowego. Wartość

dowodowa opinii biegłego podlega ocenie sądu w oparciu o cały zebrany w sprawie

materiał, zwłaszcza innych opinii biegłych, czy dokumentacji medycznej, a zatem,

na tle innych dowodów zebranych w sprawie, koniecznym jest stwierdzenie, czy

biegły ustosunkował się do wynikających z innych dowodów faktów mogących

stanowić podstawę ocen w opinii zawartych oraz czy opierając się na tym materiale

w sposób logiczny i jasny przedstawił tok rozumowania prowadzący do

sformułowanych wniosków (Sąd Najwyższy w wyroku z 24 maja 2005 r., V CSK

I USK 115/26

17

659/04). Sąd Apelacyjny stwierdził, że opinie biegłych, zwłaszcza sporządzone

tytułem uzupełnienia dowodów w postępowaniu apelacyjnym, spełniają te

wymagania.

Potrzeba powołania innego biegłego powinna zatem wynikać z okoliczności

sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony z dotychczas złożonej opinii (wyrok

Sądu Najwyższego z 5 listopada 1974 r., I CR 562/74, LEX nr 7607; postanowienie

Sądu Najwyższego z 14 września 2023 r., I CSK 287/23, Legalis nr 2985365).

Potrzebą taką nie może być przy tym samo przeświadczenie strony, że dalsze

opinie pozwolą na udowodnienie korzystnej dla niej tezy (wyroki Sądu Najwyższego:

z 27 czerwca 2001 r., II UKN 446/00, OSNP 2003 nr 7, poz. 182; 29 listopada

2016 r., II PK 242/15, LEX nr 2202494; 19 czerwca 2024 r., III USK 319/23, Legalis

nr 3097498).

Sąd Apelacyjny oddalając wnioski dowodowe skarżącego o powołanie w

sprawie biegłych uznał, że okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały

kategorycznie ustalone. Powołanie kolejnych biegłych sądowych byłoby

niepotrzebnym przedłużaniem postępowania, skoro sporne okoliczności zostały

dostatecznie wyjaśnione. Trzeba przy tym zasygnalizować jak już wcześniej to

podkreślono, że Sąd Apelacyjny dążąc do całkowitego pełnego wyjaśnienia sprawy

(ustalenia zdolności do pracy skarżącego) powołał w postępowaniu apelacyjnym

kolejnych biegłych sądowych, w których ocenie skarżący, nie był na etapie

postępowania apelacyjnego, niezdolny do pracy. Każda natomiast zmiana stanu

zdrowia, która następuje już po wydaniu decyzji ZUS nie może być brana pod

uwagę, bowiem sąd ubezpieczeń społecznych ocenia legalność decyzji organu

rentowego, będącej przedmiotem postępowania, według stanu rzeczy istniejącego

w chwili jej wydania (wyroki Sądu Najwyższego: z 3 grudnia 2014 r., II UK 76/14,

LEX nr 1777882; z 12 stycznia 2017 r., II UK 566/15, LEX nr 2209112 i z 13 grudnia

2017 r., III UK 8/17, LEX nr 2428769).

Wobec niewykazania przez skarżącego istnienia powołanej przesłanki

przedsądu, Sąd Najwyższy - na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzekł o odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 102

k.p.c. uznając, że sytuacja zawodowa, osobista i majątkowa odwołującego się w

I USK 115/26

18

powiązaniu z jego zaawansowanym wiekiem, dają podstawę do uznania jego

sytuacji za wypadek szczególnie uzasadniony, a w konsekwencji dają podstawę do

nieobciążania go kosztami zastępstwa prawnego strony pozwanej w postępowaniu

kasacyjnym.

[a.ł]