Sąd Najwyższy nie przyjął kasacji A.Ł. w sprawie emerytury i ubezpieczenia z lat 2000-2008

Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z 10 września 2024 r. oddalił apelację

A.Ł. od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z 28 lutego 2024 r., którym oddalono

jej odwołania od decyzji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

I USK 153/26

2

Lublinie z 4 listopada 2021 r., ustalającej wysokość świadczenia emerytalnego A.Ł.

od dnia 17 lipca 2021 r. w kwocie 476,92 zł brutto oraz od decyzji z 20 kwietnia 2023

r., stwierdzającej że nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od

11 lipca 2000 r. do 28 lipca 2008 r. jako pracownik u płatnika składek H.W.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy szczegółowo przedstawił,

dlaczego działania wnioskodawczyni w spornym okresie nie zakwalifikował jako

zatrudnienia w stosunku pracy. W szczególności Sąd Okręgowy prawidłowo podał,

że zgodnie z art. 22 § 1 k.p. cechą charakterystyczną, będącą elementem

niezbędnym stosunku pracy, jest pracownicze podporządkowanie pracownika

pracodawcy. Konsekwencją ustalenia braku istnienia stosunku pracy w spornych

okresach było stwierdzenie, że w tym czasie nie istniał tytuł do podlegania przez

wnioskodawczynię obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym emerytalnemu i

rentowym, a zatem równie chybiony był zarzut naruszenia prawa materialnego w

zakresie art. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych.

Wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną, w której wskazano na „zaistnienie

następujących przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 k.p.c.:

1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 ust. 1 k.p.c.),

a mianowicie:

a) czy słuszne jest w świetle art. 22 § 1 k.p. wąskie ujęcie podporządkowania

pracowniczego obejmujące polecenia i sferę organizacyjną zadań pracowniczych, w

szczególności, jeśli chodzi o stanowisko kierownicze i specyficzną relację

pracownika z pracodawcą ze względu na rodzinne koligacje;

b) czy możliwość samodzielnego organizowania ram czasowych stosunku

pracy, nieposiadanie ściśle określonego zakresu czynności i obowiązków w ramach

tzw. stosunku pracy autonomicznego czy też podporządkowania autonomicznego,

przy braku jednak samodzielności nieograniczonej wyklucza przyjęcie, że taki

stosunek jest stosunkiem pracy w rozumieniu art. 22 § 1 k.p.;

2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości tj. art. 22 § 1 k.p. (art. 3989 § 1 ust. 2 k.p.c.);

3) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 ust. 4 k.p.c.)”.

Skarżąca argumentowała, iż „wydaje się, że obowiązujące przepisy prawa

materialnego oraz dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego nie rozstrzygają

tej kwestii w sposób jednoznaczny i oczywisty oraz nie dają wystarczających

I USK 153/26

3

wskazówek interpretacyjnych pozwalających na przyjęcie, że ww. zagadnienie

prawne nie wymaga wyrażenia stanowiska przez Sąd Najwyższy.

Wydaje się również, że Sąd Najwyższy jak do tej pory nie orzekł merytorycznie

w tożsamym stanie faktycznym, jak w przedmiotowej sprawie, rozstrzygając w

sposób kompleksowy problem interpretacji przepisów art. 22 § 1 k.p.

Dodatkowo, należy zaznaczyć, że interpretacja przepisów prawa

stanowiących podstawę stanowiska Sądu I instancji, jak i stanowiska Sądu II instancji

w przedmiotowej sprawie, budzą wątpliwości interpretacyjne w orzecznictwie, w tym

w orzecznictwie Sądu Najwyższego.”

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o nieprzyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie na rzecz ZUS kosztów postępowania

kasacyjnego według norm prawem przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia

zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony.

Wniosek podlega analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania. Z tego powodu podstawy kasacyjne (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.) i

podstawy przedsądu (art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.) muszą być wyodrębnione,

oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna być tak

zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w

uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym

bardziej się ich domyślać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 maja 2022 r.,

I USK 434/21).

Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi

nieważność postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej

przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca

zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia

I USK 153/26

4

prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne. Wyjątek

stanowi podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., która jako jedyna ma na

uwadze indywidualny interes strony w przyjęciu jej skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W przedmiotowej skardze kasacyjnej nie spełnia się pierwsza zgłoszona

podstawa przedsądu, gdyż sformułowane pytania osobno ani razem nie składają się

na istotne zagadnienie prawne, które ma na uwadze art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Istotne

zagadnienie prawne nie zostało sformułowane, co też nie byłoby wystarczające

wobec koniecznego wykazania, iż zgłoszony problem prawny ma rangę istotnego

zagadnienia prawnego, rzeczywiście występuje w sprawie i dlatego powinien być

rozpoznany przez Sąd Najwyższy. Brak jest tego we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

Sformułowane pytania potwierdzają, że zgłoszony problem prawny nie

wykracza poza zwykłą wykładnię prawa, której można wymagać od jurysty. Zwykła

wykładnia prawa nie jest podstawą przedsądu (por. art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. a

contrario – znaczenie mają dopiero poważne wątpliwości w wykładni przepisów lub

rozbieżności w orzecznictwie).

Podstawa z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. nie jest wystarczająca do przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Przede wszystkim dlatego, że kwestia zgłoszona we

wniosku nie jest nowa. Przedmiotem zainteresowania podstawy przedsądu z art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c. są tylko same przepisy prawne ze względu na kwalifikowaną

potrzebę wykładni, gdyż budzą poważne wątpliwości lub wywołują rozbieżności w

orzecznictwie sądów.

Treść i znaczenie art. 22 § 1 k.p. nie budzi poważnych wątpliwości i nie

wymaga wykładni, dlatego nie spełnia się jako podstawa przedsądu z art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c. Orzecznictwo Sądu Najwyższego nie jest rozbieżne w zakresie

zgłoszonej kwestii. W przeciwnym razie Sąd Najwyższy podjąłby uchwałę, nawet z

urzędu, dla ujednolicenia orzecznictwa.

Sąd Apelacyjny może też wystąpić z pytaniem prawnym, jednak warunkiem

jest zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości (art. 390 k.p.c.).

Nie spełnia się także ostatnia podstawa przedsądu. Wniosek nie podważa

ustaleń faktycznych, na których oparto zaskarżony wyrok, gdyż zawęża ustalenia do

sposobu wykonywania pracy przez powódkę w sposób „autonomiczny”. Nie jest to

wystarczające do stwierdzenia oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w sytuacji,

I USK 153/26

5

gdyż zarzut nie podważa pozostałych ustaleń składających się na podstawę

faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Zarzuty podstaw kasacyjnych stanowią odrębną część skargi kasacyjnej,

dlatego nie zastępują ani nie uzupełniają zarzutów podstaw przedsądu, w tym

również tej szczególnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Zważając na wynik sprawy i niepowodzenie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie obciążono skarżącej kosztami postępowania

kasacyjnego strony pozwanej (art. 102 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c.).

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej w

postępowaniu kasacyjnym orzeczono na podstawie § 4 ust. 3 i § 16 ust. 4 pkt 2 w

zw. z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w

sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, z

uwzględnieniem, iż zakres sprawy obejmował dwie odrębne decyzje pozwanego.

[SOP]