Wynagrodzenie 11 386 zł w umowie o pracę uznane za zawyżone dla składek ZUS. SN nie przyjął skargi

Decyzją z 15 listopada 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w

Warszawie stwierdził, że podstawę wymiaru składek na obowiązkowe

ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe oraz zdrowotne K.W.

z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę przez płatnika składek M.T.

stanowi od 20 marca 2019 r. kwota 2.859 zł. W decyzji organ zakwestionował

wysokość wynagrodzenia K.W., którą strony ustaliły na kwotę 11.386,26 zł. Organ

stwierdził, że stosunek pracy został faktycznie nawiązany przez strony, jednak w

I USK 318/26

2

części dotyczącej wysokości wynagrodzenia umowa jest nieważna jako sprzeczna

z zasadami współżycia społecznego.

K.W. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zaskarżając ją w całości i

wnosząc o jej zmianę poprzez stwierdzenie, że podstawę wymiaru składek na

obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe oraz

zdrowotne ubezpieczonej z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę

stanowi od marca 2019 r. kwota 11.386,26 zł.

Wyrokiem z 2 czerwca 2022 r., sygn. akt XIII U 153/20, Sąd Okręgowy w

Warszawie oddalił odwołanie.

Wyrokiem z 21 października 2024 r., sygn. akt III AUa 2659/22, Sąd

Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację odwołującej się K.W. od w.w. wyroku.

Zdaniem Sądu odwoławczego, nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Zarzuty apelacji stanowiły jedynie polemikę z

prawidłowymi ustaleniami Sądu Okręgowego, bowiem skarżąca przeciwstawia

ocenie dokonanej przez Sąd Okręgowy swoją analizę zgromadzonego materiału

dowodowego i własny pogląd na sprawę.

Sąd Apelacyjny wskazal, na gruncie rozpoznawanej sprawy nie zachodziły

żadne przeszkody by wskazane przez apelującą środki dowodowe, tj. faktury

wystawione przez ubezpieczoną na rzecz T. S.A. oraz potwierdzenia przelewów,

których nadawcą był T. S.A., pozyskać i powołać już w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym. Apelująca nie wykazała w sposób przekonujący, iż

powołanie tychże dowodów w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, nie

było możliwe, ani że potrzeba powołania się nań wynikła później. Bezwzględnie

strona nie może argumentować potrzeby powołania nowych dowodów, treścią

wyroku Sądu pierwszej instancji, czy też treścią jego uzasadnienia. W konsekwencji

przeprowadzone przez Sąd Okręgowy postępowanie dowodowe było

wystarczające, a zgłoszone w apelacji wnioski dowodowe jako spóźnione - oddalić

(art. 381 k.p.c.).

Sąd Apelacyjny stwierdził, że wynagrodzenie zasadnicze odwołującej się od

20 marca 2019 r. u płatnika składek M.T. na stanowisku Konsultanta ds. PR, w

kwocie brutto 11.386.26 zł, zostało ustalone w sposób niezasadnie zawyżony,

I USK 318/26

3

jedynie w celu osiągnięcia korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych w postaci

wysokich świadczeń. Postanowienia umowy o pracę, ustalające wysokość

wynagrodzenia ponad kwotę 2.859 zł, są nieważne jako sprzeczne z zasadami

współżycia społecznego i naruszające zasadę solidaryzmu ubezpieczonych.

Sąd drugiej instancji doszedł do przekonania, że postanowienia umowy o

pracę w części obejmującej ustalenie wysokości wynagrodzenia ponad kwotę 2.859

zł są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i łączącą się z nimi zasadą

solidarności uczestników systemu ubezpieczeń społecznych. Płaca ubezpieczonej

ponad kwotę 2.859 zł była ustalona ponad granicę płacy słusznej, sprawiedliwej, a

w konsekwencji, składka od kwestionowanego wynagrodzenia przekładałaby się na

świadczenie w kwocie nienależnej. Umowa o pracę w kwestionowanej części miała

na celu osiągnięcie przez ubezpieczoną nieuzasadnionych korzyści z systemu

ubezpieczeń społecznych kosztem tego systemu oraz pokrzywdzenia innych

ubezpieczonych. Postanowienia umowy o pracę w tej części są zatem nieważne z

mocy art. 58 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła skargą kasacyjną odwołująca się w

całości. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto

na podstawie przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

(oczywista zasadność skargi kasacyjnej).

