SN odmówił przyjęcia skargi spółki o składki za emeryta na zleceniu

Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z 9 lipca 2025 r., III AUa 847/24 oddalił

apelację H. sp. z o.o. sp. k. w G. (odwołująca się, płatnik składek) od wyroku Sądu

Okręgowego w Poznaniu z 7 czerwca 2024 r., VIII U 2146/23 oddalającego

odwołanie od decyzji z 26 czerwca 2023 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […]

Oddziału w Poznaniu, którą na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz art. 38 ust. 1,

art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 2c i 4a, art. 12 ust. 1, art. 18 ust. 1 i 3 oraz art. 20 ust. 1

ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.

U. z 2022 r. poz. 1009, dalej jako ustawa systemowa), art. 81 ust. 1 i 6 ustawy z dnia

27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków

publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2561) stwierdził, że R. S. (ubezpieczony) podlegał

I USK 1153/26

2

obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie

od 1 kwietnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. jako osoba wykonująca pracę na

podstawie umowy zlecenia u płatnika składek oraz ustalił, że podstawy wymiaru

składek w okresie od czerwca 2021 r. do grudnia 2021 r. stanowią kwoty wskazane

tabelarycznie w sentencji decyzji.

Sąd Apelacyjny przypomniał, że co do zasady każdy zleceniobiorca (art. 6 ust.

1 pkt 4 ustawy systemowej) podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym

niezależnie od tego, czy jest uprawniony do emerytury i renty (z wyjątkiem osób

wymienionych w art. 6 ust. 4). Zwolnienie zleceniobiorcy z tego obowiązku wynika

natomiast z faktu równoczesnego pozostawania w stosunku pracy, który z mocy art.

9 ust. 1 ww. ustawy wyprzedza inne tytuły podlegania obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym, co dotyczy również emerytów i rencistów (zob. art. 9

ust. 4 w związku z art. 9 ust. 4a ustawy systemowej). Dlatego właśnie emeryci i

renciści tak, jak pozostali zleceniobiorcy, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym z tytułu wykonywania umów zlecenia, jeżeli równocześnie nie pozostają

w stosunku pracy.

Natomiast zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w

stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu

wykonywania umowy zlecenia, tylko wtedy, gdy podstawa wymiaru składek na

ubezpieczenia społeczne z tytułu pozostawania w stosunku pracy osiągnie kwotę

określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5a (tzn. minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co

jednoznacznie wskazuje brzmienie zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine, które nie

określa przecież wymienionych tam „innych tytułów”, a zatem obejmuje także osoby

pozostające w stosunku pracy. Natomiast, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu

pozostawania w stosunku pracy będzie niższa niż kwota minimalnego

wynagrodzenia za pracę, zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty

pozostający w stosunku pracy będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym również z tytułu wykonywania umowy zlecenia, co ma miejsce w

niniejszej sprawie.

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że ubezpieczony jest

uprawniony do emerytury od 29 września 2018 r. Nadto od 1 stycznia 2021 r. został

zatrudniony w odwołującej się spółce na podstawie umowy zlecenia w okresie do 31

grudnia 2021 r. W związku z zawarciem tej umowy zlecenia został zgłoszony przez

odwołującą wyłącznie do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.

I USK 1153/26

3

Ubezpieczony w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. posiadał inny

tytuł prawny do ubezpieczeń społecznych, z którego nie osiągał jednak co najmniej

minimalnego wynagrodzenia.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu złożyła

odwołująca się zaskarżając wyrok ten w całości i zarzucając naruszenie przepisów

prawa materialnego, a mianowicie:

1. art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy systemowej przez ich wadliwą wykładnię, co

w konsekwencji doprowadziło do ich błędnego zastosowania,

2. art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy systemowej przez ich niewłaściwe

zastosowanie, a w konsekwencji zobowiązanie płatnika składek do opłacenia

składek ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i wypadkowego, podczas

gdy tego rodzaju zobowiązanie składkowe w ogóle nie powstało,

3. art. 9 ust. 1a ustawy systemowej przez pominięcie jego treści, a w

konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 9 ust. 4a ww. ustawy, czego

skutkiem jest dokonanie niezgodnej z celem ustawodawcy wykładni i uznanie,

że przepis ten na zastosowanie też do osób mających ustalone prawo do

emerytury bądź renty, w sytuacji, gdy wobec tych osób został już do realizacji

ryzyka emerytalnego i rentowego i posiadają one stosowne świadczenia z

tych tytułów.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został uzasadniony jej

oczywistą zasadnością oraz potrzebą wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, które

występują między innymi między wykładnią prezentowaną przez Sąd Okręgowy w

Kaliszu oraz Sąd Apelacyjny w Łodzi, a Sądem Okręgowym w Warszawie,

Odwołująca się wskazała, że brak jest podstaw do zaakceptowania

stanowiska Sądu Apelacyjnego w kwestii przyjęcia, że zgodnie z art. 9 ust. 4a i

ustawy systemowej zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c tego przepisu powoduje, że

zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający równocześnie w

stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z

tytułu wykonywania urnowy zlecenia tylko wówczas, gdy wynagrodzenie uzyskiwane

przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie kwotę co najmniej równą kwocie

minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust. 4 pkt 5a powołanej ustawy).

