Sąd Najwyższy nie przyjął skargi płatnika w sporze o składki zleceniobiorcy emeryta

Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z 13 sierpnia 2025 r. oddalił apelację H.

Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w G. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 30

kwietnia 2024 r. oddalającego odwołanie płatnika składek od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziału w Poznaniu z dnia 26 czerwca 2023 r.,

stwierdzającej, że R. L. podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu,

rentowym i wypadkowemu jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy

zlecenia w okresie od 3 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. u płatnika składek H.

Sp. z o.o. sp. k. oraz ustalającej, podstawy wymiaru składek za te okresy w kwotach

szczegółowo wskazanych w decyzji.

I USK 1165/26

2

W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej odwołujący się

płatnik składek podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego:

- art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych przez wadliwą wykładnię, co w konsekwencji doprowadziło

do ich błędnego zastosowania i w konsekwencji zobowiązania płatnika składek do

opłacenia składek ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowego, podczas gdy

tego rodzaju zobowiązanie składkowe w ogóle nie powstało;

- art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez pominięcie

jego treści, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 9 ust. 4a ustawy o

systemie ubezpieczeń, czego skutkiem jest dokonanie niezgodnej z celem

ustawodawcy wykładni i uznanie, że przepis ten ma zastosowanie też do osób

mających ustalone prawo do emerytury bądź renty.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

temu Sądowi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz orzeczenia co do

istoty sprawy. Ponadto wniósł o rozstrzygnięcie o kosztach procesu i zasądzenie na

rzecz odwołującego się kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W ocenie skarżącego skarga kasacyjna zasługuje na przyjęcie jej do

rozpoznania wobec oczywistej zasadności wniesionej skargi oraz potrzeby wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości oraz wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie. Odmienna wykładnia w zakresie interpretacji art. 9

ust. 2c oraz ust. 4a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych występuje między innym w interpretacji prezentowanej przez sądy

powszechne.

Skarżący wskazał, iż brak jest podstaw do zaakceptowania stanowiska Sądu

Apelacyjnego w kwestii przyjęcia, że zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c tego przepisu

powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający

równocześnie w stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia tylko wówczas, gdy

wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie kwotę co

najmniej równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust. 4 pkt 5a

powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). W ocenie skarżącego,

I USK 1165/26

3

ubezpieczony, który miał ustalone prawo do emerytury, a nadto był zatrudniony u

innego niż odwołujący się podmiotu na podstawie umowy o pracę w niepełnym

wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem niższym niż minimalne, nie podlega

obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu

wykonywania umowy zlecenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego

rozpoznania. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego

orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście

wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.

Sąd kasacyjny nie jest zatem sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji,

a skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie z uwagi

na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego.

Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem

weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego

orzeczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z: 29 grudnia 2020 r., V CSK 262/20,

LEX nr 3270435; 28 sierpnia 2024 r., III USK 194/23, LEX nr 3767397;

29 października 2024 r., III PSK 57/24, LEX nr 3782096; 15 stycznia 2025 r.,

II PSK 40/24, LEX nr 3816691).

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c.

określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej, strona wnosząca skargę kasacyjną

powinna sformułować w niej wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz ze

stosownym uzasadnieniem.

I USK 1165/26

4

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać,

że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., a

jego uzasadnienie winno zawierać argumenty prawne świadczące o tym, że

rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba

rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

W zakresie wskazywanej przez skarżącego przesłanki przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania należy mieć na względzie, że przekonanie Sądu

Najwyższego oceniającego na etapie przedsądu o zasadności przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania w oparciu o art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., to jest istnieniu

potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych,

nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w

odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i

rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze

źródła (postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08,

LEX nr 424365; 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383; 12 grudnia 2023 r.,

II PSK 64/23, LEX nr 3692330). Konieczne jest wskazanie argumentów, które

prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji

interpretacyjnej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07,

OSNP 2009, nr 3-4, poz. 43; 28 stycznia 2025 r., III USK 155/24, LEX nr 3829521).

Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący

powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd

Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (postanowienia Sądu

Najwyższego z: 3 grudnia 2024 r., III USK 214/24, LEX nr 3801320; 8 stycznia 2025 r.,

II PSK 69/24, LEX nr 3814752). W tym wyraża się publicznoprawny charakter skargi

kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej jest

bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni

przepisów prawa oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój jurysprudencji i prawa

pozytywnego, a nie korekta orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr

7-8, poz. 147; 29 listopada 2023 r., III USK 157/23, LEX nr 3632804; 25 września

2024 r., III USK 91/24, LEX nr 3777577; 26 listopada 2024 r., II PSK 10/24, LEX nr

3790586).

I USK 1165/26

5

Twierdzenie o występowaniu potrzeby wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został

jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w

tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących owo

zagadnienie. Nie można też przyjmować, że w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, jeżeli wskazana przez stronę wykładnia przepisu jest

powszechnie przyjęta w orzecznictwie oraz literaturze, a przez sądy obu instancji

została uwzględniona. Może to być zagadnienie natury prawnomaterialnej,

względnie procesowej (T. Ereciński (w:) Kodeks postępowania cywilnego.

Komentarz, t. 3, Postępowanie rozpoznawcze, red. T. Ereciński, Warszawa 2016, s.

273; T. Wiśniewski, Przebieg procesu cywilnego, Warszawa 2013, s. 377 i n.; T.

Wiśniewski (w:) D. Dończyk, J. Iwulski, G. Jędrejek, I. Koper, G. Misiurek, M. Orecki,

P. Pogonowski, S. Sołtysik, D. Zawistowski, T. Zembrzuski, T. Wiśniewski, Kodeks

postępowania cywilnego. Komentarz. Tom II. Artykuły 367- 5039, Warszawa 2021,

art. 3989; M. Manowska (w:) A. Adamczuk, P. Pruś, M. Radwan, M. Sieńko, E.

Stefańska, M. Manowska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz

aktualizowany. Tom I. Art. 1-47716, LEX 2022, art. 3989; A. Turczyn (w:) Kodeks

postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1-50539. Tom I, red. O.M. Piaskowska,

Warszawa 2024, art. 3989).

Sąd Najwyższy jednak wbrew temu, co podnosi skarżący, nie dostrzega

problemów interpretacyjnych związanych z wykładnią art. 9 ust. 4a ustawy

systemowej, w zakresie zastrzeżenia "odsyłającego" do ust. 2c tego przepisu.

Przyjęta i zarazem już utrwalona wykładnia jest jednolita w orzecznictwie.

Przypomnieć zatem należy, że zawarte w art. 9 ust. 4a ustawy systemowej

zastrzeżenie "odsyłające" do ust. 2c tego przepisu powoduje, iż zleceniobiorca

uprawniony do emerytury lub renty, pozostający równocześnie w stosunku pracy, nie

będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania

umowy zlecenia tylko wówczas, gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w

ramach stosunku pracy osiągnie kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego

wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy systemowej; wyroki Sądu

Najwyższego z dnia: 21 marca 2019 r., II UK 548/17, LEX nr 2638597; 27 kwietnia

2021 r., II USKP 37/21 LEX nr 3252364 oraz postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia: 16 lutego 2023 r., II USK 35/22, LEX nr 3549740; z 9 października 2024 r.,

I USK 1165/26

6

I USK 46/24, LEX nr 3778889; 4 listopada 2025 r., III USK 264/25, LEX nr 3940647;

17 lutego 2026 r., I USK 237/26, LEX nr 4024823; D. Dzienisiuk (w:) Ustawa

o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, red. K. Antonów, Warszawa 2024,

art. 9).

Argumentując swoje stanowisko w spornej kwestii, Sąd Najwyższy wyjaśnił,

że każda osoba, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych, to znaczy zleceniobiorca, podlega obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym niezależnie od tego, czy jest uprawniona do emerytury i renty

(z wyjątkiem osób wymienionych w art. 6 ust. 4). Zwolnienie zleceniobiorcy z tego

obowiązku wynika natomiast z faktu równoczesnego pozostawania w stosunku pracy,

który z mocy art. 9 ust. 1 wyprzedza inne tytuły podlegania obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym, co dotyczy również emerytów i rencistów (por. art. 9

ust. 4 w związku z art. 9 ust. 4a). Dlatego właśnie emeryci i renciści, tak jak pozostali

zleceniobiorcy, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu

wykonywania umów zlecenia, "jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku pracy".

