Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej w sprawie emerytury rolniczej w zbiegu

Wyrokiem z 17 listopada 2023 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu oddalił apelację

R.D. od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z 9 maja 2022 r. który oddalił

odwołanie od decyzji Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 29

I USK 157/26

2

stycznia 2020 r., którą odmówiono wnioskodawczyni R.D. prawa do wypłaty dwóch

świadczeń w zbiegu. W uzasadnieniu decyzji powołano się na przepis art. 33 ust. 2

ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników podnosząc,

że brak jest podstaw do wypłaty w zbiegu przyznanej emerytury pracowniczej z

emeryturą rolniczą. Wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych przy ustalaniu

wysokości emerytury pracowniczej uwzględnił zwiększenie z tytułu opłacania

składek na ubezpieczenie rolne. Wnioskodawczyni zgodnie z powołanym

przepisem ma prawo do wypłaty świadczenia korzystniejszego. Ponieważ

przyznana przez ZUS emerytura jest w takiej samej wysokości jak emerytura z

KRUS tj. w kwocie najniższej emerytury, świadczenie nadal będzie wypłacane

przez KRUS.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że skoro apelująca na podstawie decyzji z dnia

11 lipca 1986 r. miała przyznane prawo do renty w zamian za przekazanie

gospodarstwa rolnego, następnie przyznane decyzją z 26 października 2004 r.

prawo do emerytury rolniczej, a następnie na mocy decyzji z 23 stycznia 2020 r.

przyznano jej od 19 lipca 2018 r. prawo do emerytury pracowniczej w związku z tym

zastosowanie - jak słusznie przyjął Sąd Okręgowy - ma do niej przepis art. 33 ust. 2

ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, przy

jednoczesnym braku zastosowania uregulowania zawartego w art. 107 ustawy z

dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną wniesioną przez

ubezpieczoną, którą oparto na podstawie:

1) naruszenia przepisów w postaci art. 2a ust. 2 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 Nr 137, poz. 887 z późn.

zm.), dalej: „SysUbezpSpoł”, w zw. żart. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 oraz 67 ust. 1

Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i utrzymanie zaskarżonej decyzji w

obrocie prawnym wobec oddalenia apelacji, a tym samym naruszenie zasady

równego traktowania ubezpieczonej, w tym nieuwzględnienie wynikającej z art. 2

Konstytucji RP zasady ochrony praw nabytych;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci:

a) art. 22 ust. 3 w zw. art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 1991 Nr 7, poz. 24 z późn. zm.), dalej:

I USK 157/26

3

UbezpSpołRoln, przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające

na przyjęciu, że powódce przyznana emerytura rolnicza przysługuje z urzędu

wobec przyznania jej decyzją, podczas gdy nie spełnia ona warunku podlegania

ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat,

b) art. 33 ust. 2 UbezpSpołRoln przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji

niewłaściwe zastosowanie wobec nieprawidłowego przyjęcia wystąpienia w

przypadku powódki zbiegu świadczeń z tytułu emerytury rolniczej z prawem do

emerytury pracowniczej przyznanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co

uprawnia powódkę do jednego wybranego przez nią świadczenia,

c) art. 107 ust. 1 UbezpSpołRoln przez niezastosowanie na skutek

nieprawidłowego uznania, że przepis ten obejmuje swoją dyspozycją tylko te osoby,

które pobierały oba świadczenia w zbiegu przed 1 stycznia 1989 r., albo przed tym

dniem do dnia 31 grudnia 1990 r., są uprawnione do pobierania tych świadczeń na

zasadach dotychczasowych;

3) naruszenie przepisów w postaci art. 2 § 3 i art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. w zw. z

art. 391 § 1 k.p.c. wzw. Z art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 7k.p.a. przez ich błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie, gdy w sprawie wystąpiły określone w Kodeksie

postępowania administracyjnego przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji, w

tym wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa oraz dotknięcia decyzji wadą

powodującą jej nieważność z mocy prawa;

4) naruszenie przepisów w postaci art. 378 § 1 w zw. z art. 387 § 21 k.p.c.

polegające na braku ustosunkowania się przez sąd II instancji do każdego z

zarzutów naruszenia przepisów prawa sformułowanych w apelacji, tj.

