Wypadek z 1977 r. bez renty. SN nie przyjął skargi kasacyjnej A.N.

Decyzją z 8 grudnia 2022 r. (nr […]), Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Chorzowie, odmówił ubezpieczonemu A.N. prawa do renty, z tytułu

niezdolności do pracy, w związku z wypadkiem przy pracy, ponieważ komisja

lekarska ZUS, orzeczeniem z 6 grudnia 2022 r. ustaliła brak niezdolności

ubezpieczonego do pracy, w związku z wypadkiem przy pracy

z 7 lutego 1977 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 23 listopada 2023 r. (sygn. akt VIII U 45/23), wydanym w sprawie A.N. z

odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chorzowie, o

I USK 208/26

2

prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, w związku z wypadkiem przy pracy,

oddalił odwołanie.

Na skutek apelacji odwołującego, Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 11 września 2024 r. (sygn. akt

III AUa 836/24), oddalił apelację.

Skargę kasacyjną wywiódł odwołujący, zaskarżając w całości wyrok Sądu

Apelacyjnego w Katowicach, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów

postępowania, to jest art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 386 § 2 k.p.c., przez

nieuwzględnienie nieważności postępowania przed Sądem I instancji, w którym

strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

W związku z powyższym, skarżący wniósł o:

1. przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na oczywistą zasadność

skargi (art. 3989 pkt. 4 k.p.c.);

2. uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach oraz

poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji;

3. zasądzenie na rzecz odwołującego, od organu rentowego zwrotu kosztów

postępowania, w tym postępowania kasacyjnego, według norm

przepisanych; jedynie w razie nieuwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania albo oddalenia skargi przyznanie na rzecz

pełnomocnika odwołującego od Skarbu Państwa kosztów zastępstwa

odwołującego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych, gdyż

nie zostały pokryte w żadnej części.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący wskazał, że Sąd Apelacyjny w Katowicach dopuścił się rażącego i

oczywistego, niewymagającego pogłębionej analizy prawniczej, naruszenia

przepisów postępowania, prowadzącego do rezultatu wypaczającego zasady

stosowania prawa. W ocenie skarżącego Sąd II instancji poczynił ustalenia

faktyczne, na których oparł rozstrzygnięcie, w sposób pomijający okoliczności

nieważności postępowania przed Sądem I instancji. Już w toku postępowania

dowodowego przed Sądem I instancji nie przesłuchano odwołującego,

I USK 208/26

3

dopuszczono wyłącznie dowód z opinii biegłych lekarzy, jednakże nie doszło do

badania odwołującego (w szczególności nie przeprowadzono żadnego wywiadu

odnośnie do jego aktualnego stanu zdrowia), a podstawę opinii stanowiła wyłącznie

wybrana, okazana biegłemu część archiwalnej dokumentacji. O ile jednak zarzut

nieważności postępowania pierwszoinstancyjnego nie został wzięty pod uwagę

przez Sąd Apelacyjny, o tyle na etapie skargi kasacyjne zasadne jest złożenie

wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w sposób wolny od zasadniczej wady -

nieważności postępowania, które miało miejsce już na etapie Sądu Okręgowego,

która nie została naprawiona w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym.

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną, organ rentowy wniósł o

odmowę przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w przypadku jej przyjęcia –

oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie nie kwalifikuje się do

dalszego przyjęcia i jej merytorycznego rozpoznania.

Podkreślić należy, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie

przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z

art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

I USK 208/26

4

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona

skarżąca wskazała, że jest ona oczywiście uzasadniona – przywołano więc

przesłankę przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zdaniem strony skarżącej „Sąd

Apelacyjny w Katowicach dopuścił się rażącego i oczywistego, niewymagającego

pogłębionej analizy prawniczej, naruszenia przepisów postępowania,

prowadzącego do rezultatu wypaczającego zasady stosowania prawa”.

W tym miejscu wskazać należy na ugruntowane orzecznictwo Sądu

Najwyższego, z którego wynika, że odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście

zachodzi. Oznacza to, że strona skarżąca musi wskazać, w czym (w jej ocenie)

wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że

rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia

(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem

wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Strona

skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać

naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającą na jego

oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05,

OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531;

z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11,

LEX nr 1215774). Ponadto, przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie

się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób

ewidentny narusza konkretne przepisy prawa (por. postanowienie Sądu

I USK 208/26

5

Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Takiej

okoliczności strona skarżąca jednak nie wykazała. O oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej nie może świadczyć okoliczność, że przed Sądem I instancji nie

przesłuchano ubezpieczonego, dopuszczono wyłącznie dowód z opinii biegłych

lekarzy i nie doszło do badania ubezpieczonego. W sprawie, w której przedmiotem

jest prawo do renty z ubezpieczenia społecznego, ocena niezdolności do pracy

warunkująca powstanie tego prawa, w zakresie wymagającym wiadomości

specjalnych, musi znaleźć oparcie w dowodzie z opinii biegłych, posiadających

odpowiednią wiedzę medyczną, adekwatną do rodzaju schorzeń

ubezpieczonego. Sąd w odniesieniu do dowodu z opinii biegłego ma obowiązek

ocenić, czy dowód ten ze względu na swoją treść, zakres, poziom merytoryczny,

przyjętą przez biegłego metodologię, kompletność odniesienia się do

zgromadzonego materiału dowodowego i zastosowane na jego podstawie

założenia, jest dowodem przydatnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd może przy

