Płatnik chciał wyłączyć z ubezpieczeń emerytkę na zleceniu. SN nie przyjął skargi

Decyzją z 18 kwietnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Ostrowie Wielkopolskim stwierdził, że K.B., jako osoba wykonująca pracę na

podstawie umowy zlecenia u płatnika L. spółka z o.o. w K., podlega obowiązkowo

ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie

I USK 289/26

2

od 2 marca 2020 r. do 30 września 2021 r., ze wskazaną w decyzji podstawą

wymiaru składek.

Odwołanie od tej decyzji wniósł płatnik składek L. sp. z o.o. w K., domagając

się zmiany zaskarżonej decyzji i ustalenie, że K.B. nie podlega w spornych

okresach ubezpieczeniu społecznemu.

Sąd Okręgowy w Kaliszu wyrokiem z 23 lipca 2024 r., sygn. akt V U 470/24

oddalił odwołanie oraz zasądził od odwołującego L. spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Ostrowie Wielkopolskim kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia

pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia zasądzającego te koszty do

dnia zapłaty.

Apelację od tego wyroku wniosła odwołująca się, zarzucając mu naruszenie

art. 9 ust. 2c i 4a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych.

Wyrokiem z 3 grudnia 2024 r., sygn. akt III AUa 788/24, Sąd Apelacyjny w

Łodzi oddalił apelację odwołującej się.

Sąd Apelacyjny w pełni podzielił argumentację Sądu pierwszej instancji,

wywiedzioną z utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego. W sprawie

bezspornym było, że K.B. w kwestionowanym okresie była emerytką i jednocześnie

pozostawała w stosunku pracy z innym płatnikiem składek, przy czym z tytułu tego

zatrudnienia w wymienionych miesiącach nie osiągnęła minimalnego

wynagrodzenia za pracę. Problem prawny sprowadzał się zatem do interpretacji

art. 9 ust. 2c i 4a ustawy dna 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 497). Na naruszenie tych przepisów

wskazywała również spółka w apelacji.

W orzecznictwie ugruntował się pogląd co do tego, że „zawarte w art. 9

ust. 4a ustawy systemowej zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c tego przepisu

powoduje, iż zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty, pozostający

równocześnie w stosunku pracy, nie będzie podlegał obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia tylko wówczas,

gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie

I USK 289/26

3

kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 18

ust. 4 pkt 5a tejże ustawy). Sąd Najwyższy wyjaśnił, że co do zasady każda osoba,

o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej (tu - zleceniobiorca), podlega

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym niezależnie od tego, czy jest

uprawniona do emerytury i renty (z wyjątkiem osób wymienionych w art. 6 ust. 4 -

uczniowie i studenci do 26 roku życia). Zwolnienie zleceniobiorcy z tego obowiązku

wynika natomiast z faktu równoczesnego pozostawania w stosunku pracy, który z

mocy art. 9 ust. 1 ustawy systemowej wyprzedza inne tytuły podlegania

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, co dotyczy również emerytów i

rencistów (art. 9 ust. 4 w związku z art. 9 ust. 4a). Dlatego właśnie emeryci i

renciści, tak jak pozostali zleceniobiorcy, podlegają obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umów zlecenia Jeżeli

równocześnie nie pozostają w stosunku pracy”.

Sytuacja, w której zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty

pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, będzie dopuszczalna tylko

wtedy, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu

pozostawania w stosunku pracy osiągnie kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5a

ustawy systemowej (tj. kwotę co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę),

na co jednoznacznie wskazuje brzmienie zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine, które

nie określa przecież wymienionych tam „innych tytułów”, a zatem obejmuje także

osoby pozostające w stosunku pracy. Natomiast w sytuacji, gdy podstawa wymiaru

składek z tytułu pozostawania w stosunku pracy będzie niższa niż kwota

minimalnego -wynagrodzenia za- pracę, zleceniobiorca -uprawnionym do emerytury

lub .renty pozostający w stosunku pracy będzie podlegał obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym . również z tytułu wykonywania umowy zlecenia.

W niniejszej sprawie, skoro K.B. w spornym okresie była uprawniona do

emerytury i równocześnie zatrudniona u innego płatnika w oparciu o umowę o

pracę, z tytułu której we wskazanych w zaskarżonej decyzji miesiącach nie osiągała

minimalnego wynagrodzenia za pracę. Wobec tego organ rentowy trafnie przyjął,

że K.B. podlegała jako zleceniobiorca u odwołującego się płatnika, obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia.

I USK 289/26

4

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła skargą kasacyjną odwołująca się

spółka w całości.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto

na podstawach przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 pkt 2

(potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących poważne wątpliwości) oraz

pkt 4 (oczywista zasadność skargi kasacyjnej) k.p.c.

