Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi ubezpieczonej o zasiłki chorobowe i macierzyński

Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 11 czerwca 2025 r. oddalił

apelację wniesioną przez W.Ś. od wyroku Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w

Szczecinie z dnia 16 listopada 2021 r., oddalającego odwołania ubezpieczonej od

I USK 1405/26

2

trzech decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Szczecinie z dnia:

pierwszej z 6 lipca 2017 r., odmawiającej W.Ś. prawa do zasiłku chorobowego za

okres od 12 kwietnia 2017 r. do 4 lipca 2017 r.; drugiej z 19 lipca 2017 r. -

odmawiającej W.Ś. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 5 lipca 2017 r. do 25

lipca 2017 r. i trzeciej z 1 września 2017 r., w której odmówił W.Ś. prawa do zasiłku

chorobowego za okres od 26 lipca 2017 r. do 9 sierpnia 2017 r. oraz prawa do zasiłku

macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego za okres od 10

sierpnia 2017 r. do 8 sierpnia 2018 r.

Odwołująca się wniosła skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia. W

podstawach skargi podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie:

art. 231 § 1 k.p., art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 1, art. 29 ust. 1 oraz art. 30 ust.

1 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa; art. 11 ust. 1 ustawy z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W podstawie

naruszenia prawa procesowego skarżąca powołała zarzut naruszenia: art. 365 § 1

k.p.c., art. 366 k.p.c., art. 378 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c.

W świetle przedstawionych zarzutów skarżąca wniosła o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego, które wymaga wykładni przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie

to skarżąca sformułować następująco: „Czy prawomocny wyrok stwierdzający

nieważność umowy o pracę zawartej z oznaczonym pracodawcą i w konsekwencji

niepodleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia u tego pracodawcy

wiąże sąd rozpoznający sprawę o świadczenia z ubezpieczenia społecznego

również w zakresie oceny podlegania ubezpieczeniom z tytułu stosunku pracy, który

z mocy art. 231 § 1 k.p. przeszedł na nowego pracodawcę, niebędącego stroną

wcześniejszego postępowania?”. Według skarżącej skarga kasacyjna jest również

oczywiście zasadna, gdyż Sąd Okręgowy w sposób oczywiście błędny rozszerzył

moc wiążącą wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 września 2019 r. na stosunek

prawny, który nie był przedmiotem tamtego rozstrzygnięcia. Wyrok ten dotyczył

stosunku pracy między skarżącą a M.Ś. i nie rozstrzygał o stosunku pracy między

skarżącą a spółką A. sp. z o.o. Sąd Okręgowy nie mógł zatem przyjąć, że jest

związany tym wyrokiem również w zakresie oceny podlegania ubezpieczeniom z

tytułu zatrudnienia u spółki A. sp. z o.o.

I USK 1405/26

3

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Szczecinie

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu, a także o zasądzenie od pozwanego na rzecz

skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Ponadto

wniosła o zwolnienie jej od kosztów postępowania kasacyjnego w całości, załączając

do skargi oświadczenie o stanie majątkowym, a także o zasądzenie na rzecz

pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

wnioskodawczyni w postępowaniu kasacyjnym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz

organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozwanego nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Skarga kasacyjna jest szczególnym

środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający

na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na

wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w

sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego z: 7 lutego 2024 r., II USK

124/23, LEX nr 3669686; 1 kwietnia 2025 r., II USK 197/24, Legalis nr 3207962; 18

lutego 2026 r., I USK 265/26, Legalis nr 3967734). Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

I USK 1405/26

4

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (T. Wiśniewski (w:) D. Dończyk, J. Iwulski, G.

Jędrejek, I. Koper, G. Misiurek, M. Orecki, P. Pogonowski, S. Sołtysik, D. Zawistowski,

T. Zembrzuski, T. Wiśniewski, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom. II.

Artykuły 367-50539, Warszawa 2021, art. 3989; M. Manowska (w:) A. Adamczuk, P.