Zdaniem odwołującej się uznać należy, że zleceniobiorca - emeryt będzie podlegał

obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy -

I USK 1153/26

4

zlecenia, o ile nie pozostaje równocześnie w stosunku pracy z innym pracodawcą.

Przy czym nic ma tu znaczenia w jakiej wysokości wynagrodzenie za pracę emeryt

pobiera z tytułu umowy o pracę.

Za powyższym stanowiskiem przemawia to co znajduje odzwierciedlenie w

uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 26 marca 2025 r., XXI U

1404/23, że celem wprowadzenia przez ustawodawcę art. 9 ust. 1a ustawy

systemowej było zapewnienie osobom posiadającym jednocześnie co najmniej jeden

bezwzględny tytuł ubezpieczenia i jeden ogólny tytuł ubezpieczenia wyższego

poziomu zabezpieczenia społecznego na wypadek zaistnienia ryzyka emerytalnego

lub rentowego na poziomie odpowiadającym co najmniej wysokości minimalnego

wynagrodzenia za pracę.

Przed wprowadzeniem do art. 9 ust. 1a obowiązek ubezpieczenia

emerytalnego i rentowego obejmował jedynie osoby zatrudnione na podstawie

umowy o pracę, zaś z pozostałych tytułów ubezpieczenia te miały charakter

dobrowolny. Skutkiem tego było to, że większość osób nie decydowała się na

dobrowolne wówczas ubezpieczenia emerytalne i rentowe chcąc pozostawić w

domowym budżecie większe środki finansowe. To skutkowało gromadzeniem na

kontach ubezpieczonych niskich kwot, które w przyszłości znalazłyby przełożenie na

niskie świadczenia emerytalne i rentowe.

Z tego też względu ustawodawca zdecydował się na ingerencję i

wprowadzenie art. 9 ust. 1a ustawy systemowej. Zatem celem ustawodawcy przy

wprowadzeniu powołanego ust. 1a art. 9 było zapewnienie ubezpieczonym - nie

mającym jeszcze prawa do emerytury czy renty - takiego poziomu podstawy składek

na ubezpieczenie społeczne by w przyszłości mogli oni uzyskać emeryturę lub rentę

w wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zatem cel którym

kierował się ustawodawca do ubezpieczonych nie mających ustalonego prawa do

emerytury lub renty, nie jest aktualny w odniesieniu do ubezpieczonych mających

ustalone prawo do emerytury lub renty. W odniesieniu do tych bowiem osób (tj.

emerytów) doszło już do realizacji ryzyka emerytalnego bądź rentowego i posiadają

oni stosowne świadczenia z tych tytułów. Tym samym nie jest już celowe

przymusowe obejmowanie ich dodatkowa ochrona przewidzianą w art. 9 ust. 1a

ustawy systemowej (por.: uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z

26 marca 2025 r., XXI U 1404/23).

I USK 1153/26

5

W ocenie odwołującej się mając na uwadze, że ubezpieczony miał ustaloną

emeryturę, a nadto był zatrudniony u innego niż odwołująca podmiotu na podstawie

umowy o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem niższym niż

minimalne, uznać należy, że nie on podlega obowiązkowo ubezpieczeniu

emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu wykonywania umowy zlecenia.

Odmienna interpretacja i uznanie, że art. 9 ust. 1a ustawy systemowej ma

zastosowanie także do osób o których mowa w art. 9 ust. 4 i 4a tej ustawy, to ich

sytuacja nie odbiegałaby od sytuacji osób ubezpieczonych nie posiadających prawa

do emerytury lub renty a zatem regulacje art. 9 ust. 4 i 4a ww. ustawy byłyby zbędne.

Zdaniem odwołującej się takie zaś twierdzenie - mając na uwadze racjonalne

działanie ustawodawcy - uznać należy za niedopuszczalne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego

rozpoznania.

W niniejszej skardze kasacyjnej odwołująca się powołała się na przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymienione w art. 3989 § 1 pkt 2 oraz pkt

4 k.p.c. Potrzeba wykładni przepisów prawnych występuje, jeżeli co do konkretnego

przepisu prawa: 1) brak jednolitej lub utrwalonej judykatury Sądu Najwyższego

(rozbieżność w wykładni przepisu w orzecznictwie samego Sądu Najwyższego); 2)

przyjęta i dominująca wykładnia w orzecznictwie Sądu Najwyższego wywołuje

poważne i należycie uzasadnione wątpliwości co do jej prawidłowości; 3) sądy

powszechne tego samego lub różnego szczebla zajmują sprzeczne ze sobą

stanowiska co do treści normy wynikającej ze stosowanego przepisu prawa; 4)

doktryna przedstawia rozbieżne poglądy na rozumienie danego przepisu (zamiast

wielu zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2024 r., I USK 110/24 i

powołane tam orzecznictwo). Podkreślić przy tym należy, że w przesłance tej (art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) chodzi o rozbieżności w rozumieniu przepisu (jego interpretacji),

a nie o rozbieżności w zastosowaniu prawidłowo zinterpretowanego przez sąd(y)

przepisu prawa. Wadliwe zastosowanie prawidłowo zinterpretowanego przepisu

prawa podpada pod przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o której

mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Inaczej rzecz ujmując, potrzeba wykładni przepisu

budzącego poważne wątpliwości lub wywołującego rozbieżności w orzecznictwie

sądów zachodzi wtedy, kiedy jego niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie

