Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi ZUS w sprawie emerytury K. W.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 17 października 2025 r. oddalił

apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Toruniu od wyroku Sądu

Okręgowego w Toruniu z dnia 9 stycznia 2025 r., którym zmieniono decyzję organu

rentowego z dnia 4 listopada 2024 r. odmawiającą ubezpieczonej K. W. wznowienia

postępowania w sprawie o wysokość emerytury, w ten sposób, że zobowiązano

organ rentowy do ponownego ustalenia dla ubezpieczonej wysokości emerytury

powszechnej, począwszy od dnia 1 października 2024 r.

I USK 1442/26

2

z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z

2025 r., poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna) (pkt II) oraz odrzucił

apelację w pozostałej części (pkt I).

W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że organ rentowy decyzją z dnia

14 stycznia 2011 r. przyznał ubezpieczonej, ur. 23 listopada 1955 r., prawo do

wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, a decyzją z dnia

16 sierpnia 2019 r. prawo do emerytury powszechnej, której wysokość ustalono z

uwzględnieniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W dniu 25 października 2024 r.

ubezpieczona wniosła o przeliczenie emerytury powołując się na wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz. 67),

stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób,

które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z dnia 11 maja

2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637, która

wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b, dalej jako ustawa zmieniająca),

złożyły wniosek o jedną z emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z

art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Wprawdzie wyrok ten nie został

opublikowany i w związku z tym nie ma mocy powszechnie obowiązującej, to

powołując się na wielokrotnie potwierdzaną w orzecznictwie Sądu Najwyższego tezę

o możliwości prowadzenia przez sądy powszechne tzw. rozproszonej kontroli

konstytucyjności, czyli odmowy zastosowania przepisu ustawy, jeżeli sąd uzna go za

niezgodny z Konstytucją RP, Sąd Apelacyjny dokonał oceny konstytucyjności art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia

6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 1), stwierdzający niezgodność z

Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczył

urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do

emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, który w konsekwencji doprowadził do

nowelizacji ustawy emerytalnej przez dodanie do niej - z dniem 10 lipca 2020 r. -

art. 194i i art. 194j (na mocy ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o zmianie ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. z 2020 r., poz.

1222, dalej jako ustawa nowelizująca). Wyrok tek odnosi się do zasady lojalności

państwa względem obywatela przez wprowadzenie niekorzystnych skutków

prawnych decyzji, która w chwili jej podejmowania nie była obarczona tymi skutkami,

I USK 1442/26

3

przy jednoczesnym braku możliwości uchylenia się od jej skutków, co ma miejsce

także w niniejszej sprawie. Ubezpieczonej prawo do emerytury wcześniejszej

przyznane zostało przed wprowadzeniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej (tj. przed

dniem 6 czerwca 2012 r.), zaś powszechny wiek emerytalny osiągnęła ona po

wejściu w życie tego przepisu. Nie miała przy tym możliwości zmiany konsekwencji

decyzji co do nabycia prawa do emerytury wcześniejszej. Tym samym w odniesieniu

do ubezpieczonej relewantne elementy jej sytuacji prawnej są takie same, jak w

odniesieniu do podmiotów objętych zakresem art. 194i oraz art. 194j ustawy

emerytalnej, zaś standard konstytucyjny wynikający z art. 2 Konstytucji RP nakazuje

odmówić zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej przy ustaleniu wysokości

jej emerytury.

Organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, w

zakresie punktu I, tj. oddalającego apelację organu rentowego i domagając się

uchylenia zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i orzeczenia co do istoty przez

zmianę wyroku Sądu Okręgowego i oddalenie odwołania, ewentualnie uchylenia

wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania, a także zasądzenia od ubezpieczonej na rzecz skarżącego

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a

mianowicie: 1) art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP w związku z art. 25 ust. 1b ustawy

emerytalnej, przez ich niezastosowanie mimo zaistnienia opisanych w nich sytuacji,

co doprowadziło do nieuzasadnionego nakazania skarżącemu obliczenia

ubezpieczonemu emerytury w wieku powszechnym bez pomniejszania podstawy

obliczenia emerytury, o kwoty wcześniej pobranych świadczeń; 2) art. 100 ust. 1 w

związku z art. 116 ust. 1, art. 129 ust. 1 i art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przez

ich niezastosowanie skutkujące przyznaniem ubezpieczonej emerytury w wieku

powszechnym bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o kwoty wcześniej

pobranych świadczeń, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów powinna

prowadzić do przyznania ubezpieczonej prawa do emerytury bez pominięcia art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej, ponieważ ochronie konstytucyjnej podlega prawo do

emerytury po spełnieniu warunków ustawowych – art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej

– a nie prawo do emerytury w określonej wysokości, która może być wyliczona

dopiero, gdy ubezpieczony złoży wniosek o wypłatę tego świadczenia.