tym ocenić opinię biegłego pod względem fachowości, rzetelności czy

logiczności. O liczbie biegłych powołanych do przygotowania opinii, a także o

potrzebie zasięgnięcia opinii innego (kolejnego) biegłego rozstrzyga sąd. Sąd

Apelacyjny w pełni podzielił opinię sporządzoną w toku postępowania przed Sądem

I instancji. Biegli szczegółowo wyjaśnili etiologię diagnozowanych dolegliwości,

przebieg procesów chorobowych oraz aktualny stopień nasilenia schorzeń

występujących u ubezpieczonego, a także wyjaśnili okoliczność braku istnienia

związku przyczynowo-skutkowego, pomiędzy tymi schorzeniami i wypadkiem przy

pracy. Opinia biegłych przeprowadzona w kontrolowanej sprawie w pełni wyjaśniła

zagadnienia wymagające wiadomości specjalnych. Ustalenia stanu faktycznego

sprawy podejmowane są oczywiście na podstawie całokształtu przeprowadzonych

w niej dowodów. Natomiast przepis art. 299 k.p.c. przewiduje jedynie fakultatywną

możliwość dopuszczenia dowodu z przesłuchania strony, jeżeli po wyczerpaniu

środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla

rozstrzygnięcia sprawy. Przy tym sąd musi mieć przekonanie, że przyczyni się do

wyjaśnienia tych faktów (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 lutego

2025 r., I CSK 416/24, Legalis nr 3200530).

I USK 208/26

6

Należy także podkreślić, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813 § 2

k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania faktów

lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Związanie to wyklucza nie tylko

przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie czy sąd

drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu

widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, nawet zarzucający naruszenia przepisów

prawa materialnego, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu

drugiej instancji, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c., jest a limine

niedopuszczalny. Sąd Najwyższy nie pełni bowiem roli trzeciej instancji sądowej, a

skarga kasacyjna nie może być wykorzystywana jako instrument pozwalający na

kwestionowanie niesatysfakcjonującego stronę rozstrzygnięcia sądu drugiej

instancji. Polemika z ustaleniami poczynionymi zarówno przez sąd pierwszej, jak i

drugiej instancji, a także mnożenie wątpliwości odnośnie do rzetelności opinii, które

już zostały wyczerpująco wyjaśnione w postępowaniu odwoławczym, stanowi próbę

obejścia zakazu ustalonego w art. 3983 § 3 k.p.c.

Natomiast nieważność postępowania występuje wtedy, gdy strona

postępowania wbrew swej woli zostanie faktycznie pozbawiona możności działania

w postępowaniu lub jego istotnej części. Stwierdzenie, czy taki stan nastąpił,

wymaga rozważenia, czy w konkretnej sprawie nastąpiło naruszenie przepisów

procesowych, czy uchybienie to miało wpływ na możność działania strony oraz, czy

pomimo zaistnienia tych dwóch przesłanek strona mogła bronić swoich praw. Tylko

przy kumulatywnym spełnieniu tych wszystkich przesłanek można mówić o

skutkującym nieważnością postępowania pozbawieniu strony możliwości obrony

swoich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Nie każde naruszenie przepisów proceduralnych

może być zatem w ten sposób traktowane. Chodzi bowiem o sytuację, w której z

powodu wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem

naruszenia konkretnych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, których nie

można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji, strona nie mogła

- wbrew swej woli - brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2024 r., II PSKP 90/22, Legalis nr

3071243). Z taką okolicznością w rozpoznawanej sprawie nie mamy jednak do

I USK 208/26

7

czynienia. Sąd Okręgowy w Gliwicach, postanowieniem z 20 lutego 2023 r.

ustanowił dla ubezpieczonego adwokata z urzędu (k. 15), który reprezentował go w

postępowaniu. To pełnomocnik ubezpieczonego złożył wniosek o przeprowadzenie

dowodu z opinii biegłego sądowego (k. 27). Odpis sporządzonej opinii z 7

października 2023 r. został pełnomocnikowi doręczony i nie wpłynęły do niej żadne

zarzuty (k. 77 i k. 80). Pełnomocnik ubezpieczonego złożył także pismo, z którego

wynika, że nie widzi żadnych podstaw do wniesienia apelacji od wyroku Sądu

I instancji (k. 107 – 110). Pomimo tego Sąd Apelacyjny przywrócił ubezpieczonemu

termin do wniesienia apelacji, umożliwiając mu zaskarżenie wyroku Sądu

Okręgowego (k. 139). Zmieniono także - na wniosek ubezpieczonego -

pełnomocnika świadczącego dla niego pomoc prawną z urzędu (k. 153-157). Nie

może więc być mowy o pozbawieniu możliwości obrony swych praw przez

ubezpieczonego (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

DS.

[SOP]