Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi emeryta i zasądził od niego 240 zł

W decyzji z dnia 21 marca 2023 r., która stanowiła przedmiot odwołania

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach, organ rentowy przeliczył

K.W. od dnia 1 sierpnia 2016 r. wysokość przyznanej emerytury, przyjmując kapitał

początkowy ustalony zgodnie z punktem I wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z

dnia 10 marca 2021 r. w sprawie sygn. akt V U 1930/20. Jednocześnie decyzją tą

organ rentowy zawiesił wypłatę świadczenia z powodu zbiegu emerytury z Funduszu

I USK 1395/26

2

Ubezpieczeń Społecznych z emeryturą wojskową. Kolejną decyzją z dnia 21 marca

2023 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach odmówił K.W.

przyznania odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie.

K.W. wniósł odwołania od powyższych decyzji, kwestionując zawieszenie

wypłaty wyliczonej w tej decyzji emerytury z powszechnego systemu ubezpieczeń z

powodu zbiegu prawa do więcej niż jednego świadczenia, a także odmowę wypłaty

odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia.

Sądu Okręgowego w Kielcach w wyroku z 2 sierpnia 2023 r. odrzucił

odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 marca 2023 r.

w części dotyczącej podjęcia wypłaty emerytury (pkt I) i oddalił odwołanie

w pozostałej części. Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z 12 listopada 2025 r.

oddalił apelację K.W. od powyższego wyroku.

Odwołujący się wniósł skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia.

Skarżący w podstawach skargi podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego,

a mianowicie art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. z art. 15a ustawy z dnia 10 grudnia

1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin przez

zaniechanie zbadania, czy w realiach sprawy nie zachodzi naruszenie zasad

określonych w Ustawie Zasadniczej - tj. zasady ochrony praw słusznie nabytych

(wywodzonej z art. 2 Konstytucji) i zasady równego traktowania i niedyskryminacji

nabytych (wywodzonej z art. 32 Konstytucji), a które to zasady konstytucyjne sądy

powszechne uprawnione i obowiązane są stosować na zasadzie art. 8 ust. 2

Konstytucji.

Wobec przedstawionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odwołujący podniósł,

że przyjęcie niniejszej skargi kasacyjnej do rozpoznania jest konieczne celem

wskazania przez Sąd Najwyższy w ewentualnym rozstrzygnięciu, jaka winna być

prawidłowa wykładnia przepisów z art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń w zw. z art. 15a ustawy z dnia 10

grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin

w kontekście ich zgodności z konstytucyjną zasadą ochrony praw słusznie nabytych,

a także zasadą równości wobec prawa i niedyskryminacji.

I USK 1395/26

3

Zdaniem bowiem skarżącego wobec wykreowania przez ustawodawcę

kategorii żołnierzy uprawnionych do pobierania świadczeń emerytalnych z obu

systemów, to jest zarówno z powszechnego, jak i zaopatrzeniowego należy

rozstrzygnąć, czy uprawniona jest wykładnia przedmiotowych przepisów

prowadząca do dyskryminacji (zakazanej Konstytucją) określonej kategorii (byłych)

żołnierzy, niemogących korzystać z obu systemów w podobnym zakresie. Należy

również rozstrzygnąć, czy (stwierdzona przez Sąd Apelacyjny) nieadekwatność

wpłaconych (do obu systemów) składek a otrzymywanego przez skarżącego

świadczenia emerytalnego, nie stanowi naruszenia (konstytucyjnej) zasady ochrony

praw słusznie nabytych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o jej oddalenie

w całości jako bezzasadnej oraz zasądzenie od strony skarżącej na rzecz organu

rentowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według

norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna to nadzwyczajny środek zaskarżenia o celu przede

wszystkim publicznoprawnym. Zadaniem tym jest zapewnienie jednolitości

orzecznictwa oraz spójności i prawidłowości wykładni prawa. Realizacji powyższej

funkcji służy uregulowana w art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. instytucja przedsądu. Stosownie

do tych przepisów Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Podejmowanie odrębnej decyzji

w przedmiocie przyjęcia sprawy do rozpoznania ma także za zadanie realizację

zasady szybkości postępowania oraz pozwala zaakcentować wysoce

sformalizowany charakter postępowania przed Sądem Najwyższym, o czym

świadczą określone wymagania konstrukcyjne skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym zwykłej,

trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi

I USK 1395/26

4

kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego wśród istotnych wymagań

skargi kasacyjnej ustawodawca w art. 3984 § 2 k.p.c. wymienił obowiązek złożenia

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie (postanowienie Sądu

Najwyższego z 15 kwietnia 2025 r., I CSK 246/25, Legalis nr 3207792). Wymóg ten

wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości odmowy

przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.),

a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego,

w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na

uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie

uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134;

