Emerytura policjanta ograniczona do przeciętnej. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

i Administracji w Warszawie decyzją z 16 sierpnia 2017 r. (nr […], nr pisma […]),

wydaną na podstawie art. 15c w związku z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18

lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji

Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu

Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego,

Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby

Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2016 r., poz. 708 ze zm.) oraz na podstawie

otrzymanej z IPN informacji z 24 maja 2017 r. o numerze […], ustalił ponownie dla

I USK 194/26

2

ubezpieczonego M.W., od 1 października 2017 r. wysokość emerytury w kwocie

2.069,02 zł miesięcznie brutto. Podstawę wymiaru świadczenia stanowiła kwota

5.380,68 zł. Emerytura wynosi 59,37% podstawy wymiaru i wyniosła 3.194,51 zł.

Ustalona wysokość emerytury była wyższa od kwoty 2 069,02 zł, tj. przeciętnej

emerytury ogłoszonej przez Prezesa ZUS, wobec tego emeryturę ograniczono do

tej kwoty.

Kolejną decyzją, również z 16 sierpnia 2017r. (nr […], nr pisma […]), wydaną

na podstawie art. 22a w związku z art. 32 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy oraz

informacji z IPN z 24 maja 2017 r. (nr […]), organ emerytalno-rentowy ponownie

ustalił dla ubezpieczonego wysokość policyjnej renty inwalidzkiej. Podstawę

wymiaru świadczenia stanowiła kwota 5.450,52 zł. Renta inwalidzka z tytułu

zaliczenia do III grupy stanowi 0,00% podstawy wymiaru. Łączna wysokość renty

inwalidzkiej z tytułu zaliczenia do grupy III stanowi 0,00%. Ustalona wysokość renty

inwalidzkiej jest niższa od kwoty odpowiedniego świadczenia w najniższej

wysokości, wobec tego wysokość renty inwalidzkiej podwyższa się do kwoty 750 zł.

Nie wypłaca się renty inwalidzkiej z uwagi na posiadanie prawa do korzystniejszej

emerytury policyjnej.

Sąd Okręgowy w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 24 października 2022 r. (sygn. akt IV U 388/19), wydanym w sprawie

M.W., na skutek odwołań od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie, o wysokość

emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej: oddalił odwołania i nie obciążył

ubezpieczonego kosztami zastępstwa procesowego.

Na skutek apelacji odwołującego, Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 16 października 2024 r. (sygn. akt

III AUa 242/23): oddalił apelację i zasądził od odwołującego, na rzecz organu

emerytalno-rentowego, kwotę 480 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu odwoławczym, wraz z ustawowymi odsetkami

należnymi za czas, po upływie tygodnia, od dnia uprawomocnienia się niniejszego

orzeczenia o kosztach, do dnia zapłaty.

I USK 194/26

3

Skargę kasacyjną wywiódł odwołujący, zaskarżając w całości wyrok Sądu

Apelacyjnego w Szczecinie, zarzucając szereg przepisów ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym, Konstytucji RP oraz przepisów Kodeksu postępowania cywilnego,

wnosząc jednocześnie o uchylenie skarżonego orzeczenia w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie,

ewentualnie, w razie uznania oczywistej zasadności podstawy kasacyjnej w postaci

naruszenia prawa materialnego, uchylenie skarżonego orzeczenia w całości i

orzeczenie co do istoty spawy, tj. rozstrzygnięcie zgodnie z odwołaniem, a także w

razie uchylenia skarżonego orzeczenia i orzeczenie, co do istoty sprawy

zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego zwrotu kosztów procesu,

w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Skarżący złożył tez wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazując, że w przedmiotowej sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, a także, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

W uzasadnieniu wniosku skarżący zaznaczył, że widoczne są rozbieżności,

dotyczące wykładni art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, sprowadzające się do

funkcjonowania dwóch przeciwstawnych interpretacji tego przepisu, tj. w uchwale

Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r. (III UZP 1/20), oraz w postanowieniu

z 15 czerwca 2023 r. (III USK 299/22) Sądu Najwyższego.

W odniesieniu zaś do drugiej ze wskazanych w skardze kasacyjnej

przesłanek przedsądu, skarżący zaznaczył, że podniesiona wyżej potrzeba

wykładni przepisów prawnych dotyczy interpretacji art. 13b ustawy

zaopatrzeniowej, tymczasem podstawa w postaci oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej odnosi się przede wszystkim do art. 15c i 22a tej ustawy. W przekonaniu

skarżącego orzecznictwo Sądu Najwyższego cytowane w skardze, uzasadnia tezę

o niekonstytucyjności tych przepisów, a przepisy te były podstawą wydania wyroku

Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, będącego przedmiotem niniejszej skargi, w

sytuacji, gdy takiej podstawy stanowić nie mogły. Skorzystanie przez Sąd z

przepisów, które powinny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego i do oceny

I USK 194/26

4

których, pod kątem konstytucyjności Sąd był zobligowany, przesądza w

przeświadczeniu skarżącego o oczywistości wywiedzionej skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie nie kwalifikuje się do

dalszego przyjęcia i jej merytorycznego rozpoznania.

