Hipoteka za niezapłacone składki i żądanie zaświadczenia o jej wykreśleniu. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Wyrokiem z 12 grudnia 2024 r., sygn. akt III AUa 1742/22, Sąd Apelacyjny w

Krakowie oddalił apelację Z. B. i M. B. od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z

20 września 2022 r., sygn. akt VII U 2846/21, którym Sąd pierwszej instancji oddalił

odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Krakowie z 23

lipca 2021 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie decyzją z 23 lipca

2021 r., działając w oparciu o art. 83b ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 423) w zw. z art. 219

I USK 194/25

2

k.p.a., odmówił Z. B. i M. B. wydania zaświadczenia o treści żądanej jak we

wniosku z 5 lipca 2021 r.

Odwołania od powyższej decyzji wnieśli Z. B. i M. B. i domagali się uchylenia

ww. decyzji i wydania im zaświadczenia.

Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z 20 września 2022 r., sygn. akt VII U

2846/21: oddalił odwołania wnioskodawców i nie obciążył ich kosztami

postępowania; przyznał od Skarbu Państwa zwrot kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez adwokata z urzędu.

Apelację od tego wyroku wnieśli odwołujący się, zarzucając mu naruszenie

art. 5 k.c.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację jako niezasadną.

Sąd drugiej instancji wskazał, że w pełni podziela i przyjmuje za własne

zarówno poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne, jak i ocenę

prawną przedstawioną w sposób wyczerpujący w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku, czyniąc je - na podstawie art. 387 § 21 pkt 1 i 2 k.p.c. - podstawą własnego

rozstrzygnięcia.

Decyzja o odmowie wydania zaświadczenia o wyrażeniu zgody na

wykreślenie hipoteki przymusowej (ustanowionej w celu zabezpieczenia

nieopłaconych przez odwołującego się należności z tytułu składek) wydana została

na podstawie art. 83b ust 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 219 k.p.a. Z ww. przepisów wynika, że gdy

Zakład nie może wydać zaświadczenia o żądanej treści, to wydaje decyzję o

odmowie wydania zaświadczenia, od której przysługuje odwołanie do właściwego

sądu. Zgodnie z art. 26 ust 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dla

zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi przysługuje hipoteka

przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika. Podstawą ustanowienia

hipoteki przymusowej jest doręczona decyzja o określeniu wysokości należności z

tytułu składek.

W niniejszej sprawie organ rentowy wydał decyzję określającą wysokość

należności z tytułu składek, doręczył ją płatnikowi składek M. B. oraz małżonkowi

dłużnika, czyli odwołującej się Z. B. Hipoteka na zabezpieczenie należności

określonych w decyzji została ustanowiona na nieruchomości płatnika 29 kwietnia

I USK 194/25

3

2011 r. Decyzja z 5 października 2010 r., która stanowiła podstawę ustanowienia

zabezpieczenia hipotecznego, była już przedmiotem oceny Sądu Okręgowego w

Krakowie, który wyrokiem z 21 stycznia 2013 r. oddalił odwołanie odwołujących, a

wyrokiem z 17 października 2013 r. (sygn. III AUa 375/13) Sąd Apelacyjny w

Krakowie oddalił apelację odwołujących się od tego wyroku. Tym samym decyzja

określająca wysokość zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek jest ostateczna i

prawomocna. Odwołujący się nie dokonał spłaty należności określonych w

prawomocnej decyzji i zabezpieczonych hipoteką przymusową. Należności te są

nadal wymagalne, tym samym organ rentowy nie może wydać zaświadczenia

zgodnie z żądaniem odwołujących.