19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392; 17 października 2024 r., III PSK

110/23, LEX nr 3793388; 19 listopada 2024 r., I PSK 36/24, LEX nr 3787580; 26

listopada 2024 r., III USK 55/24, LEX nr 3801315; 3 grudnia 2024 r., III USK 226/24,

LEX nr 3801321; 5 lutego 2025 r., III USK 346/23, LEX nr 3834801).

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na

przesłance wskazanej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. istniejącej potrzebie wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów. Odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c. to jest potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (postanowienia Sądu

Najwyższego z: 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; 13 czerwca 2008 r.,

III CSK 104/08, LEX nr 424365; 25 lipca 2024 r., I CSK 3777/23, LEX nr 3740727).

I USK 1395/26

5

W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie

sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić,

że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (postanowienia

Sądu Najwyższego z: 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; 11 stycznia

2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr

424365; 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522; 20 maja 2016 r., V CSK

692/15, LEX nr 2054493; 24 czerwca 2025 r., I USK 282/24, LEX nr 3899571; 4

listopada 2025 r., III USK 245/25, LEX nr 3940645). Ponadto, ze względu na

publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość

dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na

potrzeby praktyki sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 14 grudnia 2012 r.,

III SK 29/12, LEX nr 1238124; 6 czerwca 2023 r., II PSK 64/22, LEX nr 3724324).

Zasada wypłacania tylko jednego świadczenia, zawarta w art. 95 ust. 1-3

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, stanowi wyraz obowiązującej w prawie ubezpieczeń społecznych

zasady solidarności ryzyka i nie jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą równości

wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia

2012 r., I UK 390/11, OSNP 2013, nr 9-10, poz. 114). Regułą jest zatem, że zbieg

prawa do kilku świadczeń określonych w ustawie powoduje dla organu rentowego

obowiązek wypłaty tylko jednego (wyższego) świadczenia.

W orzecznictwie konsekwentnie prezentowane jest stanowisko, że zasada

pobierania jednego świadczenia (wyższego lub wybranego przez uprawnionego)

w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń (art. 95 ust. 1 ustawy

emerytalnej) dotyczy również zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w tej

ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w ustawie o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy. Świadczeniobiorca, który pozostawał w zawodowej służbie

wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r., uprawniony do renty wojskowej

i pobierający to świadczenie, nie może więc jednocześnie pobierać świadczenia

powszechnego, mimo że spełnił warunki do jego nabycia i prawo to zostało mu

przyznane (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2010 r.,

II UZP 10/09, OSNP 2010, nr 17-18, poz. 215 oraz wyroki Sądu Najwyższego z: 4

grudnia 2013 r., II UK 223/13, LEX nr 1394110; 8 maja 2012 r., II UK 237/11, OSNP

2013 nr 7-8, poz. 91; 24 maja 2012 r., II UK 261/11, LEX nr 1227967).

I USK 1395/26

6

W uchwale Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2021 r. (III UZP 7/21, OSNP 2022

Nr 6, poz. 58; wyrok Sądu Najwyższego z 15 listopada 2023 r., II USKP 2/23, LEX nr

3657039), powołując się na obowiązującą w polskim prawie zabezpieczenia

społecznego zasadę prawa do jednego świadczenia z tytułu tego samego ryzyka

ubezpieczeniowego, zwanej też zasadą niewystępowania kumulacji świadczeń

przysługujących na wypadek spełnienia się ryzyka "starości" w ramach różnych

systemów, zarówno ubezpieczenia społecznego, jak i zaopatrzenia, Sąd Najwyższy

orzekł, że ubezpieczonemu, który pozostawał w zawodowej służbie wojskowej przed

dniem 2 stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę wojskową wynoszącą 75% podstawy

jej wymiaru obliczoną bez uwzględnienia okresów składkowych i nieskładkowych,

z których tytułu jest uprawniony również do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez niego

(art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 7 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy).