Zawarte w art. 9 ust. 4a zastrzeżenie "odsyłające" do art. 9 ust. 2c, przy

uwzględnieniu gramatycznych reguł wykładni, należy rozumieć w ten sposób, że

sytuacja prawna zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury lub renty, będącego

równocześnie pracownikiem, jest regulowana treścią pierwszego z wymienionych

przepisów (nie podlega on obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu

umowy zlecenia, a podlega im jedynie z tytułu stosunku pracy), ale tylko wtedy, gdy

nie będzie wypełniała hipotezy normy ust. 2a. Wspomniane zastrzeżenie oznacza

bowiem, że sytuacja prawna omawianej osoby w pierwszej kolejności powinna być

oceniana przez pryzmat regulacji art. 9 ust. 2c ustawy systemowej i dopiero wówczas,

gdy hipoteza normy prawnej zawartej w tym przepisie nie zostanie wypełniona,

sytuacja ta będzie uregulowana wprost normą wynikającą z art. 9 ust. 4a, która a

contrario formułuje zasadę, zgodnie z którą zleceniobiorca uprawniony do emerytury

lub renty pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Innymi słowy, ocena sytuacji

prawnej zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury lub renty, pozostającego w

stosunku pracy, dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9 ust. 2c ustawy

systemowej powinna "wyprzedzać" ocenę dokonywaną wyłącznie na podstawie art.

9 ust. 4a. W praktyce z możliwością zastosowania zasady, w myśl której

zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy nie

I USK 1165/26

7

podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy

zlecenia, będziemy mieli zatem do czynienia wtedy, gdy podstawa wymiaru składek

na ubezpieczenia społeczne z tytułu pozostawania w stosunku pracy osiągnie kwotę

określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5a (to znaczy kwotę minimalnego wynagrodzenia za

pracę), na co jednoznacznie wskazuje brzmienie zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine,

które nie określa przecież wymienionych tam "innych tytułów", a zatem obejmuje

także osoby pozostające w stosunku pracy. Natomiast, gdy podstawa wymiaru

składek z tytułu pozostawania w stosunku pracy będzie niższa niż kwota

minimalnego wynagrodzenia za pracę, zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub

renty pozostający w stosunku pracy będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym również z tytułu wykonywania umowy zlecenia.

Opisany wynik wykładni językowej z całą pewnością pozostaje w zgodzie

także z wykładnią systemową art. 9 ust. 4a. Zawarte tam zastrzeżenie "odsyłające"

do ust. 4b, należy wszak rozumieć w ten sposób, że osoby posiadające status

określony w art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to znaczy

wykonujące umowy cywilnoprawne zawarte z pracodawcą, z którym pozostają w

stosunku pracy, lub na rzecz tego pracodawcy, podlegają obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym, a w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia

społeczne uwzględnia się im nie tylko przychód z tytułu stosunku pracy, ale również

przychód z tytułu owych umów cywilnoprawnych (art. 18 ust. 1a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych). W tym przypadku omawiane zastrzeżenie nakazuje więc

bez wątpienia uprzednią ocenę sytuacji prawnej osoby, o której mowa w art. 9 ust. 4a,

przez pryzmat regulacji zawartej w ust. 4b tego przepisu. Dlatego nie ma podstaw do

przyjęcia tezy, że zamieszczone w art. 9 ust. 4a zastrzeżenie "odsyłające" do ust. 2c

mogłoby być traktowane inaczej. Przy wykładni art. 9 ust. 4a ustawy systemowej i

zawartego w nim zastrzeżenia odsyłającego do stosowania art. 9 ust. 2c nie można

również pomijać reguł funkcjonalnych (celowościowych), wynikających z

przytoczonego wyżej uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej z dnia 23

października 2014 r., zgodnie z którym - najogólniej rzecz ujmując - wspomniane

zmiany miały na celu dalsze rozszerzenie w interesie ubezpieczonych (dla

zapewnienia im większej ochrony ubezpieczeniowej) obowiązku ubezpieczenia

społecznego w przypadku zbiegu umowy zlecenia z inną aktywnością zarobkową lub

kilku umów zlecenia. Tak więc poruszony przez skarżącego problem na tle wykładni

powołanego przepisu został już rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy, także w