Strona skarżąca wskazała oczywistą zasadność skargi kasacyjnej oraz

potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości oraz

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, które występują, między innymi,

pomiędzy wykładnią prezęntowaną przez Sąd Okręgowy w Kaliszu oraz Sąd

Apelacyjny w Łodzi a Sądem Okręgowym w Warszawie.

W ocenie skarżącego brak jest podstaw do zaakceptowania stanowiska

Sądu Apelacyjnego w kwestii przyjęcia, że zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych - zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c tego

przepisu powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty

pozostający równocześnie w stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia tylko wówczas,

gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy.osiągnie

kwotę co najmniej równą, kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 18

ust. 4 pkt 5a powołanej.ustawy).

Zdaniem odwołującego się uznać należy, że zleceniobiorca - emeryt będzie

podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy

- zlecenia, o ile niepozostaje równocześnie w stosunku pracy z innym pracodawcą.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o

zasądzenie od skarżących na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującej się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

I USK 289/26

5

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne

zagadnienie prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3)

zachodzi nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje potrzeba wykładni

przepisów prawnych wywołujących poważne wątpliwości i rozbieżności w

orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. Nie można jednak uznać, że skarżąca wykazała istnienie przesłanek

przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, oparcie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem

poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć,

przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie

Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., sygn. akt III CSK 104/08; z 18 lutego

2015 r., II CSK 428/14). Konieczne jest wskazanie argumentów, które prowadzą do

rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji

interpretacyjnej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2007 r.,

sygn. akt I PK 233/07, OSNP 2009/3-4/43). Powołanie się na omawianą przesłankę

wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść

i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie

lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym

polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia

argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter,

I USK 289/26

6

nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa.

W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w

orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak

też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07;

z 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08;

z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, niepubl.; z 8 lipca 2009 r., I CSK 11/09, niepubl.;

z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15). Ponadto, ze względu na publicznoprawne

funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość dokonania

wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby

praktyki sądowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 grudnia 2012 r.,

III SK 29/12).

Podniesione w niniejszej sprawie wątpliwości interpretacyjne, jak też

rozbieżności orzecznicze, zostały już jednoznacznie rozstrzygnięte w orzecznictwie

Sądu Najwyższego. Nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych, jeżeli Sąd

Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni

przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą

żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. np. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 3 marca 2020 r., II PK 36/19; z dnia 12 maja 2020 r.,

I UK 128/19).

Przedstawiony problem wykładni art. 9 ust. 4a ustawy systemowej w

kontekście ograniczeń w stosowaniu zasady zwalniającej zleceniobiorcę

uprawnionego do emerytury (lub renty), który pozostaje w stosunku pracy, z

podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania

umowy zlecenia był już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi orzecznictwa. Przede

wszystkim wykładnia art. 9 ust. 4a ustawy systemowej została omówiona w wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2019 r., II UK 548/17, w którym stwierdzono,

że zawarte w art. 9 ust. 4a ustawy systemowej zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c

tego przepisu powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty

pozostający równocześnie w stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia tylko wówczas,

gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie

I USK 289/26

7

kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 18

ust. 4 pkt 5a powołanej ustawy). Co do zasady każdy zleceniobiorca (art. 6 ust. 1

pkt 4 ustawy systemowej) podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym

niezależnie od tego, czy jest uprawniona do emerytury i renty (z wyjątkiem osób

wymienionych w art. 6 ust. 4). Zwolnienie zleceniobiorcy z tego obowiązku wynika

natomiast z równoczesnego pozostawania w stosunku pracy, który z mocy art. 9

ust. 1 wyprzedza inne tytuły podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym, co dotyczy również emerytów i rencistów (por. art. 9 ust. 4 w związku

z art. 9 ust. 4a).

Dlatego właśnie emeryci i renciści tak jak pozostali zleceniobiorcy podlegają

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umów zlecenia,

„jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku pracy”. Zawarte w art. 9 ust. 4a

zastrzeżenie „odsyłające” do art. 9 ust. 2c, przy uwzględnieniu gramatycznych reguł

wykładni, należy zaś rozumieć w ten sposób, że sytuacja prawna zleceniobiorcy

uprawnionego do emerytury lub renty będącego równocześnie pracownikiem jest

regulowana treścią pierwszego z wymienionych przepisów (nie podlega on

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia, a podlega im

jedynie z tytułu stosunku pracy) tylko wtedy, gdy nie będzie wypełniała hipotezy

ust. 2a. Wspomniane zastrzeżenie oznacza bowiem, że sytuacja prawna

omawianej osoby w pierwszej kolejności powinna być oceniana przez pryzmat

regulacji art. 9 ust. 2c ustawy systemowej i dopiero wówczas, gdy hipoteza normy

prawnej zawartej w tym przepisie nie zostanie wypełniona, sytuacja ta będzie

uregulowana wprost normą wynikającą z art. 9 ust. 4a, która a contrario formułuje

zasadę, zgodnie z którą zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty

pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Innymi słowy, ocena sytuacji

prawnej zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury lub renty pozostającego w

stosunku pracy dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9 ust. 2c powinna

