Pracownica F. walczyła o ubezpieczenia. SN nie przyjął jej skargi kasacyjnej

Decyzją z 26 kwietnia 2023 r. (znak: […]), Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Rzeszowie, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1, w związku z art. 68 ust. 1

pkt 1 lit. a, oraz art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 13

pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

I USK 228/26

2

(Dz.U. z 2022 r., poz. 1009, z póżn. zm.), oraz na podstawie art. 83 § 1 k.c. w

związku z art. 300 k.p. stwierdził, że wnioskodawczyni J.C., jako pracownik u

płatnika składek F., nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu,

rentowym, chorobowemu oraz wypadkowemu od 1 września 2022 r.

Sąd Okręgowy w Przemyślu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 23 października 2023 r. (sygn. akt III U 341/23), wydanym w sprawie

J.C., przy udziale A.B., prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą F. w P., z

odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie, o

ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym: zmienił zaskarżoną decyzję w

ten sposób, że ustalił, iż wnioskodawczyni J.C., jako pracownik u płatnika składek

A.B., prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą F. w P., podlega

obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i

wypadkowemu od 1 września 2022 r. oraz zasądził od organu rentowego, na rzecz

wnioskodawczyni J.C., kwotę 180 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego, z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w

spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas, od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia, do dnia zapłaty.

Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Rzeszowie

III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 29 października 2024 r.

(sygn. akt III AUa 806/23): zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie, zasądził

od wnioskodawczyni J.C., na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł, tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w

spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas, po upływie tygodnia od dnia

ogłoszenia niniejszego wyroku, do dnia zapłaty oraz zasądził od wnioskodawczyni,

na rzecz organu rentowego kwotę 240 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu apelacyjnym, z odsetkami w wysokości odsetek

ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od

uprawomocnienia się orzeczenia, do dnia zapłaty.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie, do Sądu

Najwyższego wywiodła odwołująca J.C., zaskarżając judykat w całości, zarzucając

rozstrzygnięciu naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego jak i prawa

I USK 228/26

3

procesowego, obszernie opisanych w skardze kasacyjnej, wnosząc o przyjęcie

niniejszej skargi kasacyjnej do rozpoznania, uchylenie zaskarżonego orzeczenia w

całości i oddalenie apelacji organu rentowego w całości, ewentualnie uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w

Rzeszowie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu rentowego na

rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych, wraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie, liczonymi za okres, od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżąca

wskazała na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 3 i 4 k.p.c.

W pierwszej kolejności skarżąca zwróciła uwagę, że w jej przekonaniu,

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, z uwagi na fakt, że Sąd Apelacyjny

w Rzeszowie procedował w składzie niedopuszczalnym, z perspektywy, tak

przepisów prawa krajowego, jak i zasad konstytucyjnych, gdyż wyrok został wydany

w składzie jednego sędziego (uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22), co oznacza, że doszło do oczywistego

naruszenia art. 379 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia

2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem,

przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz

wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Przedmiotowa uchwała Sądu Najwyższego znajduje zastosowanie tylko w

odniesieniu do orzeczeń, które zapadły po dacie jej wydania. Skarżąca wskazuje,

że zaskarżony wyrok został wydany 29 października 2024 r., dlatego w jej ocenie

istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania na tej podstawie.

Ponadto, o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej świadczy także, w

ocenie skarżącej, że zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie, w sposób

oczywisty sprzeciwia się jednolitej wykładni prawa, prezentowanej przez Sąd

Najwyższy, w przedmiocie objętym niniejszym postępowaniem, a także oparty

został na widocznej na pierwszy rzut oka błędnej wykładni i niewłaściwego

zastosowania prawa, tj. art. 6 k.c., art. 65 k.c., art. 83 § 1 k.c. oraz art. 22 § 1 k.p.

I USK 228/26

4

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie dopuścił się więc, przede wszystkim rażącej i

oczywistej obrazy przepisów prawa materialnego, oraz naruszenia przepisów

postępowania, które mają powodować, że w sprawie występuje stan „oczywistej

zasadności”.