Organ administracyjny wydaje zaświadczenie w celu potwierdzenia

zaistniałego stanu faktycznego, czyli nie może potwierdzić, iż należności z tytułu

składek wygasły, jeśli nadal figurują na koncie płatnika składek M.B.. Wbrew

stanowisku odwołujących się, art. 5 k.c. nie może znaleźć zastosowania w sprawie,

gdyż przepis ten może znaleźć zastosowanie jedynie w sprawach z zakresu prawa

cywilnego, natomiast niniejsza sprawa ma charakter publicznoprawny. Klauzula z

art. 5 k.c. (zasad współżycia społecznego) nie jest normą nadrzędną, która

pozwalałaby na zastępowanie szczegółowych instytucji prawa cywilnego, a tym

bardziej instytucji z innych działów prawa, w tym z zakresu prawa ubezpieczeń

społecznych. Przepisy ubezpieczeń społecznych mają charakter bezwzględnie

obowiązujący, nie ma możliwości wykładania ich na korzyść wnioskodawcy z

uwzględnieniem zasad słuszności. Sąd Apelacyjny w całości podzielił stanowisko

Sądu pierwszej instancji zarówno w zakresie rekonstrukcji okoliczności faktycznych

sprawy, jak też interpretacji podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyli skargą kasacyjną odwołujący się w

całości. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto

na podstawie przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 4

(oczywista zasadność skargi kasacyjnej) k.p.c.

Strona skarżąca wskazała, że skarga zasługuje na przyjęcie do rozpoznania,

ponieważ uchybienia, jakich dopuścił się Sąd drugiej instancji, miały charakter

kwalifikowany, a zaskarżony wyrok jest sprzeczny z zasadniczymi i

niepodlegającymi różnej wykładni przepisami. Zaskarżone rozstrzygnięcie w

I USK 194/25

4

sposób oczywisty narusza przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ

na treść orzeczenia. Zdaniem odwołujących się, w sprawie niniejszej bez

dokonania głębszej analizy jest oczywiste, że wskazane podstawy skargi zasługują

na uwzględnienie, gdyż ma miejsce kwalifikowana postać naruszenia prawa,

zauważalna prima facie przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej.

Przesądza to o wadliwości zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym

przyjęcie niniejszej skargi do rozpoznania.

Co więcej, z uwagi na fakt, że orzeczenia Sądu Apelacyjnego są

publikowane i wykorzystywane przez sądy niższych instancji w podobnych

sprawach, zachodzi także realne niebezpieczeństwo powoływania się na

zaskarżone i rażąco nieprawidłowe orzeczenie wraz z uzasadnieniem w obrocie

prawnym przez inne sądy powszechne, co może doprowadzić do próby

podważenia prawidłowej i słusznej wykładni przepisów prawa materialnego.

W ocenie skarżących, zasadne jest wniesienie skargi w zakresie, w jakim

Sąd Apelacyjny w Krakowie nie uwzględnił wniosku o wydanie zaświadczenia o

wykreśleniu hipoteki przymusowej ustanowionej na nieruchomości odwołujących

się, co skutkuje brakiem umorzenia wierzytelności odwołujących się.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia jej do rozpoznania, ewentualnie oddalenie

skargi kasacyjnej - w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; o

zasądzenie od odwołujących się na rzecz organu rentowego kosztów postępowania

kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołujących się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne

zagadnienie prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

(3) zachodzi nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

I USK 194/25

5

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący

wykazali istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że przesłanka oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) spełniona jest wówczas,

gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności

głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi

różnej wykładni (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 marca 2002 r.,

I PKN 341/01, OSNP 2004, Nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02,

OSNC 2004, Nr 3, poz. 49). Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce

kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna prima facie przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości

zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, nie publ.; z

23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Powołanie się na przesłankę, zawartą

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., zobowiązuje przy tym skarżącego do przedstawienia

wywodu prawnego, że skarga jest oczywiście uzasadniona.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

przedstawiono jakiejkolwiek argumentacji, która mogłaby uzasadniać stwierdzenie,

że Sąd Apelacyjny dopuścił się oczywistego i rażącego naruszenia prawa, które

doprowadziło do wydania oczywiście niesłusznego rozstrzygnięcia. Samo

stwierdzenie, że sąd odwoławczy dopuścił się rażącego naruszenia prawa i jest ono

widoczne prima facie nie oznacza wykazania oczywistości skargi kasacyjnej, zaś

skarżący nie przedstawili żadnego wywodu prawnego, który ową oczywistość

mógłby potwierdzić.

I USK 194/25

6

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone

w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 102 k.p.c.

[KK]

[a.ł]