I USK 1165/26

8

sprawach z odwołania płatnika składek w postanowieniach Sądu Najwyższego z:

21 stycznia 2026 r., I USK 508/26, LEX nr 4038426; 27 stycznia 2026 r., I USK 212/26,

LEX nr 4016430; z 27 stycznia 2026 r., I USK 567/26, LEX nr 4022272.29 stycznia

2026 r., I USK 156/26, LEX nr 4021330, 17 lutego 2026 r., I USK 237/26, LEX nr

4024823; 19 marca 2026 r., I USK 420/26, LEX nr 4068645.

W niniejszej sprawie Sąd drugiej instancji rozstrzygnął również z

uwzględnieniem wyżej zaprezentowanej wykładni. Motywy pisemnego uzasadnienia

zaskarżonego wyroku wyraźnie wskazują, że Sąd drugiej instancji w pełni

respektował taki właśnie kierunek wykładni art. 9 ust. 4a ustawy systemowej w

zakresie "odsyłającym" do ust. 2c tego przepisu, przyjmując go za podstawę oceny

prawnej ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Z poczynionych ustaleń wynika,

że R. L. jako osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, jednocześnie

uprawniony do emerytury i pozostający w stosunku pracy podlega obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, bowiem

uzyskuje on wynagrodzenie w kwocie niższej od minimalnego wynagrodzenia z tytułu

stosunku pracy. Regulacja ta została wprowadzona właśnie po to, by wyeliminować

praktyki umożliwiające unikanie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia

społeczne. Wolą ustawodawcy było: uszczelnienie systemu ubezpieczeń

społecznych i umożliwienie opłacania składek na te ubezpieczenia wyłącznie z

jednego tytułu ubezpieczeń społecznych (w przypadku zbiegu tytułów - jak w

niniejszej sprawie) wyłącznie wtedy, gdy łączna wysokość podstawy wymiaru

składek na ubezpieczenia społeczne z tytułów będących w zbiegu osiąga

przynajmniej kwotę odpowiadającą minimalnemu wynagrodzeniu za pracę w

przeliczeniu na jeden miesiąc. Na marginesie nie jest zasadne ujęcie, które prowadzi

do jurysprudencji pojęciowej, ponieważ pojęcia ustalone w nauce prawa

przedstawiane są jako pojęcia prawne (Z. Kubot, Odcinkowa (szczątkowa) zdolność

prawna, GSP 2007, t. XVII, s. 566).

Wobec zgodności zaskarżonego wyroku z utrwaloną linią orzecznictwa, brak

jest również podstaw do przyjęcia oczywistej zasadności skargi. Skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdy w sprawie

doszło do kwalifikowanego, a więc oczywistego naruszenia prawa, widocznego od

razu, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby głębszej

analizy. Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne było zatem wykazanie, że Sąd

drugiej instancji w sposób oczywisty naruszył przepis jasny i jednoznaczny, którego

I USK 1165/26

9

wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych wątpliwości (postanowienie Sądu

Najwyższego z 21 maja 2026 r., I CSK 1864/25, LEX nr 4095688). Takiej zależności

jak wykazano powyżej, odwołujący się nie przedstawił.

Skarżący płatnik nie wykazał, że przedstawiony przez niego problem

interpretacyjny wymaga wykładni Sądu Najwyższego. Skoro podnoszone przez

skarżącego wątpliwości zostały już dostatecznie wyjaśnione w judykaturze, a

zaskarżony wyrok jest zgodny z przyjętą linią orzecznictwa Sądu Najwyższego, nie

zachodzi żadna ze wskazanych przesłanek przedsądu. Z tych przyczyn Sąd

Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

(J.K.)

[a.ł]