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną, organ rentowy wniósł o

odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w przypadku jej przyjęcia do

rozpoznania, oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie od

wnioskodawczyni, na rzecz organu rentowego, kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie nie kwalifikuje się do

dalszego przyjęcia i jej merytorycznego rozpoznania.

Podkreślić należy, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie

przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z

art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

I USK 228/26

5

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona

skarżąca wskazała, że jest ona oczywiście uzasadniona oraz w sprawie mamy do

czynienia z nieważnością postępowania – przywołano więc przesłankę przedsądu z

art. 3989 § 1 pkt 3 i pkt 4 k.p.c.

Należy przypomnieć, że z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego

wynika, że odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko

powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że

strona skarżąca musi wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się „oczywistość”

zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest

uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)

określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca powinna więc w wywodzie

prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego

lub procesowego, polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75;

z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11,

LEX nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto,

przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której

zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza

konkretne przepisy prawa. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada

2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak

nie wykazała. Wbrew stanowisku strony skarżącej w sprawie nie mamy do

czynienia z widocznym „na pierwszy rzut oka” naruszeniem wskazywanych

przepisów art. 6 k.c., art. 65 k.c., art. 83 § 1 k.c. czy art. 22 § 1 k.p. Uzasadnienie

wniosku w tym zakresie stanowi w zasadzie polemikę z ustaleniami dokonanymi

I USK 228/26

6

przez sądy powszechne. Pamiętać jednak należy, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c.

oraz art. 39813 § 2 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

dotyczące ustalania faktów lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie

dowodów, lecz także badanie czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic

swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, nawet

zarzucający naruszenia przepisów prawa materialnego, który ma na celu polemikę

z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, z uwagi na jego sprzeczność z

art. 3983 § 3 k.p.c., jest a limine niedopuszczalny. Sąd Najwyższy nie pełni bowiem

roli trzeciej instancji sądowej, a skarga kasacyjna nie może być wykorzystywana

jako instrument pozwalający na kwestionowanie niesatysfakcjonującego stronę

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji. Polemika z ustaleniami poczynionymi

zarówno przez sąd pierwszej, jak i drugiej instancji, stanowi więc próbę obejścia

zakazu ustalonego w art. 3983 § 3 k.p.c.

Nie mamy także w niniejszej sprawie do czynienia z nieważnością

postępowania, której strona skarżąca upatruje w oczywistym – jej zdaniem -

naruszeniu art. 379 pkt 4 k.p.c., poprzez wydanie wyroku w składzie jednego

sędziego. Stanowisko to jest jednak błędne. Przywoływana przez stronę skarżącą

uchwala siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22

dotyczyła bowiem rozpoznania sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w

składzie jednego sędziego, ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4

ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z

zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób

zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz.

2095 ze zm.) – w sytuacji, kiedy art. 367 § 3 k.p.c. wskazywał, że rozpoznanie

sprawy następuje w składzie trzech sędziów zawodowych. Jednak w dacie

orzekania przez Sąd Apelacyjny (29 października 2024 r.), co zauważyła także

strona skarżąca, nie obowiązywał już art. 367 § 3 k.p.c., a skład sądu

odwoławczego wyznaczał art. 3671 § 1-3 k.p.c. Skoro z tego ostatniego przepisu

wynika, że Sąd odwoławczy w niniejszej sprawie powinien orzekać w składzie

jednego sędziego, to rozpoznanie przedmiotowej sprawy przez Sąd Apelacyjny w

I USK 228/26

7

takim właśnie składzie nie może być wadą (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z 14 maja 2025 r., III PSKP 47/24, Legalis nr 3217094).

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2

k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach

postępowania orzeczono po myśli art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c., w

kwocie ustalonej na podstawie § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 9 ust. 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat

za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.), a w zakresie

odsetek art. 98 § 11 k.p.c.

DS.

[SOP]