Górnicza emerytura po wcześniejszej górniczej emeryturze. SN odmówił przyjęcia skargi ZUS

Wyrokiem z 12 sierpnia 2024 r., sygn. akt VIII U 659/24, Sąd Okręgowy w

Gliwicach przyznał A.R. prawo do górniczej emerytury od 1 marca 2024 r.,

zmieniając decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu z 27

marca 2024 r. o odmowie prawa do górniczej emerytury określonej w art. 50a

ustawy o emeryturach i rentach z uwagi na posiadanie przez ubezpieczonego

prawa do emerytury górniczej.

Apelację od tego wyroku wniósł organ rentowy, zarzucając mu naruszenie

art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 50e ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

FUS.

Wyrokiem z 31 października 2024 r., sygn. akt III AUa 1841/24, Sąd

Apelacyjny w Katowicach oddalił apelację. Przyjął za własne ustalenia Sądu

I USK 207/26

2

pierwszej instancji, zgodnie z którymi ubezpieczony niewątpliwie spełnił warunki do

nabycia prawa do górniczej emerytury w związku z osiągnięciem wieku

emerytalnego 50 i 55 lat. Za zasadny uznał pogląd o możliwości kilkukrotnego

przejścia na górniczą emeryturę, mający odzwierciedlenie również w orzecznictwie

Sądu Najwyższego (por. postanowienie z 7 marca 2017 r., I UZ 61/16, uchwałę

z 4 lipca 2013 r., II UZP 4/13).

Sąd Apelacyjny podniósł, że w dotychczasowych orzeczeniach w tożsamych

rodzajowo sprawach przedstawiał argumentację, że przepisy art. 50a i 50e ustawy

o emeryturach i rentach stanowią autonomiczne podstawy nabycia prawa do dwóch

odrębnych emerytur górniczych, a przepisy ustawy nie zawierają regulacji

wykluczającej możliwość nabycia prawa do emerytury górniczej określonej w

art. 50a ust. 1 i 2 ustawy przez ubezpieczonego, który ma już prawo do emerytury

unormowanej w art. 50e ustawy. Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS

nie zawierają normy zakazującej ustalenie prawa do emerytur należnych w

obniżonym wieku emerytalnym dla osób, które osiągnęły powszechny wiek

emerytalny.

W ocenie Sądu drugiej instancji, przepisy ustawy emerytalnej nie dają

podstaw dla przyjęcia poglądu o wygaśnięciu prawa do górniczej emerytury z

dniem osiągnięcia wieku emerytalnego przez osoby spełniające warunek

posiadania wymaganego stażu pracy górniczej. Przepis art. 24 ust. 2a ustawy o

emeryturach i rentach wyraźnie stanowi, że ubezpieczonym spełniającym warunki

określone w art. 50a lub 50e przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku i okresu

pracy określonych w tych przepisach. Przyjęciu poglądu o wygaśnięciu prawa do

górniczej emerytury sprzeciwia się regulacja z art. 95 ustawy dotycząca zbiegu

praw do kilku świadczeń u jednej osoby. Z treści tego przepisu bynajmniej nie

wynika, że jedno ze świadczeń podlegających zbiegowi wygasa, lecz nie jest

realizowane.

Ponadto, Sąd odwoławczy zauważył, że osiągnięcie powszechnego wieku

emerytalnego przez ubezpieczonych nie skutkuje ustaleniem z urzędu prawa do

emerytury z tego tytułu (poza wyjątkami z art. 24a i art. 27a ustawy), lecz poddane

jest zasadzie wnioskowości z art. 116 ustawy. Sąd Apelacyjny podkreślił także, że

w sytuacji ubezpieczonego, który pobierał górniczą emeryturę bez względu na wiek,

I USK 207/26

3

której wysokość jest obliczona w systemie zdefiniowanego świadczenia (a nie

zdefiniowanej składki) nie ma przeszkód dla obliczenia wysokości kolejnej

emerytury zgodnie ze wskazaniami zawartymi w przepisie art. 53 ust. 3 i 4 w zw. z

art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach - którym to obliczeniem skarżący jest

zainteresowany.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył skargą kasacyjną organ rentowy w

całości.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto

na podstawie przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

(potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących poważne wątpliwości).

Strona skarżąca wskazała, że wnosi o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, ponieważ istnieje potrzeba wykładni art. 50a ustawy z 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, budzącego

poważne wątpliwości, a niezależnie od tego - wywołującego rozbieżność w

orzecznictwie sądów, czego przykładem są orzeczenia: Sądu Apelacyjnego w

Katowicach z 20 października 2023 r., sygn. akt III AUa 683/23, Sądu Apelacyjnego

w Katowicach z 29 listopada 2023 r. sygn. akt III AUa 400/23 oraz wyroku Sądu

Apelacyjnego w Katowicach z 6 czerwca 2024 r., sygn. akt III AUa 1002/23.