nieustosunkowaniu się i pominięciu zarzutu naruszenia przepisów art. 2 Konstytucji

RP i art. 67 ust. 1 Konstytucji RP przez ich niezastosowanie, w tym

nieuwzględnienie wynikającej z art. 2 Konstytucji RP zasady ochrony praw

nabytych oraz przez utrzymanie decyzji w obrocie prawnym wobec oddalenia

odwołania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W oparciu o powyższe podstawy i zarzuty kasacyjne, na podstawie art. 3984

§ 1 pkt 3) oraz § 2 k.p.c., wniesiono o:

1) przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1) i

2) k.p.c., wskazując na wystąpienie istotnego zagadnienia prawnego oraz na

I USK 157/26

4

potrzebę wykładni przepisów art. 33 ust. 2, art. 107 ust. 1 UbezpSpołRoln w zw. z

art. 2a ust. 2 SysUbezpSpoł przy uwzględnieniu art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 oraz 67 ust.

1 Konstytucji RP, a mianowicie potrzebę wyjaśnienia:

a) Czy obecnie obowiązująca ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników pozbawia prawa do wypłaty obu świadczeń, w przypadku gdy

ubezpieczony (w przypadku tej sprawy powódka) posiada prawo do świadczeń z

dwóch różnych tytułów otrzymanych w odmiennych stanach prawnych, mianowicie

świadczenia otrzymanego najpierw jako renta rolnicza na podstawie wcześniejszej

ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., a następnie przekształconego w emeryturę

rolniczą w zamian za przekazanie na rzecz państwa polskiego gospodarstwa

rolnego z jednoczesnym brakiem ustalania dla tego prawa wymogów posiadania

określonego stażu oraz świadczenia w postaci emerytury pracowniczej?

b) Czy interpretacja przepisu art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników, w którym użyto pojęcia „zbieg prawa do

emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy z prawem do emerytury lub

renty z innego ubezpieczenia społecznego”, obejmuje swoim zakresem sytuacje

otrzymania przez ubezpieczonego rolnika prawa do świadczeń z tytułu emerytury

lub renty z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich

rodzin oraz prawa do świadczeń z tytułu emerytury lub renty z innego

ubezpieczenia społecznego uzyskanych w odmiennych stanach prawnych?

c) Czy wykładnia art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników przy uwzględnieniu zasady prymatu wykładni

ustaw zgodnej z Konstytucją RP w przypadku otrzymania prawa do renty rolniczej

przyznanego na mocy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, otwiera możliwość

wypłaty emerytury lub renty za gospodarstwo rolne przekazane przed wejściem w

życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników na

zasadach dotychczasowych tym rolnikom, którzy w dniu wejścia w życie tego

przepisu nie mieli jeszcze ustalonego prawa do innego świadczenia?

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o: odrzucenie skargi

kasacyjnej, zasądzenie od R.D. na rzecz organu kosztów postępowania

I USK 157/26

5

kasacyjnego według norm przepisanych; ewentualnie wniesiono o oddalenie skargi

kasacyjnej w całości, zasądzenie od R.D. na rzecz organu kosztów postępowania

kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia jej do rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Wypada również dodać, że zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymagania

formalne skargi kasacyjnej, powinna ona zawierać wyodrębniony wniosek o

przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi

przynajmniej jedna z przesłanek wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c.,

warunkujących przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, a jego uzasadnienie

winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę

sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba merytorycznego rozpoznania

skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają

analizie na etapie wstępnego badania skargi w ramach tzw. „przedsądu”, natomiast

przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po

przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych

i ich uzasadnienia.

Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd

Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych

elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga

kasacyjna jest bowiem szczególnym, nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia,

I USK 157/26

6

realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu

rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju

prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno

koncentrować się na wykazaniu, że takie okoliczności w sprawie faktycznie

zachodzą (zob. wśród wielu m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 stycznia

2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr

459291; z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z 19 czerwca 2008 r.,

II UZ 18/08, LEX nr 406392). Skarga kasacyjna służy kontroli prawidłowości

stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń

faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem

nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego i dla którego rozwikłania dotychczasowe orzecznictwo jest

niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale

także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną

argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu

prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu

rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez

sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty

przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie

art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w

taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego

wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów

prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy

ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście

zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie można przy

tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli

Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w

podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę

I USK 157/26

7

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14,

niepublikowane).