Pruś, M. Radwan, M. Sieńko, E. Stefańska, M. Manowska, Kodeks postępowania

cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-47716, LEX 2022, art. 3989).

Sąd Najwyższy stosownie do przepisu art. 3989 § 1 k.p.c. przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej,

powinna ona zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie.

Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych

w powołanym art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarżąca nie

zdołała wykazać występowania w sprawie wskazanych przesłanek przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

Zagadnienie prawne, uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania przez

Sąd Najwyższy, musi odpowiadać określonym wymaganiom, a mianowicie być: 1)

sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy

wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń, 2) przedstawione w sposób ogólny i

abstrakcyjny – tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej

odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego

sporu, 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą – tak, aby udzielenie

odpowiedzi na postawione pytanie ułatwiło sądowi odwoławczemu podjęcie decyzji

jurysdykcyjnej co do istoty sprawy, 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście

poważne wątpliwości, ze względu na użycie przez ustawodawcę przymiotnika

kwalifikującego „istotne”.

I USK 1405/26

5

Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla

ukierunkowania praktyki sądowej i samej sprawy, w której zagadnienie powstało,

wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w

judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany. Interpretacja

zagadnienia nie może sprowadzać się do zwykłej wykładni prawa i jego

zastosowania w konkretnym stanie faktycznym. Nie może zatem mieć charakteru

kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do

kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego

orzeczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z: 8 września 2008 r., III UK 52/2008,

LEX nr 1675330; 8 czerwca 2021 r., I USK 157/21, LEX nr 3218495; 24 kwietnia

2025 r., I CSK 1454/24, LEX nr 3855379; 23 października 2025 r., III USK 178/25,

LEX nr 3940634; 18 grudnia 2025 r., I CSK 3807/24, LEX nr 3984652). W sprawie

zatem nie występuje więc istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt

1 k.p.c., jeżeli ocena sformułowanego przez skarżącego problemu jest jednoznaczna,

polega na zwykłej wykładni prawa i jego zastosowaniu do określonych w konkretnej

sprawie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji (postanowienia

Sądu Najwyższego z: 11 grudnia 2007 r., I PK 220/07, LEX nr 864044; 10 stycznia

2014 r., III UK 59/13, LEX nr 1648611; 31 stycznia 2018 r., II UK 147/17, LEX nr

3373309; 12 września 2023 r., III USK 310/22, Legalis nr 2985380; 19 maja 2026 r.,

I PSK 463/26, Legalis nr 3986648). Mając na uwadze powyższe rozważania, należy

stwierdzić, że powód nie wykazał istnienia powołanej przesłanki przedsądu.

Sformułowane w skardze kasacyjnej pytanie nie zostało sformułowane w

sposób uogólniający (uniwersalny) a udzielenie odpowiedzi, wymaga odniesienia się

do jej szczegółowych elementów podstawy faktycznej. Nie zostało zatem

przedstawione w sposób abstrakcyjny tak, aby udzielenie odpowiedzi przez Sąd

Najwyższy mogło stanowić wkład w wykładnię jurysprudencji także dla innych

podobnych spraw, lecz sprowadza się w istocie do zakwestionowania poczynionych

w sprawie ustaleń faktycznych i ich oceny przez Sąd odwoławczy. Nie wykazano

również za pomocą argumentów prawnych, że przedstawiony przez skarżącą

problem nie został rozstrzygnięty w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie

go ma znaczenie nie tylko dla wyjaśnienia tej konkretnej sprawy, ale także i innych

podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa.

Skarżąca przedstawia wątpliwości w oderwaniu od poczynionych w sprawie

wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych, z których wynika, że kwestię sporną

I USK 1405/26

6

w niniejszym procesie stanowiło podleganie W. Ś. obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym w okresach od 12 kwietnia 2017 r. Powyższa kwestia była przedmiotem

badania odrębnego postępowania sądowego wywołanego wydaniem decyzji nr […]

z 23 czerwca 2017 r., w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Szczecinie stwierdził, że W.Ś. jako pracownik płatnika składek M.Ś. nie podlegała

ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 6

lutego 2017 r.