Argumentując zasadność przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący podniósł, iż na kanwie orzecznictwa sądów apelacji katowickiej nie ma

jednolitego stanowiska w przedmiocie: Czy na emeryturę górniczą opartą na

podstawie art. 50a ustawy z dnia 17 grudni1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych można przejść również po osiągnięciu

powszechnego wieku emerytalnego? Istnieją sprzeczne rozstrzygnięcia w

sprawach o analogicznym stanie faktycznym, w których mają zastosowanie te

same przepisy prawne, a zastosowane w sposób prowadzący do wydania

odmiennych orzeczeń.

Zdaniem skarżącego brak jest jednoznacznej wykładni, czy istnieje górna

granica wieku, do której ubezpieczony może wystąpić o przyznanie mu prawa do

emerytury górniczej przewidzianej w art. 50a ustawy emerytalnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I USK 207/26

4

Skarga kasacyjna oganu rentowego nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne

zagadnienie prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3)

zachodzi nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje potrzeba wykładni

przepisów prawnych wywołujących poważne wątpliwości i rozbieżności w

orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący

wykazał istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989

§ 1 pkt 2 k.p.c.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, oparcie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem

poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć,

przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie

Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., sygn. akt III CSK 104/08; z 18 lutego

2015 r., II CSK 428/14). Konieczne jest wskazanie argumentów, które prowadzą do

rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji

interpretacyjnej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2007 r.,

sygn. akt I PK 233/07, OSNP 2009/3-4/43). Powołanie się na omawianą przesłankę

wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść

i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie

lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym

I USK 207/26

5

polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia

argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter,

nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa.

Jeśli w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów

określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że

dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 11 stycznia 2008 r., I UK

283/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08,

niepubl.; z 8 lipca 2009 r., I CSK 11/09, niepubl.; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15).

Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący

powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd

Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12).

Przywoływane przez organ rentowy kwestie zostały już wielokrotnie i

jednolicie rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który wyroku z 4 lipca

2023 r., I USKP 90/22 zwrócił uwagę, że emerytura w niższym i w powszechnym

wieku emerytalnym to odrębne rodzaje emerytur. Dlatego nie ma przeszkód

prawnych, aby ubezpieczony pobierający emeryturę, przyznaną mu w niższym

wieku emerytalnym, domagał się następnie przyznania emerytury przysługującej w

tzw. powszechnym wieku emerytalnym, ponieważ ze względu na odmienne

przesłanki nabycia prawa do obu tych świadczeń, organ rentowy powinien wydać

decyzje (w oparciu o różne podstawy prawne) przysługujących ubezpieczonemu

świadczeń emerytalnych, a następnie wypłacać na podstawie art. 95 ust. 1 ustawy

emerytalnej świadczenie wyższe lub wybrane przez ubezpieczonego (por. również

m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 5 października 2006 r., I UK 82/06 oraz uchwałę

Sądu Najwyższego z 4 lipca 2013 r., II UZP 4/13).

W uzasadnieniu przywołanej powyżej uchwały z 4 lipca 2013 r., Sąd

Najwyższy przyjął odrębność emerytur, wobec różnych podstaw prawnych (tytułów)

ich przyznawania, co oznacza, że na emeryturę można przechodzić kilka razy. W

postanowieniu z 2 marca 2017 r., I UZ 61/16 Sąd Najwyższy podkreślił z kolei, że

brak jest regulacji prawnej wykluczającej możliwość nabycia prawa do emerytury

górniczej unormowanej w art. 50a ust. 2 ustawy emerytalnej w przypadku

I USK 207/26

6

ubezpieczonego, który uzyskał już prawo do emerytury górniczej z art. 50e tej

ustawy, tj. emerytury przysługującej bez względu na wiek i zajmowane stanowisko

z tytułu wykonywania przez 25 lat pracy górniczej pod ziemią stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy. Przepisy art. 50a i art. 50e ustawy emerytalnej stanowią

autonomiczne i odrębne względem siebie podstawy nabycia prawa do dwóch

odrębnych emerytur górniczych. Pierwszy, dotyczący emerytury górniczej w wieku

obniżonym, która przysługuje po osiągnięciu wymaganego wieku i odpowiedniego

stażu jakiejkolwiek pracy górniczej i równorzędnej. Drugi, dotyczy emerytury

górniczej bez względu na wiek i zajmowane stanowisko, która przysługuje, bez

względu na wiek, po przepracowaniu 25 lat kwalifikowanej pracy górniczej

wykonywanej pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zatem na

emeryturę górniczą można przechodzić kilka razy.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone

w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

[KK]

[SOP]