Istotą uchwał składu powiększonego jest zapewnienie jednolitości

orzecznictwa i choć sama uchwała wiąże w myśl art. 39817 § 2 k.p.c. tylko w danej

sprawie, to jednak jest doniosłym argumentem w wykładni i stosowaniu prawa,

czerpiąc również z autorytetu Sądu Najwyższego jako organu wymiaru

sprawiedliwości powołanego do zapewnienia zgodności z prawem i jednolitości

orzecznictwa sądów powszechnych.

W treści uzasadnienia kwestionowanej uchwały Sąd Najwyższy uwzględnił

także przepisy ustawy zasadniczej w procesie wykładni prawa. Sąd Najwyższy uznał,

między innymi, że dla analizy ukształtowanego w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej

zbiegu świadczeń nie ma znaczenia art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż w odniesieniu

do wynikającego z tego przepisu prawa do zabezpieczenia społecznego

ustawodawca dysponuje dużą swobodą, co potwierdza powołane w wymienionym

wyroku orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Uzupełniająco wypada więc

jedynie stwierdzić, że także Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzjach z dnia

11 grudnia 2018 r. nr 39247/12 (LEX nr 2626955) i nr 41178 (LEX nr 2627060) uznał

uprawnienie państwa - strony Konwencji o ochronie prawa człowieka do

samodzielnego kształtowania systemu zabezpieczenia społecznego, w tym do

wprowadzenia zasady wypłaty jednego świadczenia, w myśl której

świadczeniobiorcy nie można przyznać jednocześnie dwóch świadczeń. Dlatego

ocena budzącej wątpliwości regulacji powinna być dokonywana pod kątem

I USK 1395/26

7

konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Oceny takiej dokonał

Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale III UZP 7/21 (postanowienie Sądu

Najwyższego z 23 września 2025 r., I USK 356/24, LEX nr 3915886). Stanowisko to

jest akceptowane także w późniejszym orzecznictwie (zob. np. wyroki Sądu

Najwyższego z: 17 października 2023 r., II USKP 113/22, LEX nr 3616767; 24

sierpnia 2023 r., III USKP 35/22, LEX nr 3597408; 12 lipca 2023 r., I USKP 3580375;

23 maja 2023 r., II USKP 35/22, LEX nr 3561951; 25 sierpnia 2023 r., III USKP 148/21,

LEX nr 3483035; 9 marca 2022 r., I USKP 75/21, LEX nr 3334645).

Odnosząc się do konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego

(zagwarantowanego w art. 67 ust. 1 Konstytucji RP) Sąd Najwyższy w uchwale

III UZP 7/21, odwołując się do utrwalonego orzecznictwa, podkreślił, że zasada

wzajemności składki i świadczenia w polskim systemie ubezpieczeń społecznych

nigdy nie była pojmowana w sposób absolutny. W uzasadnieniu uchwały wskazano,

że wynika to z ogólnej logiki systemu ubezpieczeń społecznych, opartego nie tylko

na zasadzie wzajemności składki i świadczeń, lecz także na zasadzie solidarności

międzypokoleniowej i szerzej: solidaryzmu społecznego, a ponadto na

powszechności i względnej jednolitości kryteriów ustalania prawa do świadczeń i ich

wysokości. Z tego względu brak ścisłej zależności między okresem opłacania

składek i ich wymiarem a prawem do świadczeń i ich wysokością nie może być

utożsamiony z niezgodnością określonego rozwiązania ustawowego z Konstytucją.

Również w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego w dużej mierze postrzeganie

zasady wzajemności determinowały okoliczności konkretnej sprawy, tyle że potrzeba

wydania „sprawiedliwego rozstrzygnięcia” wymagała stosownego uzasadnienia

aksjologicznego (K. Antonów, Zasady równości i sprawiedliwości społecznej

w prawie emerytalnym, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Lublin-

Polonia 2015, nr 2, s. 9 i n.; K. Ślebzak, Mechanizm ustalania wysokości emerytury

w formule zdefiniowanej składki a problem systemowej dyskryminacji ze względu na

płeć, Przegląd Prawa Antydyskryminacyjnego 2025, nr 1/V, s. V/8).

Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale zaakcentował również takie założenia

wprowadzonej regulacji (art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej), wskazując, że celem

ustawodawcy było pozbawienie żołnierzy możliwości zwiększania emerytur

wojskowych przez uwzględnienie przebytych przez nich w ramach stażu

powszechnego okresów składkowych i nieskładkowych, rekompensowane prawem

do pobierania dwóch świadczeń emerytalnych, oczywiście po spełnieniu

I USK 1395/26

8

przewidzianych w ustawach warunków ich nabycia. Co słusznie podkreślił Sąd

Najwyższy w wyroku z 24 stycznia 2019 r. (I UK 426/17, Legalis nr 1866677; również

z 26 listopada 2024 r., III USKP 65/24, Legalis nr 3171105; postanowienie Sądu

Najwyższego z 3 grudnia 2024 r., III USK 142/24, Legalis nr 3168622) taki cel nie

pozostaje natomiast w sprzeczności z zasadą wzajemności składki i prawa do

świadczenia, która w polskim systemie ubezpieczenia społecznego nigdy nie była

pojmowana w sposób absolutny (wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 11 grudnia

2006 r., SK 15/06, OTK-A 2006, nr 11, poz. 170; 27 stycznia 2001 r., SK 41/07, OTK-

A 2010, nr 1, poz. 5; 16 czerwca 2021 r., P 10/20, OTK Seria A 2021, poz. 40).

Wynika to z ogólnej logiki systemu ubezpieczeń społecznych, kierującego się nie

tylko zasadą wzajemności składki i świadczeń, ale również zasadą solidarności

międzypokoleniowej (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 24 października 2005 r.,

P 13/04, OTK-A 2002, nr 1, poz. 2) czy szerzej solidaryzmu społecznego (wyroki

Trybunału Konstytucyjnego z: 22 czerwca 1999 r., K 5/99, OTK 1990, nr 5 poz. 100;

4 grudnia 2000 r., K 9/00, OTK 2000, nr 8, poz. 294) oraz powszechności i względnej

jednolitości kryteriów przyznawania świadczeń i określania ich wysokości (wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z 8 września 2005 r., P 17/04, OTK-A 2005, nr 8, poz. 90).

W związku z tym brak prostej zależności między prawem do świadczeń i ich

wysokością a okresem opłacania i rozmiarem składki nie zawsze oznacza

niekonstytucyjność konkretnej regulacji (wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 20

maja 2000 r., K 37/98, OTK 2000, nr 4, poz. 112; 11 grudnia 2006 r., OTK-A 2006,

nr 11, poz. 170). Jeśli bowiem emeryt korzysta ze wzrostu emerytury wojskowej

z tytułu „cywilnej” wysługi emerytalnej, to oznacza, że zostaje zachowana zasada

wzajemności składki i świadczeń w rozumieniu funkcjonującym w polskim systemie

ubezpieczenia społecznego nawet wtedy, gdy włożony wkład nie jest wprost

proporcjonalny do korzyści, jaką przynosi zwiększenie emerytury.

Sąd Najwyższy pochylił się również nad funkcją ocenianej regulacji z punktu

widzenia konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej. W tym

zakresie należy przede wszystkim podzielić stanowisko, zgodnie z którym dla analizy

ukształtowanego w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej zbiegu świadczeń nie ma

znaczenia art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż w odniesieniu do wynikającego z tego

przepisu prawa do zabezpieczenia społecznego ustawodawca dysponuje dużą

swobodą, co potwierdza powołane w wymienionym wyroku orzecznictwo Trybunału

Konstytucyjnego. Uzupełniająco wypada więc jedynie stwierdzić, że także Europejski

I USK 1395/26

9

Trybunał Praw Człowieka w decyzjach z 11 grudnia 2018 r., nr 39247/12 (LEX nr

2626955) i nr 41178/12 (LEX nr 2627060) uznał uprawnienie państwa - strony

Konwencji o ochronie prawa człowieka do samodzielnego kształtowania systemu

zabezpieczenia społecznego, w tym do wprowadzenia zasady wypłaty jednego

świadczenia, w myśl której świadczeniobiorcy nie można przyznać jednocześnie

dwóch świadczeń. Dlatego ocena budzącej wątpliwości regulacji powinna być

dokonywana pod kątem konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości

społecznej. Trzeba zatem zauważyć, że co do pierwszej z tych zasad

w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się, że równo należy

traktować osoby należące do tej samej kategorii, tzn. posiadające te same lub

podobne cechy relewantne. Jednocześnie przyjmuje się jednak, że równym

traktowaniem jest także uzasadnione odstępstwo od równego traktowania (tzw.

