SN nie przyjął skargi ubezpieczonego o rekompensatę za pracę w szczególnych warunkach

Sąd Okręgowy w Świdnicy Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 17 marca 2025 r. (sygn. akt VII U 366/24), wydanym w sprawie Z.B. na

skutek odwołania od decyzji z 16 lutego 2024 r. (Nr […]) Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w Wałbrzychu, o rekompensatę, zmienił zaskarżoną decyzję w

I USK 1556/26

2

ten sposób, że przyznał odwołującemu prawo do rekompensaty z tytułu pracy w

warunkach szczególnych, od 31 stycznia 2024 r.

Na skutek apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III

Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 16 października 2025 r.

(sygn. akt III AUa 549/25), zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił

odwołanie, zasądził od odwołującego na rzecz organu rentowego kwotę 360 zł z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie, liczonymi od dnia doręczenia zobowiązanemu

odpisu orzeczenia, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za pierwszą

instancję oraz zasądził od odwołującego na rzecz organu rentowego kwotę 270 zł z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie, liczonymi od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia o kosztach, do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego za postępowanie apelacyjne.

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiódł odwołujący, zaskarżając w

całości wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, zarzucając rozstrzygnięciu:

1. naruszenie prawa materialnego:

1. art. 32 Konstytucji RP, poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie wykładni

prowadzącej do nierównego traktowania pracowników wykonujących pracę o

tym samym charakterze, wyłącznie z powodu wykonywania jej w innym

sektorze gospodarki;

2. art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z rozporządzeniem Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,

poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że decydujące

znaczenie dla uznania pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach ma

formalna przynależność zakładu pracy do określonego sektora, a nie

rzeczywiste warunki i charakter wykonywanej pracy;

3. naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 233 § 1 k.p.c., poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału

dowodowego, polegającą na pominięciu:

1. dowodów z dokumentacji pracowniczej;

2. zeznań świadków;

3. opinii biegłego sądowego dotyczącej rzeczywistych warunków pracy

skarżącego;

I USK 1556/26

3

które jednoznacznie wskazywały, że praca była wykonywana w warunkach

odpowiadających pracom uznawanym za szczególne w innych sektorach

gospodarki;

4. art. 382 k.p.c., poprzez dokonanie odmiennej oceny stanu faktycznego, niż

Sąd Okręgowy w Świdnicy, bez przeprowadzenia uzupełniającego

postępowania dowodowego we wnioskowanym przez skarżącego zakresie;

5. art. 328 § 2 k.p.c., poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób

uniemożliwiający kontrolę kasacyjną, w szczególności przez brak odniesienia

się do kluczowych ustaleń Sądu I instancji.

W związku ze stawianymi zarzutami skarżący wniósł o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu

Apelacyjnego we Wrocławiu i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania, ewentualnie uchylenie wyroku i oddalenie apelacji organu rentowego

oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżącego kosztów postępowania

kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Odnosząc się do wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący wskazał, że:

1. w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, polegające na ustaleniu,

czy praca o tożsamym lub porównywalnym charakterze i wykonywana w

analogicznych warunkach, może być uznana za pracę w szczególnych

warunkach w rozumieniu przepisów niezależnie od sektora gospodarki, w

którym była wykonywana;

2. zachodzi potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i

rozbieżności w orzecznictwie, w szczególności w zakresie relacji między

przepisami regulującymi pracę w szczególnych warunkach, tj.

rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze, a art. 32 Konstytucji RP (zasadą równego

traktowania).

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o

odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie oddalenie skargi

kasacyjnej oraz zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego zwrotu

I USK 1556/26

4

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm

przepisanych.

Pismem z 18 czerwca 2026 r. pełnomocnik skarżącego, w wykonaniu

zarządzenia z 12 maja 2026 r. Sądu Najwyższego o uzupełnieniu braków formalnych

skargi kasacyjnej, przedstawił uzasadnienie wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania,

w którym to rozwinął następujące elementy:

1. istotne zagadnienie prawne występujące w niniejszej sprawie to: czy praca

wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy o charakterze i

warunkach tożsamych lub porównywalnych z pracami wymienionymi w

wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7

lutego 1783 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze może zostać

zakwalifikowana jako praca w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 184

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS w sytuacji,

gdy zakład pracy w którym była wykonywana, nie przynależy formalnie do

działu gospodarki wskazanego w tym wykazie, lecz rzeczywisty stopień

szkodliwość i uciążliwość pracy jest równoważny ze stopniem

charakteryzującym prace w branży ujętej w wykazie - z uwzględnieniem art.

