ZUS nie wygrał sporu o przeliczenie emerytury, SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 19 listopada 2025 r. oddalił

apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie od wyroku Sądu

Okręgowego w Lublinie z dnia 18 lipca 2025 r., zmieniającego zaskarżoną przez

ubezpieczonego M.K. decyzję organu rentowego z dnia 5 listopada 2024 r.

odmawiającą wznowienia postępowania w sprawie ponownego ustalenia wysokości

emerytury, w ten sposób, że ustalił ubezpieczonemu wysokość emerytury w wieku

powszechnym z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity

tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna), od dnia

1 października 2024 r.

W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że ubezpieczonemu przyznano prawo do

I USK 1375/26

2

wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach wyrokiem Sądu

Okręgowego w Lublinie z dnia 8 maja 2012 r., począwszy od dnia 26 listopada

2011 r. z tym, że wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 29 sierpnia 2012 r. zmieniono

datę jej przyznania na dzień 1 stycznia 2012 r. Na podstawie decyzji z dnia

19 grudnia 2022 r. ubezpieczony nabył prawo do emerytury powszechnej,

począwszy od dnia 1 listopada 2022 r., której wysokość ustalono z uwzględnieniem

art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W dniu 30 października 2024 r. ubezpieczony

wniósł o wznowienie postępowania i ponowne ustalenie wysokości emerytury w

powszechnym wieku emerytalnym powołując się na wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz. 67),

stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy

osób, które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z dnia

11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637, która

wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b), złożyły wniosek o jedną z

emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z

art. 2 Konstytucji RP. Sąd Apelacyjny - zważywszy, że powołany przez

ubezpieczonego wyrok nie został opublikowany, przez co nie wszedł wżycie i nie

mógł stanowić podstawy do wznowienia postępowania - wskazał, że podstawę do

stwierdzenia wadliwości zaskarżonej decyzji stanowi wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 1), stwierdzający

niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w brzmieniu

obowiązującym do dnia 30 września 2017 r. w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych

w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na

podstawie art. 46 tej ustawy, który w konsekwencji doprowadził do nowelizacji ustawy

emerytalnej na mocy ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o zmianie ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz.

1222, dalej jako ustawa nowelizująca). Zaniechanie publikacji wyroku SK 140/20 nie

stoi zatem na przeszkodzie uwzględnieniu odwołania, gdyż prawo do przeliczenia

świadczenia ubezpieczonego można wywodzić z rozproszonej kontroli

konstytucyjności przepisu oraz z subsydiarnego powołania się na argumentację

sformułowaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16.

Wprawdzie wyrok ten odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r.,

jednak wynikający z niego standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 i art. 32

Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie

oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad

I USK 1375/26

3

kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku

powszechnym, ma zastosowanie także do ubezpieczonych, którzy nabyli ex lege

prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero po dniu 1 stycznia 2013 r., a w

chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mogli spodziewać się tego, że

decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego, co także Trybunał

Konstytucyjny podkreślił w uzasadnieniu tego wyroku. Zatem Sąd pierwszej instancji

był zobligowany do zastosowania tzw. „koncepcji rozproszonej kontroli

konstytucyjności prawa” dotyczącej art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie,

w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których

mowa w tym przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012 r. w aspekcie zgodności

z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP, nie naruszając przy tym art. 190

ust. 1 i 3 Konstytucji RP.

Z uwagi na to, że wysokość świadczenia ubezpieczonego została zaniżona,

dla prawidłowego wyliczenia świadczenia należało zastosować art. 114 ust. 1 pkt 1

ustawy emerytalnej. Nową okolicznością w rozumieniu tego przepisu jest bowiem

właściwa interpretacja w indywidualnej sprawie ubezpieczonego art. 25 ust. 1b

ustawy emerytalnej w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca

2019 r., P 20/16 i o wypracowane na jego kanwie orzecznictwo.

Organ rentowy w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą

kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i wydania rozstrzygnięcia

co do istoty sprawy, tj. jego zmianę i oddalenie odwołania, a także zasądzenia na

rzecz skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem

Najwyższym według norm prawem przepisanych.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to:

1) art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na

jego pominięciu i przyjęciu, że mimo braku publikacji wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/24, w Dzienniku Ustaw RP, wszedł

on do porządku prawnego i posiada powszechną moc obowiązującą, 2) art. 25 ust.

1b ustawy emerytalnej, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na jego

pominięciu, mimo że przepis ten nie został wyeliminowany z porządku prawnego

zgodnie z wymaganiami art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, 3) art. 114 ust. 1 pkt 1

ustawy emerytalnej, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wyrok

Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany stanowi „nową

okoliczność”.