I USK 1442/26

4

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), ponieważ Sąd Apelacyjny

nie dostrzegł, że przywołany przez niego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia

6 marca 2019 r., P 20/16, ma charakter zakresowy i dotyczył tylko kobiet urodzonych

w 1953 r., które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na

podstawie art. 46 ustawy emerytalnej. Wobec tego nie doszło do naruszenia zasady

równości wobec prawa w stosunku do ubezpieczonej. Ponadto Sąd Apelacyjny nie

dostrzegł różnicy między prawem do emerytury a prawem do jej wysokości. Stąd

brak przepisów intertemporalnych w odniesieniu do normy z art. 25 ust. 1b ustawy

emerytalnej nakazuje jej stosowanie do ubezpieczonej, która wniosek o emeryturę w

wieku powszechnym złożyła w 2019 r. Pominięcie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej

doprowadziło bezsprzecznie do wydania wadliwego rozstrzygnięcia, co jest

widoczne na pierwszy rzut oka, bez konieczności przeprowadzania bardzie

szczegółowej analizy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną ubezpieczona wniosła o odmowę

przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasadzenie na jej rzecz od skarżącego zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych

w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym,

że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

I USK 1442/26

5

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd

Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września

2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16,

LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej został oparty na przesłance oczywistej zasadności skargi (art. 3989 § 1 pkt

4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie tej przesłanki.

Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że odwołanie się do przesłanki z art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście

zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża

się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że

rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia

(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost

do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc

w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima

facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z dnia

26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11,

LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto

przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której

zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne

przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak

i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z

którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr

1675171). Jednak o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może

decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Z tego

względu przyjmuje się, że nie spełnia tych wymagań odwołanie się do podstaw

I USK 1442/26

6

kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu dodatkowo określeniem „rażącego”,

„ewidentnego”, „kwalifikowanego” lub „oczywistego”, jeżeli nie zostanie wykazane,

w czym przejawia się oczywistość wydania wadliwego orzeczenia (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5 lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr

1644571; z dnia 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117; z dnia 11 kwietnia

2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Do przyjęcia skargi do rozpoznania nie jest

wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez sąd drugiej instancji.

W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie o

trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego we wniosku okoliczności powinny

zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga

kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła.

W związku z powyższym stwierdzić trzeba, że wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia warunków właściwych dla przesłanki

przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W jego uzasadnieniu skarżący zarzuca Sądowi

Apelacyjnemu niezastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej oraz błędne

odwołanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16,

co ma świadczyć o wydaniu oczywiście wadliwego orzeczenia.

Skarżący pomija jednak, że odwołanie się do wyroku P 20/16, był jednym z

argumentów podniesionych przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku, którego rozważania koncentrują się przede wszystkim na możliwości

przeprowadzenia tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjności”, prowadzącej w

konsekwencji do odmowy zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny, czego nie dostrzega skarżący,

nawiązuje do utrwalonego w tym względzie orzecznictwa, ponieważ Sąd Najwyższy

wypowiedział się już w kwestii zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej dla

obliczenia wysokości podstawy emerytury osobom urodzonym w latach 1949-1953,

które - tak jak ubezpieczona w niniejszej sprawie - skorzystali z przywileju przejścia

na emeryturę w wieku obniżonym, a powszechny wiek emerytalny osiągnęli po dniu

wejścia w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, zgodnie z którym jeżeli

ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie art. 46,

art. 50, art. 50a, art. 50e lub art. 184, a także art. 88 lub art. 88a ustawy z dnia

26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, podstawę obliczenia emerytury, o której

mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę

I USK 1442/26

7

kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek

dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

W wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (LEX nr 3814736), Sąd

Najwyższy potwierdził, że wynikający z wyroku P 20/16 standard konstytucyjny w

zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w

uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku

obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa

do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który

nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym, a w chwili przejścia na emeryturę

w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje

obniżenie jego świadczenia powszechnego. Nie ulega przy tym wątpliwości, że w

takiej samej sytuacji prawnej, jak kobiety z rocznika 1953, znajdują się mężczyźni i

kobiety urodzeni w latach 1949-1956, mający prawo do emerytury z tytułu pracy w

szczególnych warunkach, do której warunki spełnili do końca 2008 r. Jakkolwiek

zatem wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 20/16 odnosił się wprost wyłącznie do

kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny

w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w

uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku

obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa

do emerytury w wieku powszechnym, znajduje zastosowanie także do ubezpieczonej

(zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2022 r., III USKP 98/21, LEX

nr 3352121 czy wyroki Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 czerwca 2022 r.,

III AUa 234/22, LEX nr 34999904 i z dnia 27 lutego 2025 r., III AUa 401/24, LEX nr

3846633).

Podsumowując powyższe, nie można podzielić stanowiska skarżącego

o oczywistej zasadności jego skargi, ponieważ wyrok Sądu Apelacyjnego wpisuje się

w utrwaloną linię orzecznictwa Sądu Najwyższego odnośnie do stosowania art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej w stanach faktycznych, jak w niniejszej sprawie.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania

kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c.

[a.ł]

I USK 1442/26

8