Z kolei w razie powołania przesłanki przedsądu, jaką jest że odwołanie się

do przesłanki przedsądu, jaką jest potrzeba wykładni przepisów prawnych,

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne

wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje

wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu

do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, Legalis nr

127030; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, Legalis nr 2701754 i z 9 września

2022 r., I CSK 1494/22, Legalis nr 2741242). Stronę skarżącą obciąża obowiązek

przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej, wskazującej na

zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne

wątpliwości interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009

r., I CSK 111/09, LEX nr 570112 i z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22, Legalis nr

2790349). Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt

2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię

przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w

dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej

wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe

wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich

rozstrzygnięcie wiąże się z rozpoznawaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia

wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej.

Przedmiotowa skarga kasacyjna nie spełnia tak określonych przesłanek,

gdyż sformułowane przez skarżącą zagadnienia prawne nie są istotne, zaś

wykładnia przepisów nie wzbudza wątpliwości orzeczniczej.

Skarżąca nie wykazała, aby istniały uzasadnione potrzeby odejścia od

wykładni powoływanych w skardze kasacyjnej przepisów, która została już w

orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalona. Wystarczy wskazać tu na wyrok SN z

10 lutego 2010 r., II UK 155/09 zgodnie z którym wykładnia art. 107 ustawy z

I USK 157/26

8

1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników prowadzi do stwierdzenia, że na

zasadach dotychczasowych wypłaca się emerytury lub renty za gospodarstwo rolne

przekazane przed wejściem w życie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników,

tym tylko rolnikom, którzy w dniu wejścia w życie tego przepisu mieli ustalone już

prawo do innego świadczenia - nierolniczego. Podobnie w wyroku z 14 listopada

2007 r., II UK 63/07 SN uznał, że osoby, które miały przyznane warunkowo prawo

do emerytury rolniczej na podstawie przepisów ustawy z 1982 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, zachowały na mocy art.

107 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników prawo do zbiegu

świadczenia rolniczego, wynikającego z przepisów dotychczasowych, ze

świadczeniem pozarolniczym, wyłącznie już przyznanym, a konkretnie przyznanym

do dnia 31 grudnia 1988 r., tj. do dnia wejścia w życie nowelizacji ustawy z dnia

14 grudnia 1982 r., odstępującej od uprzedniej zasady wypłaty świadczeń w zbiegu.

W związku z powyższym, poprawna pozostaje konstatacja Sądu

Apelacyjnego, oparta na niekwestionowanych ustaleniach faktycznych, tj. że skoro

apelująca na podstawie decyzji z dnia 11 lipca 1986 r. miała przyznane prawo do

renty w zamian za przekazanie gospodarstwa rolnego, następnie przyznane

decyzją z 26 października 2004 r. prawo do emerytury rolniczej, a następnie na

mocy decyzji z 23 stycznia 2020 r. przyznano jej od 19 lipca 2018 r. prawo do

emerytury pracowniczej w związku z tym zastosowanie - jak słusznie przyjął Sąd

Okręgowy - ma do niej przepis art. 33 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników, przy jednoczesnym braku zastosowania

uregulowania zawartego w art. 107 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach nieopłaconej

pomocy prawnej, udzielonej odwołującej się w postępowaniu kasacyjnym,

orzeczono w myśl § 15 ust. 2 i § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z

urzędu (jednolity tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 68).

I USK 157/26

9

Skoro organ rentowy wniosek o zasądzenie kosztów postępowania

kasacyjnego związał z odrzuceniem skargi kasacyjnej, ewentualnie z jej

oddaleniem, to wobec odmowy przyjęcia jej do rozpoznania nie ma podstawy

prawnej do zasądzenia na rzecz organu rentowego kosztów postępowania

wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej.

M.G.

[a.ł]