I USK 1375/26

4

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na

potrzebie dokonania wykładni przepisów wywołujących wątpliwości w kwestii

„możliwości wznowienia postępowania na podstawie przepisów postępowania

cywilnego lub przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, względnie

ponownego ustalenia prawa w trybie przepisów ustawy (…) o emeryturach i rentach

(…) - w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany

zgodnie z wymaganiami art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP”, co z kolei „stwarza

poważne wątpliwości prawne co do jego powszechnej mocy obowiązującej” i

powoduje rozbieżności w orzecznictwie, prowadzące do wykształcenia się dwóch linii

orzeczniczych. Według pierwszej linii orzeczniczej, brak publikacji wyroku Trybunału

Konstytucyjnego nie może rodzić negatywnych konsekwencji dla obywateli,

albowiem oznaczałoby to, że władza wykonawcza wpływa na sądy, a takich

uprawnień nie posiada. Z kolei według drugiej, jeżeli orzeczenie Trybunału

Konstytucyjnego nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw, to przepis ustawy

emerytalnej objęty tym wyrokiem TK nadal istnieje, nie może zostać usunięty z

porządku prawnego i nadal obowiązuje. Za tym ostatnim poglądem opowiedział się

skarżący.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez

skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

Ponadto dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

I USK 1375/26

5

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią

instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie

stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552;

z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r.,

I PK 71/15, LEX nr 2021944).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej został oparty na przesłance potrzeby wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał

istnienie tej przesłanki.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oparcie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem

poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita

wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych

stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając

ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; czy z dnia 18 lutego 2015 r.,

II CSK 428/14, LEX 1652383). Konieczne jest wskazanie argumentów, które

prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji

interpretacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r.,

I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). Powołanie się na omawianą przesłankę

wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i

znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie

lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym

polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia

argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter,

nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa.

W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie

sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić,

że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie

I USK 1375/26

6

Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493 i

powołane tam orzeczenia). Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi

kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego

przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr

1238124).

Skarżący nie sprostał powyższym wymaganiom, ponieważ we wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania formułując kwestie mające uzasadniać wątpliwości

orzecznictwa co do momentu utraty domniemania konstytucyjności przez przepis

uznany za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, który nie został

opublikowany we właściwym publikatorze urzędowym, pominął, iż Sąd Apelacyjny

odwołał się do tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” dokonywanej przez sądy

powszechne, a zatem decydującego znaczenia nie przypisał wyrokowi Trybunału

Konstytucyjnego w sprawie SK 140/20. Oceny tego wyroku- ale z innych przyczyn

niż wskazuje to skarżący - dokonał także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 lutego

2026 r., II USKP 65/26 (LEX nr 4029138). W orzecznictwie nie budzi natomiast

wątpliwości, że sądy rozstrzygające konkretny spór - w przypadku oczywistej

sprzeczności przepisu ustawy z normą konstytucyjną – mają możliwość odmowy

zastosowania przepisu ustawy (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego

Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., I FPS 2/06, ONSAiWSA

2007 nr 1, poz. 3; OSP 2007 nr 11, poz. 133, z glosą P. Stanisławiszyna).

W wyroku z dnia 20 lipca 2021 r., II FSK 1832/16 (LEX nr 3232398), Naczelny

Sąd Administracyjny przyjął, że dopuszczalność stosowania tzw. „rozproszonej

kontroli konstytucyjnej” przez sądy ma miejsce w sytuacjach oczywistych, tj.

wówczas, gdy w przeszłości Trybunał Konstytucyjny orzekał już o normie

analogicznej do normy, która ma być zastosowana w danej sprawie, albo w

przypadku powtórzenia niekonstytucyjnej normy przez ustawodawcę.

Podobne stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca

2016 r., V CSK 377/15 (OSNC 2016 nr 12, poz. 148), w którym co prawda potwierdził

zasadę, że do orzekania o niekonstytucyjności ustaw i ich poszczególnych przepisów

jest powołany wyłącznie Trybunał Konstytucyjny, ale przyjął, iż rozpoznawana przez

niego sprawa jest wyjątkowa, gdyż niezgodność przepisu z Konstytucją jest

oczywista, a ocena taka ma dodatkowe wsparcie w wyroku Trybunału

Konstytucyjnego, który stwierdził uprzednio niezgodność z Konstytucją przepisu o

I USK 1375/26

7

takim samym brzmieniu co w obowiązującej obecnie ustawie (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 20 lutego 2018 r., V CSK 230/17, OSNC-ZD 2018 nr 4, poz. 69

i z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 493/18, LEX nr 3226141).

Tymczasem Trybunał Konstytucyjny orzekał już o konstytucyjności przepisu,

który miał być zastosowany w rozpoznawanej sprawie, tj. o art. 25 ust. 1b ustawy

emerytalnej, a to w prawidłowo opublikowanym wyroku z dnia 6 marca 2019 r.,

P 20/16, w którym odmówił temu przepisowi zgodności z art. 2 Konstytucji RP

w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem

1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy.

W wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (OSNP 2025 nr 7, poz.

75), Sąd Najwyższy potwierdził, że wynikający z wyroku P 20/16 standard

konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji

prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w

wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu

prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny,

który nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym, a w chwili przejścia na

emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta

spowoduje obniżenie jego świadczenia powszechnego.

W konsekwencji rozwianie wątpliwości w przedstawionej przez skarżącego

kwestii pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, a przedstawioną w skardze

potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości należało uznać za

pozór przesłanki „przedsądu”, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[a.ł]