Prawidłowość tej decyzji została potwierdzona wyrokiem z 30 września 2019

r. w sądowym postępowaniu odwoławczym w sprawie o sygn. akt III AUa 292/18,

Sąd Apelacyjny w Szczecinie zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia

28 marca 2018 r., w sprawie o sygn. akt VI U 1231/17 i oddalił odwołanie W.Ś. W

następstwie wyroku Sądu Apelacyjnego decyzja organu stwierdzająca niepodleganie

W.Ś. jako pracownika płatnika składek M.Ś. obowiązkowemu ubezpieczeniu

emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od 6 lutego 2017 r.,

została uznana za ostateczną.

Prawo do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia chorobowego, na gruncie

unormowań ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jednolity: Dz. U.

z 2025 r., poz. 501) ustawodawca wiąże z podleganiem ubezpieczeniom społecznym.

Zarówno zasiłek chorobowy, jak i zasiłek macierzyński przysługują osobom objętym

ubezpieczeniem chorobowym, co wynika z zapisu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25

czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie

choroby i macierzyństwa (to jest na dzień zgłoszenia wniosku o świadczenia tj. z dnia

7 marca 2016 r., Dz.U. z 2016 r. poz. 372).

Stosownie do art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych, w związku z art. 6 ust. 1 i art. 11, ubezpieczeniu

chorobowemu podlegają obowiązkowo osoby fizyczne (z wyłączeniem

prokuratorów), które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, przy

czym okres ubezpieczenia chorobowego trwa od dnia nawiązania stosunku pracy do

dnia ustania tego stosunku. Przepisy te w sposób oczywisty wyznaczają więc

stosunek równości między trwaniem zatrudnienia a okresem obowiązkowego

ubezpieczenia chorobowego. Stosunek ten - sytuowany poza ustawą o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa - jest charakterystyczny dla wszystkich rodzajów ubezpieczenia

I USK 1405/26

7

(uchwała Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2002 r., III UZP 4/02, OSNP 2002, nr 24,

poz. 601; zob. też uchwałę Sądu Najwyższego z 16 czerwca 2021 r., III UZP 2/21,

OSNP 2022, nr 2, poz. 16 z glosą J. Czerniak-Swędzioł, Utrata ważności

zaświadczenia lekarskiego a zdolność do pracy i prawo do zasiłku chorobowego.

Glosa do uchwały Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z

dnia 16 czerwca 2021 r., III UZP 2/21, OSP 2022, nr 11, s. 97 i n.). Niepodleganie

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym skutkuje także niepodleganiu

ubezpieczaniu chorobowemu.

Prawomocny wyrok wyłączający osobę odwołującą się z ubezpieczeń

społecznych w spornym okresie, wobec uznania pozorności stosunku pracy,

korzysta z przymiotu powagi rzeczy osądzonej i wiąże nie tylko strony i sąd, który go

wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji

publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 365 § 1

k.p.c.). Stwierdzenie braku tytułu do podlegania ubezpieczeniu chorobowemu

oznacza brak prawa do spornych zasiłków (postanowienie Sądu Najwyższego z 27

maja 2025 r., III USK 236/24, LEX nr 3883419).