32 Konstytucji RP statuującego zasadę równego traktowania?

2. wykładnia przepisów budzących poważne wątpliwości i wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie wymagana jest w odniesieniu do:

1. § 1 ust. 1 i § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w

sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze - w zakresie wykazu A, dział V,

poz. 11 (prace przy produkcji materiałów ogniotrwałych oraz wyrobów

ceramicznych), art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z FUS;

2. art. 32 Konstytucji RP - w zakresie dopuszczalności i granic różnicowania

sytuacji prawnej pracowników według kryterium przynależności branżowej

pracodawcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I USK 1556/26

5

Skarga kasacyjna odwołującego nie kwalifikuje się do przyjęcia i

merytorycznego rozpoznania.

Podkreślić należy, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie

przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z art.

3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania,

jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub

jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących

obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu, ustawodawca

zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne. Ograniczenie

przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w konsekwencji,

zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo

będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być zrealizowane

jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem wykorzystywanym

w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej sprawie, nawet takiej, w

której prawomocne orzeczenie zostało wydane w warunkach błędu w subsumpcji,

czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do

rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew

obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a jego zadaniem nie jest

przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy też

wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Skarżący powołuje się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz istnienie potrzeby wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący

wykazał rzeczywiste istnienie przywołanych przez siebie przesłanek przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego, w rozumieniu art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c., powinno przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia

prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na przykład art. 390 §

I USK 1556/26

6

1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości, co do określonego

przepisu lub zespołu przepisów, albo szerzej i bardziej ogólnie - wątpliwości, co do

pewnego uregulowania prawnego. Z przedstawionych przez stronę wnoszącą skargę

argumentów w odniesieniu do istotnego zagadnienia prawnego musi jednak wynikać,

jakie są konkretne problemy prawne, na czym polegają istotne wątpliwości (na

przykład interpretacyjne). Sformułowane zagadnienie powinno zatem odwoływać się

w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega

jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się

do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego (postanowienia Sądu Najwyższego:

z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147 czy z 16 kwietnia 2008

r., I CZ 11/08, LEX nr 393883). Przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia

prawnego dotyczyć musi problemu prawnego dotychczas nierozpatrywanego w

judykaturze (postanowienia Sądu Najwyższego z 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX

nr 2508114; z 16 maja 2018 r., II CSK 15/18, LEX nr 2499790). Chodzi o problem

prawny, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego i dla rozwikłania którego dotychczasowe orzecznictwo jest

niewystarczające (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2018 r., I UK

268/17, LEX nr 2508639). Takiej okoliczności strona skarżąca nie zdołała jednak

wykazać w swoim wniosku.

Powołując się zaś na przesłankę istnienia potrzeby wykładni przepisów

prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie strona skarżąca powinna nie

tylko określić, które przepisy wymagają wykładni, ale także wskazać, na czym

polegają poważne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów wraz z

podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości. Konieczne jest

opisanie tych wątpliwości, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych

ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej. Jeżeli

zaś skarżąca powołuje się na rozbieżności w orzecznictwie sądowym, to

zobowiązana jest przytoczyć te rozbieżne orzeczenia sądów, przy czym musi

wykazać, że występująca w nich rozbieżność ma swoje źródło w różnej wykładni

przepisu albo wykazać, że wykładnia dokonana przez sąd drugiej instancji sprzeczna

jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego. Chodzi

przy tym o rozbieżności w wykładni przepisu prawa, a nie o rozbieżności w jego

zastosowaniu. Ponadto, ze względu na publiczne cele, jakie ma do spełnienia

I USK 1556/26

7

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej, skarżący powinien także

wykazać celowość dokonania wykładni przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu

na potrzeby praktyki sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 27 lutego 2025

r., I USK 45/24, LEX nr 3844504 i 2 grudnia 2025 r., I PSK 140/25, LEX nr 3987195).

W tym przypadku skarżąca nie przedstawia żadnej argumentacji przemawiającej za

przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania, określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.,

przytaczając w uzasadnieniu wyłącznie jedno rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w

Koszalinie - co w konsekwencji nie może świadczyć o występującej rzeczywiście

rozbieżności w orzecznictwie. Wniosek więc nie został uzasadniony w sposób

wystarczający.