dyferencjacja praw i obowiązków), z tym że argumenty na rzecz takiego traktowania

muszą: 1) mieć charakter relewantny, a więc pozostawać w bezpośrednim związku

z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma

oraz służyć realizacji tego celu i treści, 2) mieć charakter proporcjonalny, co oznacza,

że waga interesu, któremu ma służyć różnicowanie sytuacji adresatów normy, musi

być zbilansowana z interesami, które zostaną naruszone w wyniku nierównego

potraktowania podmiotów podobnych, 3) być związane z innymi wartościami,

zasadami czy normami konstytucyjnymi uzasadniającymi odmienne potraktowanie

podmiotów podobnych (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 5 lipca 2011 r.,

P 14/10, OTK-A 2001 Nr 6, poz. 49; 19 kwietnia 2012 r., P 41/11, OTK-A 2012 Nr 4,

poz. 41; 17 czerwca 2014 r., P 6/12, OTK-A 2014 Nr 6, poz. 62; 21 października 2014

r., K 38/13, OTK-A 2014 Nr 9, poz. 104; 29 stycznia 2025 r., SK 47/22, Legalis nr

3170321). Zasady sprawiedliwości społecznej, których potrzeba stosowania

szczególnie silnie występuje w prawie ubezpieczeń społecznych, uznaje się z kolei

za uzasadnienie dyferencjacji sytuacji prawnej podmiotów.

W wyroku z dnia 18 listopada 2025 r. (III USKP 41/25, LEX nr 3942627) Sąd

Najwyższy odniósł się również do kwestii uregulowanej w art. 15aa ustawy

zaopatrzeniowej. Podniósł, że w sposób odmienny ustawodawca ukształtował

jedynie zasady ustalania wysokości emerytury wojskowej dla żołnierzy przyjętych po

raz pierwszy do służby w okresie po 1 stycznia 1999 r. i przed 1 października 2003 r.

(art. 15aa ustawy). Kompleksowa reforma systemu emerytalnego z 1998 r. miała na

celu stopniowe wygaszanie uprawnień do policyjnej i wojskowej emerytury (a także

I USK 1395/26

10

pozostałych świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy i żołnierzy

zawodowych), przewidując ustalanie i wypłatę świadczeń emerytalnych i rentowych

dla funkcjonariuszy i żołnierzy zawodowych przyjętych do służby po dniu 1 stycznia

1999 r. w ramach powszechnego systemu emerytalnego. Jednakże z dniem 1

października 2003 r. funkcjonariusze i żołnierze zawodowi zostali przywróceni do

systemu zaopatrzenia emerytalnego służb mundurowych (ustawą z dnia 23 lipca

2003 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych

innych ustaw, Dz. U. 2003, nr 166, poz. 1609). Przyjęto zasadę, iż dla

funkcjonariuszy przyjętych po raz pierwszy do służby po dniu 1 stycznia 1999 r. za

okresy służby i okresy równorzędne ze służbą będzie przysługiwała emerytura

policyjna lub wojskowa, zaś za okresy pracy będzie przysługiwała emerytura

powszechna (po osiągnięciu wieku emerytalnego), przy czym obydwie emerytury

będą wypłacane łącznie (oraz dodatkowo ewentualna emerytura z otwartego

funduszu emerytalnego). Emerytura dla tych żołnierzy wynosi 40% podstawy jej

wymiaru za 15 lat służby i wzrasta o 2,6% podstawy wymiaru za każdy dalszy rok tej

służby. Emeryturę dla tych osób podwyższa się na zasadach określonych w art. 15

ust. 2-5.

Jeżeli taki żołnierz w dniu zwolnienia ze służby posiada co najmniej 25 lat

służby i okresów z nią równorzędnych, o których mowa w art. 13 ust. 1, emerytura

wzrasta również o 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok poprzedzających służbę:

okresów składkowych okresów opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne

i rentowe po dniu 31 grudnia 1998 r. lub okresów nieopłacania składek z powodu

przekroczenia w trakcie roku kalendarzowego kwoty rocznej podstawy wymiaru

składek na te ubezpieczenia. Takiemu uprawnionemu emerytowi (posiadającemu 25

lat służby w dniu zwolnienia) dolicza się, na jego wniosek, do wysługi emerytalnej

przypadające po zwolnieniu ze służby okresy opłacania składek na ubezpieczenia

emerytalne i rentowe po dniu 31 grudnia 1998 r. lub okresy nieopłacania składek

z powodu przekroczenia w trakcie roku kalendarzowego kwoty rocznej podstawy

wymiaru składek na te ubezpieczenia, jeśli emerytura wynosi mniej niż 75%

podstawy jej wymiaru. Za każdy rok okresów, o których mowa w ust. 4,

doliczanych do wysługi emerytalnej zgodnie z ust. 4 i 5, emeryturę obliczoną na

podstawie ust. 1-3 zwiększa się o 1,3% podstawy jej wymiaru.