Prawidłowe jest stanowisko Sądu orzekającego, że w przedmiotowej sprawie

strony są związane prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia

30 września 2019 r., oddalającym odwołanie W.Ś. od decyzji o niepodleganiu

ubezpieczeniom społecznym od dnia 6 lutego 2017 r. Sąd orzekający nie mógł

poczynić w tym zakresie ustaleń odmiennych od stwierdzonych w prawomocnym już

wyroku. Wyłączenie W.Ś. z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako

pracownika płatnika M.Ś. skutkowało tym, że nie nabyła prawa do zasiłku

chorobowego, jak i macierzyńskiego. Stąd też jak uznał Sąd Apelacyjny, zaskarżone

decyzje organu rentowego były prawidłowe. Brak podlegania ubezpieczeniom

społecznym w danym okresie wyłącza możliwość nabycia prawa do świadczeń w

razie choroby i macierzyństwa. Nie doszło również do przejścia zakładu pracy na

nowego pracodawcę – jak twierdzi skarżąca – gdyż reguła wynikająca z art. 231 k.p.

potwierdzająca sukcesję pracodawcy może oddziaływać tylko na stosunek pracy,

który istnieje, a takiej okoliczności nie wykazano.

Skarżąca nie wykazała, że Sąd drugiej instancji w sposób oczywisty naruszył

przepis, którego wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych wątpliwości

interpretacyjnych (postanowienia Sądu Najwyższego z: 26 lutego 2008 r., II UK

317/07, LEX nr 453107; 5 kwietnia 2023 r., II USK 166/22, LEX nr 3581448; 17

I USK 1405/26

8

października 2023 r., I USK 48/23, LEX nr 3616178; 18 stycznia 2024 r., I CSK

1100/23, LEX nr 3656956; 23 lipca 2025 r., I CSK 11/24, LEX nr 3914941; 22

października 2025 r., I CSK 2378/24, Legalis nr 3278044; 9 grudnia 2025 r., II USK

252/25, Legalis nr 3294958). W judykaturze podkreśla się, że oczywiste naruszenie

prawa występuje wówczas, gdy błąd w interpretacji lub stosowaniu prawa jest

widoczny bez pogłębionej analizy wchodzących w grę przepisów i jednocześnie

sprawia, że zaskarżone orzeczenie powinno być wyeliminowane z obrotu prawnego

ze względu na jego rażącą wadliwość (postanowienia Sądu Najwyższego z: 26

lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494; 26 lutego 2008 r., II

UK 317/07, LEX nr 453107; 17 lutego 2026 r., I CSK 2551/25, LEX nr 4024399),

takich wad strona skarżąca nie wykazała.

Twierdzenie skarżącej o występowaniu powołanych w skardze podstaw

uzasadniających jej merytoryczne rozpoznanie nie zostało dostatecznie

umotywowane. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego strony pozwanej orzeczono w myśl art.

102 w związku z art. 39821 k.p.c., kierując się zasadą słuszności wobec charakteru

żądania poddanego sądowemu rozstrzygnięciu, jego znaczeniem dla strony,

subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności podniesionego

roszczenia, a także z uwzględnieniem sytuacji życiowej strony skarżącej

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11; LEX nr 1101325;

24 października 2013 r., IV CZ 61/13, LEX nr 1389013.; z 8 lipca 2025 r., II USK

394/24, LEX nr 3888410; M. Manowska, A. Rafalska, Zasada słuszności (w:) M.

Manowska, A. Rafalska, Koszty procesu i koszty sądowe w postępowaniu cywilnym,

Warszawa 2017 (wraz z powołanym orzecznictwem); H. Ciepła (w:) A. Marciniak

(red.), Kodeks postępowania cywilnego. Tom I. Komentarz. Art. 1–205, Warszawa

2019; P. Feliga (w:) M. Uliasz, P. Feliga, Ustawa o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych. Komentarz, Warszawa 2024, art. 108; J. Grela (w:) T. Szanciło (red.),

Metodyka pracy sędziego w sądzie I i II instancji w sprawach cywilnych, Warszawa

2026, rozdział 17).

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w

postępowaniu kasacyjnym rozstrzygnięto na podstawie art. 223 ust. 2 ustawy z dnia

6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 499 ze zm.) w związku

z § 15 ust. 2 i § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14

I USK 1405/26

9

maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu

terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu

(tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r., poz. 136).

(J.K.)

[SOP]