Podkreślić należy, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie

przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie

z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona

skarżąca wskazała, że w sprawie występuje potrzeba wykładni przepisów

I USK 194/26

5

prawnych budzących poważne wątpliwości, tj. dotyczące wykładni art. 13b ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, oraz jest ona oczywiście uzasadniona –

ze względu na niekonstytucyjność art. 15c i 22a tejże ustawy. Przywołano więc

przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 i pkt 4 k.p.c.

Należy więc przypomnieć, że odwołanie się do potrzeby wykładni przepisów

prawnych, budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż

budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni, albo niejednolita wykładnia

wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie, w

odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy

przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK

104/08, Legalis nr 127030; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, Legalis nr 2701754 i z

9 września 2022 r., I CSK 1494/22, Legalis nr 2741242). Stronę skarżącą obciąża

obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej,

wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają

poważne wątpliwości interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z

8 lipca 2009 r., I CSK 111/09, LEX nr 570112 i z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22,

Legalis nr 2790349). Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w

art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o

wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie

wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,

na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty

charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z

punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi

kasacyjnej. Strona skarżąca nie wykazała, że mamy rzeczywiście do czynienia z

przywoływaną przesłanką przedsądu – tym bardziej, że Sąd Najwyższy dokonał już

wykładni przepisu art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy i

brak jest podstaw do zmiany tego stanowiska.

W odniesieniu do wykładni kryterium „służba na rzecz totalitarnego państwa”

użytego w tym przepisie zauważyć należy, że w uchwale składu siedmiu sędziów z

I USK 194/26

6

dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28), Sąd Najwyższy

stwierdził, że kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” z art. 13b ust. 1

ustawy zaopatrzeniowej powinno być oceniane na podstawie wszystkich

okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich

weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności. Stąd nie może

być ono wyłożone jednorazowo i uniwersalnie. Niemniej, w wyroku z 18 kwietnia

2023 r. (I USKP 40/22, OSNP 2023 nr 11, poz. 126), Sąd Najwyższy nawiązując do

stanowiska zajętego w tej uchwale wyjaśnił, że określenie formacji/instytucji

(z uwzględnieniem jednostek wymienionych w art. 13b ust. 1 ustawy

zaopatrzeniowej), ma istotne znaczenie z uwagi na to, że zakres i przedmiot ich

działalności może prima facie potwierdzać, że były one bezpośrednio

ukierunkowane na realizowanie charakterystycznych dla ustroju totalitarnego zadań

i funkcji i takie zadania wykonywali wszyscy - bez wyjątku - funkcjonariusze służący

w danej jednostce organizacyjnej, stanowiący jej strukturę, bez której niemożliwe

byłoby wykonywanie przypisanych tej jednostce zadań. Skoro art. 13b ust. 1 ustawy

zaopatrzeniowej łączy służbę na rzecz totalitarnego państwa z samym podjęciem

służby w instytucjach i formacjach w tym przepisie wymienionych, to można

przyjąć, że istnieje domniemanie faktyczne (wynikające z informacji o przebiegu

służby potwierdzającej służbę w tych jednostkach), że służba w nich była służbą na

rzecz totalitarnego państwa. Domniemanie to może być natomiast obalone przez

odwołującego w procesie cywilnym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 16 marca

2023 r., II USKP 120/22, OSNP 2023 nr 9, poz. 104; z 17 maja 2023 r., I USKP

63/22, OSNP 2024 nr 1, poz. 9; z 24 maja 2023 r., II USKP 40/23, LEX nr 3568174;

z 12 września 2023 r., III USKP 52/23, OSNP 2024 nr 7, poz. 73, czy postanowienie

Sądu Najwyższego z 21 maja 2025 r., II USK 38/24, Legalis nr 3265492).

Stąd w wyroku z 9 stycznia 2024 r. (III USKP 102/23, LEX nr 3652059), Sąd

Najwyższy zwrócił uwagę, że nawet brak po stronie ubezpieczonego

indywidualnych działań, bezpośrednio zmierzających do naruszania podstawowych

praw i wolności człowieka, samoistnie nie wyklucza przyjęcia pełnienia służby na

rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej. Z kolei

w wyroku z 10 lipca 2024 r. (I USKP 15/24, LEX nr 3732558), Sąd Najwyższy uznał,

że „wyzerowanie lat służby” jest środkiem proporcjonalnym w stosunku do

I USK 194/26

7

funkcjonariuszy, których lata służby przypadały przed zmianami zapoczątkowanymi

w 1989 r. Rozwiązanie to nie pozostaje w sprzeczności z przepisami Konstytucji

RP.

Jeżeli natomiast chodzi o kolejna ze wskazanych we wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania przesłanek przedsądu, to wskazać należy na

ugruntowane orzecznictwo Sądu Najwyższego, z którego wynika, że odwołanie się

do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na

okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że strona skarżąca

musi wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się „oczywistość” zasadności skargi

oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w

sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego

przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym

wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75;

z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11,

LEX nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto,

przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której

zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza

konkretne przepisy prawa. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada

2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak

także nie wykazała. Samo przywołanie przepisów art. 15c i 22a tej ustawy

zaopatrzeniowej, bez żadnego uzasadnienia prawnego, jest zdecydowanie

niewystarczające dla wykazania zaistnienia tej właśnie przesłnki przedsądu.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

DS.

I USK 194/26

8

[SOP]