I USK 1153/26

6

wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie samego Sądu

Najwyższego lub sądów powszechnych, bądź kiedy przepis ten nie doczekał się

wypowiedzi Sądu Najwyższego co do możliwości przyjęcia wykładni w kierunku

wskazywanym przez skarżącego (postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 czerwca

2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 42436; z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX

nr 57231). Konieczne jest również wskazanie argumentów, które prowadzą do

rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji

interpretacyjnej (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 października 2025

r., I USK 149/24 oraz z 17 listopada 2025 r., I USK 262/24).

Ponadto, nie można mówić o ziszczeniu się przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c., jeżeli ten sam przepis został zastosowany odmiennie w różnych sprawach o

zróżnicowanym stanie faktycznym. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania,

że określony przepis prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości

interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje

rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 października 2025 r., I USK 149/24 oraz

z 17 listopada 2025 r., I USK 262/24).

Wreszcie, nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt

2 k.p.c.), jak analogicznie nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego

zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we

wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające

zmianę tego poglądu (postanowienia Sądu Najwyższego z 23 października 2025 r.,

I USK 149/24 oraz z 17 listopada 2025 r., I USK 262/24 i powołane tam

orzecznictwo).

Odnosząc się z kolei do tej przesłanki przedsądu, jaką jest oczywista

zasadność skargi, twierdzenie o takiej zasadności odwołująca się połączyła z

występowaniem przyczyn przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 §

1 pkt 2 k.p.c. Taka konstrukcja uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania jest wadliwa (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada 2025

r., I USK 262/24). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przesłanki

określone w art. 3989 § 1 pkt 1 (a także pkt 2) i 4 k.p.c. wykluczają się, gdyż skarga

kasacyjna nie może być uznana za oczywiście uzasadnioną, jeżeli o występowaniu

I USK 1153/26

7

tej przesłanki miałoby świadczyć naruszenie przepisów prawa, których wykładnia

nasuwa tak duże wątpliwości, że konieczne jest ich wyjaśnienie przez Sąd

Najwyższy w ramach sformułowanego w tej sprawie zagadnienia prawnego. W

postanowieniu z 26 listopada 2013 r., I UK 291/13, (LEX nr 1430990) Sąd Najwyższy

wyraził stanowisko, że łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z

występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, budzi poważne

zastrzeżenia. Taki sam wniosek dotyczy wskazania przesłanki dotyczącej potrzeby

wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości (zamiast wielu zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada 2025 r., I USK 262/24 i powołane

tam orzecznictwo). Ponadto, jeżeli przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania jest twierdzenie skarżącego, że skarga jest oczywiście uzasadniona

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), powinien on w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód

prawny wskazujący, w czym wyraża się ta "oczywistość" i przedstawić argumenty na

poparcie tego twierdzenia (zamiast wielu zob. postanowienie Sądu Najwyższego z

17 listopada 2025 r., I USK 262/24 i powołane tam orzecznictwo).

Odnosząc powyższe zapatrywania do wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania w niniejszej sprawie, Sąd Najwyższy uwzględnił, że zawarte w art. 9

ust. 4a ustawy systemowej zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c tego artykułu

powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający

równocześnie w stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia tylko wówczas, gdy

wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie kwotę co

najmniej równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę. Tak orzekł Sąd

Najwyższy między innymi w wyroku z 21 marca 2019 r., II UK 548/17 (LEX nr

2638597), co Sąd rozpoznający niniejszą sprawę potwierdza. Zaakcentować należy,

iż Sąd Najwyższy m. in. postanowieniami z 23 kwietnia 2025 r., III USK 11/25, z 4

listopada 2025 r., III USK 264/25, z 7 maja 2026 r., I USK 702/26, z 10 czerwca 2026

r., I USK 704/26, z 7 lipca 2026 r., I USK 931/26 w analogicznych stanach faktycznych

odmówił przyjęcia do rozpoznania skarg kasacyjnych wniesionych przez odwołującą

spółkę, z powołaniem analogicznych przesłanek.

W tej sytuacji nie można mówić ani o potrzebie usunięcia rozbieżności w

wykładni przepisów prawa ani o oczywistej zasadności skargi, zatem Sąd Najwyższy

na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

[a.ł]

I USK 1153/26

8