Alternatywny sposób obliczenia emerytury wojskowej odpowiada zasadom

obowiązującym wcześniej, z wyłączeniem art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej,

I USK 1395/26

11

dotyczącego korzystniejszego przelicznika dla pierwszych trzech lat okresów

składkowych sprzed służby (2,6% podstawy). Możliwość dokonania wyboru została

wprowadzona w związku z realizacją porozumień z dnia 24 września 2021 r. (Sejm

IX kadencji, druk nr 2108, s. 11).

Żołnierze przyjęci do służby w okresie po 1 stycznia 1999 r. i przed 1

października 2003 r. mają prawo wyboru ustalenia sposobu obliczenia emerytury na

zasadach i w wysokości określonych w art. 15a albo w art. 15aa (art. 15 ab cyt.

ustawy). Oświadczenie o wyborze sposobu obliczenia emerytury składa się do

wojskowego organu emerytalnego najpóźniej w dniu złożenia wniosku o ustalenie

prawa do zaopatrzenia emerytalnego. Jest to wynikiem objęcia ,,służb mundurowych”

z dniem 1 stycznia 1999 r. ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, w tym żołnierzy zawodowych przyjętych do służby po 1 stycznia

1999 r., powszechnym systemem emerytalnym. W konsekwencji należy podkreślić,

że wbrew twierdzeniom skarżącego, wprowadzenie art. 15aa ustawy

zaopatrzeniowej nie doprowadziło do dezaktualizacji stanowiska wyrażonego

w uchwale III UZP 7/21. Przeciwnie, potwierdziło i wzmocniło trafność zawartych

w niej rozważań. Praktyka stanowienia prawa wykazała bowiem, że ustawodawca

w sposób konsekwentny wiąże brak wyjątku od zasady pobierania jednego

świadczenia z możliwością doliczenia do okresu służby wojskowej okresów

składkowych z ubezpieczenia powszechnego.

Odnosząc się do konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego,

zagwarantowanego w art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, Sąd Najwyższy w uchwale

III UZP 7/21, odwołując się do utrwalonego orzecznictwa, podkreślił, że zasada

wzajemności składki i świadczenia w polskim systemie ubezpieczeń społecznych

nigdy nie była pojmowana w sposób absolutny. W uzasadnieniu uchwały wskazano,

że wynika to z ogólnej logiki systemu ubezpieczeń społecznych, opartego nie tylko

na zasadzie wzajemności składki i świadczeń, lecz także na zasadzie solidarności

międzypokoleniowej i szerzej: solidaryzmu społecznego, a ponadto na

powszechności i względnej jednolitości kryteriów ustalania prawa do świadczeń i ich

wysokości (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 1 kwietnia 2008 r., SK 96/06, OTK-A

2008, nr 3, poz. 40; 19 grudnia 2012 r., K 9/12, OTK-A 2012, nr 11, poz. 136;

postanowienie Sądu Najwyższego z 13 lipca 2026 r., I USK 1054/26, LEX nr

4132069). Z tego względu brak ścisłej zależności między okresem opłacania składek

I USK 1395/26

12

i ich wymiarem a prawem do świadczeń i ich wysokością nie może być utożsamiony

z niezgodnością określonego rozwiązania ustawowego z Konstytucją.

Mając na względzie przede wszystkim przywołaną wyżej argumentację

zawartą w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego, należy uznać, że nie zachodzą

podstawy dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ wątpliwości na

tle wykładni powołanych przez skarżącą przepisów nie budzą wątpliwości, zostały

dostatecznie rozstrzygnięte w judykaturze i to w sposób odpowiadający interpretacji

tychże przepisów zaprezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Kierując

się powyższymi przesłankami, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na

podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania rozstrzygnięto zgodnie

z art. 108 § 1 k.p.c. i art. 98 § 1 i 11 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. w związku

oraz § 9 ust. 2 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22

października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2026 r., poz. 118).

(J.K.)

[SOP]