Strona skarżąca wskazała, że ustalona przez ZUS, a następnie sądy obu

instancji podstawa wymiaru, tj. kwota 2.859 brutto zł., została ustalona jako kwota

odpowiadająca podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe

dla osób prowadzących pozarolnicza działalność gospodarcza, która jest nie niższa

niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego

do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na rok 2019

ustalonej na podstawie art. 18 ust 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

to kwota w żaden sposób nieuwzględniająca rodzaju, ilości i jakości świadczonej

pracy oraz wymaganych kwalifikacji. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, już na

pierwszy rzut oka widać, że kwota ta nie może zostać uznana za godziwą

chociażby porównując wynagrodzenie pracowników zatrudnionych w tym samym

czasie u płatnika. Wynagrodzenie ubezpieczonej, które Sąd drugiej instancji uznał

I USK 318/26

4

za „godziwe", tj. kwota 2.859 zł brutto jest bowiem niższe niż wynagrodzenie innego

pracownika płatnika M.J., która u płatnika zajmowała się wyłącznie sprawami

technicznymi, tj. kserowaniem dokumentów, prowadzeniem kalendarza spotkań i

osiągała wynagrodzenie 4.252,37 zł brutto.

Strona skarżąca podniosła, że oczywiste jest także naruszenie prawa

materialnego tj. art. 58 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. w zw. z art. 78 k.p. w zw. z

art. 6 k.c. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ustalenie nowej

wysokości wynagrodzenia pracownika, stanowiącej podstawę wymiaru składek na

ubezpieczenie społeczne w miejsce nieważnego postanowienia umowy o pracę,

może być oparte wyłącznie na uznaniowym ustaleniu przez ZUS. Następnie Sądy

obu instancji przyjęły kwoty nowego wynagrodzenia bez wskazania obiektywnych

podstaw do jego ustalenia w określonej wysokości, przy braku prowadzenia przez

ZUS w postępowaniu kontrolnym przed wydaniem decyzji jakichkolwiek ustaleń co

do wysokości nowej podstawy wymiaru składek, pomimo ciążącego na organie w

tym zakresie obowiązku, zgodnie z zasadą ciężaru dowodu. Co więcej, Sąd

Apelacyjny w Warszawie w sposób nieuzasadniony pominął dowody dołączone do

apelacji jako spóźnione, na podstawie art. 381 k.p.c, czym dopuścił się także

naruszenia przepisów prawa postępowania, a uchybienie to miało istotny wpływ na

wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną zainteresowany M.T. wniósł o

uwzględnienie skargi kasacyjnej odwołującej się; uchylenie zaskarżonego wyroku

Sądu Apelacyjnego w Warszawie w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach; o

zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz kosztów postępowania, w tym

kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych.

Organ rentowy w swojej odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o

odrzucenie skargi kasacyjnej, względnie odmowę jej przyjęcia do rozpoznania, a w

razie nie podzielenia tych wniosków o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I USK 318/26

5

Skarga kasacyjna odwołującej się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne

zagadnienie prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3)

zachodzi nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że jest oczywiście uzasadniona (art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżąca wykazała istnienie

przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że przesłanka oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) spełniona jest wówczas,

gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności

głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi

różnej wykładni (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 marca 2002 r.,

I PKN 341/01, OSNP 2004, Nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02,

OSNC 2004, Nr 3, poz. 49). Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce

kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna prima facie przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości

zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, nie publ.; z

23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Powołanie się na przesłankę, zawartą

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., zobowiązuje przy tym skarżącego do przedstawienia

wywodu prawnego, że skarga jest oczywiście uzasadniona.

I USK 318/26

6

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

przedstawiono jakiejkolwiek argumentacji, która mogłaby uzasadniać stwierdzenie,

że Sąd Apelacyjny dopuścił się oczywistego i rażącego naruszenia prawa, które

doprowadziło do wydania oczywiście niesłusznego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadza się do polemiki z

oceną stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy i przedstawienia przez skarżącą

własnej, wybiórczej oceny elementów stanu faktycznego. Należy podkreślić, że Sąd

drugiej instancji, podobnie jak wcześniej Sąd Okręgowy, przedstawił argumentację

leżącą u podstaw przyjętego rozstrzygnięcia i dokonał kompleksowej oceny

dowodów zebranych w sprawie. Skarżąca w swojej skardze kasacyjnej próbuje

przedstawić własną ocenę wybranych elementów stanu faktycznego, która jest

korzystna dla skarżącej, jednak nie może to przemawiać za przyjęciem, że Sąd

drugiej instancji dopuścił się rażącego naruszenia przepisów prawa.

Nie sposób zatem uznać, aby strona skarżąca wykazała oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art. 3989

§ 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. Wniosek organu

rentowego o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego nie zasługiwał na

uwzględnienie, bowiem został sformułowany jedynie jako wniosek ewentualny, na

wypadek oddalenia wniosków o odrzucenie skargi kasacyjnej lub jej odmowę

przyjęcia do rozpoznania. W niniejszej sprawie Sąd Najwyższy uznał za zasadną

odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a zatem nie wystąpiła

okoliczność warunkująca wniosek organu rentowego o zasądzenie kosztów.

[KK]

[SOP]

I USK 318/26

7