Z wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz z zarzutów

stawianych rozstrzygnięciu Sądu odwoławczego jednoznacznie można

wywnioskować, że skarżący nie zgadza się z oceną materiału dowodowego

dokonaną przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oraz z ustalonym na jego podstawie

materiałem dowodowym. Tymczasem, podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.). W

ramach kontroli kasacyjnej Sąd Najwyższy nie kontroluje samej oceny dowodów, a

jedynie jej legalność (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 marca 2022 r., II USKP

168/21, Legalis nr 2762128). Sąd Najwyższy nie pełni także roli trzeciej instancji

sądowej, a skarga kasacyjna nie może być wykorzystywana jako instrument

pozwalający na kwestionowanie niesatysfakcjonującego stronę rozstrzygnięcia sądu

drugiej instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny we Wrocławiu słusznie

wskazał, że decydujące znaczenie w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z

punktu widzenia uprawnień emerytalnych ma możliwość jej zakwalifikowania pod

którąś z pozycji wymienionych w wykazach A lub B stanowiących załączniki do

rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Znaczenie ma także § 2 pkt 1 rozporządzenia, który wskazuje, że okresami pracy

uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu

są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym

na danym stanowisku pracy. Warunek wykonywania pracy w szczególnych

I USK 1556/26

8

warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy

obowiązującym na danym stanowisku pracy jest spełniony tylko wówczas, gdy

pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na

określonym stanowisku pracy nie wykonuje czynności pracowniczych nie

związanych z tym stanowiskiem pracy, ale stale, tj. ciągle wykonuje prace w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

W świetle przepisów wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia,

wyodrębnienie prac ma charakter stanowiskowo-branżowy. Pod pozycjami

zamieszczonymi w kolejnych działach wykazu wymieniono konkretne stanowiska

przypisane danym branżom, uznając je za prace w szczególnych warunkach

uprawniające do niższego wieku emerytalnego. Specyfika poszczególnych gałęzi

przemysłu determinuje charakter świadczonych w nich prac i warunki, w jakich są

one wykonywane, ich uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia. Nie można zatem

swobodnie czy wręcz dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać

konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w

tym akcie prawnym.

Od tej zasady istnieje jednak jeden wyjątek, który nie może być interpretowany

rozszerzająco i dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy prace świadczone poza wskazanymi

rozporządzeniu działami gospodarki są tożsame pod względem stopnia szkodliwości

dla zdrowia, z pracami wykonywanymi w branży, do jakiej zostały przypisane w

wykazach A lub B.

W przedmiotowej sprawie Sąd II instancji zaznaczył, że warunki na jakie

narażony był wnioskodawca nie były w żaden sposób tożsame do warunków

występujących w branży budowlanej. Istotną różnicę stanowią w ww. przypadkach

rodzaj i natężenie czynników szkodliwych - inne temperatury i stężenie substancji

chemicznych, które nie uzasadniały uwzględnienia pracy wnioskodawcy jako pracy

w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Na marginesie należy także zwrócić uwagę, że zarzut naruszenia przez sąd

drugiej instancji art. 382 k.p.c. może stanowić uzasadnioną podstawę kasacyjną

jedynie wtedy, gdy skarżący wykaże, że sąd drugiej instancji pominął całość albo

istotną część zebranego materiału dowodowego i że mogło to mieć wpływ na wynik

sprawy - a nie w sytuacji, kiedy strona skarżąca wskazuje na - jej zdaniem - błędną,

przekraczającą zakres swobodnej, ocenę dowodów. I chociaż przepis art. 3983 § 3

I USK 1556/26

9

k.p.c. wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których

naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów, nie

może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną, nie

ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on art. 233 § 1 k.p.c., bowiem właśnie ten

przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów. Zarzuty naruszenia

art. 233 § 1 i 2 k.p.c. nie mogą być więc w ogóle podstawą skargi kasacyjnej. Przepis

art. 233 § 1 k.p.c. nie uprawnia również do kwestionowania kompletności ustaleń

faktycznych, niezbędnych dla prawidłowej subsumcji przepisów prawa materialnego.

(zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 1 kwietnia 2025 r., III USK 125/24,

Legalis nr 3278514 i postanowienie Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2024 r. III USK

368/23, Legalis nr 3168652).

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach

postępowania kasacyjnego zgodnie z art. 108 § 1, art. 98 § 1 i 11 k.p.c., w związku z

art. 39821 k.p.c., w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 i w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych (t.j. Dz.U. 2026 r., poz. 118).

DS.

[SOP]