„wyprzedzać” ocenę dokonywaną wyłącznie na podstawie art. 9 ust. 4a. W praktyce

z możliwością zastosowania zasady, w myśl której zleceniobiorca uprawniony do

emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, będziemy mieli

I USK 289/26

8

zatem do czynienia wtedy, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia

społeczne z tytułu pozostawania w stosunku pracy osiągnie kwotę określoną w

art. 18 ust. 4 pkt 5a (tzn. minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co

jednoznacznie wskazuje brzmienie zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine, które nie

określa przecież wymienionych tam „innych tytułów”, a zatem obejmuje także osoby

pozostające w stosunku pracy. Natomiast, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu

pozostawania w stosunku pracy będzie niższa niż kwota minimalnego

wynagrodzenia za pracę, zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty

pozostający w stosunku pracy będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym również z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Pogląd ten został

zaakceptowany w całości w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia

2021 r., II USKP 38/21, z dnia 27 kwietnia 2021 r., II USKP 37/21, z dnia

11 czerwca 2024 r., II USKP 19/23; w postanowieniu z dnia 16 lutego 2023 r.,

II USK 35/22 i z dnia 8 maja 2024 r., II USK 64/24. Tak więc poruszony przez

skarżącego problem na tle wykładni art. 9 ust. 4a ustawy systemowej został już

rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy a nie zachodzą przesłanki do jego zmiany.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto także, że przesłanka oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) spełniona jest wówczas,

gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności

głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi

różnej wykładni (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 marca 2002 r.,

I PKN 341/01, OSNP 2004, Nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02,

OSNC 2004, Nr 3, poz. 49). Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce

kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna prima facie przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości

zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, nie publ.; z

23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Powołanie się na przesłankę zawartą

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje przy tym skarżącego do przedstawienia

wywodu prawnego, uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście

uzasadniona. O ile jednak dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest

I USK 289/26

9

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03).

Strona skarżąca nie przedstawiła jakiejkolwiek argumentacji, która mogłaby

uzasadniać oczywistą zasadność wniesionej skargi kasacyjnej. Należy podkreślić,

że wskazane w skardze kasacyjnej przesłanki przedsądu wzajemnie się

wykluczają. W orzecznictwie przyjęty jest pogląd, że nie można twierdzić, iż skarga

jest oczywiście uzasadniona (co ma miejsce wówczas, gdy stwierdzone naruszenia

prawa są widoczne na pierwszy rzut oka, bez pogłębionej analizy prawnej) i że

jednocześnie w sprawie występują poważne zagadnienia prawne, które wymagają

zaangażowania Sądu Najwyższego w dokonanie pogłębionej interpretacji

niejasnych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada

2012 r., I UK 414/12). To, co ma świadczyć o oczywistej zasadności skargi, nie

może być jednocześnie ujmowane jako podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i

2 k.p.c., gdyż jeżeli występuje istotne zagadnienie prawne albo poważny problem

świadczący o potrzebie wykładni przepisu, to nie można jednocześnie twierdzić, że

z tych samych przyczyn skarga jest oczywiście uzasadniona, jako że twierdzenie o

oczywistej zasadności skargi pozostaje wówczas w kolizji z problemami prawnymi

warunkującymi pierwszą i drugą podstawę przedsądu (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 18 lipca 2012 r., I UK 118/12). Zatem nie do pogodzenia z

oczywistą zasadnością skargi jest formułowanie w niej zagadnień prawnych,

wymagających rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, a także wskazywanie na

potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 14 kwietnia 2011 r., II UK 24/11). Pełnomocnik strony skarżącej nie

może powoływać się na wewnętrznie sprzeczne przesłanki przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania i oczekiwać, że Sąd Najwyższy „wybierze” sobie

przesłankę, która akurat będzie „pasowała” do okoliczności danej sprawy.

Zwłaszcza, gdy nie przedstawiono choćby cienia argumentacji mogącej uzasadnić

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej.

I USK 289/26

10

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w

art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 108 § 1 i

art. 98 § 1,11 k.p.c. w związku art. 39821 k.p.c. w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 w

związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz. U. z

2023 r., poz. 1935).

[KK]

[SOP]