Organ rentowy zarzucał przebicie zasłony korporacyjnej. SN odmówił przyjęcia skargi

Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

wyrokiem z 20 stycznia 2025 r., III AUa 1728/22, oddalił apelację Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddział […] w Warszawie od wyroku Sądu Okręgowego

w Warszawie z 15 marca 2022 r., XXI U 2068/20, którym zmieniono zaskarżone

przez odwołującą się S. sp. z o. o. w W. (dalej także jako płatnik składek) decyzję

I USK 360/26

2

organu rentowego z 15 września 2020 r. w ten sposób, że stwierdzono, iż

zainteresowany Ł. N. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu,

chorobowemu i wypadkowemu od 29 lutego 2016 r. do 30 października 2019 r. jako

pracownik płatnika składek.

Organ rentowy w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą

kasacyjną. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniono jej

oczywistą zasadnością (pomimo, iż powołano się na art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

wskazując, po pierwsze, że Sąd powinien poddać decyzję organu kontroli

merytorycznej, a zatem zbadać, czy organ rentowy prawidłowo zastosował przepisy

prawa, przy ustalonym stanie faktycznym, co w przedmiotowej sprawie

sprowadzało się do ustalenia, czy faktycznie nastąpiło tzw. przebicie zasłony

korporacyjnej, prowadzące do obejścia przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych, tj. art. 8 ust. 2a ustawy systemowej; po drugie, że Sąd ograniczając

się do badania powiązań osobowo-kapitałowych pomiędzy ww. podmiotami,

wyłącznie z perspektywy art. 22 § 1 k.p. nie był w stanie poddać decyzji organu

rentowego merytorycznej kontroli, wskazującej na tzw. „uniesienie zasłony

korporacyjnej”, bez wykładni art. 3 k.p. i art. 22 § 1 k.p., z uwzględnieniem

koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej, ponieważ w świetle art. 22 § 1 k.p.

spółka zależna, jako odrębny podmiot istniejący w obrocie gospodarczym, będzie w

sposób oczywisty traktowana jako pracodawca dla ubezpieczonego, z uwagi na

konieczność wykonania szeregu formalnych czynności, mających na celu

urealnienie „nieważnego” (na gruncie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych)

w swej istocie stosunku pracy (takich jak zawarcie umowy o pracę, obsługa

kadrowo-płacowa itp.).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się spółka oraz

zainteresowana S. sp. z o. o. wniosły o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania

oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz każdej ze spółek zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

I USK 360/26

3

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest

oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności

powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

Ponadto dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i

procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w

takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej

wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd

Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 września

2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX

nr 2069457; z 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., tj. oczywistą zasadność skargi.

Jeżeli skarżący powołuje się na oczywistą zasadność skargi, to powinien

zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta oczywista zasadność będzie wynikała.

Ma to być przy tym zasadność łatwo dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze

skargi (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 marca 2012 r., II PK 294/11,

LEX nr 1214578). Ponadto z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika konieczność nie tylko

powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

ale również wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że

skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość”

zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest

I USK 360/26

4

oczywiście uzasadniona. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego

przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym

wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75;

z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11,

LEX nr 1215126; z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774).

Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w ujęciu art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej

instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Oczywiste

naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna natychmiast, bez

potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub

stosowania prawa z brzmieniem przepisów albo powszechnie przyjętymi regułami

interpretacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 lutego 2008 r., II UK

317/07, LEX nr 453107; z 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z 26

lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494; z 17 października

2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437; z 8 marca 2002 r., I PKN

341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia

2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Oznacza to, że we wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest

powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest

w oczywisty sposób sprzeczny (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z

30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Przyjmuje się, że nie spełnia

tych wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam

zarzutu dodatkowo określeniem „rażącego”, „ewidentnego”, „kwalifikowanego” lub

„oczywistego”, jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość

wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 lutego

2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr

1511117; z 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Chodzi zatem o

taką sytuację, gdy nie tylko zgłoszony zarzut naruszenia przepisu prawa jest

I USK 360/26

5

słuszny, ale także stwierdzona nieprawidłowość jest tego rodzaju, że powoduje

jaskrawą wadliwość zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, LEX nr 2057365).

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia wskazanej przesłanki,

a jego uzasadnienie w istocie zmierza do zakwestionowania przyjętych w sprawie

ustaleń faktycznych.

Uzasadnienia sądów odwoławczych nie muszą, a zwykle wręcz nie powinny

zawierać wszystkich elementów typowych dla uzasadnienia judykatu

pierwszoinstancyjnego, lecz jedynie te z elementów, które ze względu na treść

apelacji i zakres rozpoznania sprawy są niezbędne do przedstawienia motywów

wydanego przez ten sąd rozstrzygnięcia, a naruszenie przez sąd drugiej instancji

zasad sporządzania uzasadnienia orzeczenia jedynie wyjątkowo może stanowić

usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, co ma miejsce, gdy wskutek uchybienia

wymaganiom stawianym uzasadnieniu, zaskarżone orzeczenie nie poddaje się

kontroli kasacyjnej. Zasady te aktualnie uregulowane są w art. 387 § 21 k.p.c. Sąd

Apelacyjny rozpoznając sprawę i apelację doszedł do przekonania, że Sąd

Okręgowy prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, zgromadził

niezbędny materiał dowodowy i dokonał jego trafnej oceny, nie naruszając przy tym

zasady swobodnej oceny dowodów. Zdaniem Sądu odwoławczego, Sąd Okręgowy

poczynił również trafne rozważania prawne, zawierające wskazanie podstawy

prawnej rozstrzygnięcia, stosując przy tym zasady logiki prawniczej i opierając

swoje orzeczenie na klarownym wywodzie prawnym. Sąd Apelacyjny w pełni

zaaprobował ustalenia faktyczne i oceny prawne dokonane przez Sąd pierwszej

instancji i przyjął je za własne, bez potrzeby ich szczegółowego powtarzania

(art. 387 § 21 pkt 1 k.p.c.).

Zwrócić także należy jeszcze raz uwagę, że wbrew stanowisku strony

skarżącej, ciężar udowodnienia (onus probandi) wchodzi w rachubę dopiero

wówczas, gdy pewne twierdzenia okażą się nieudowodnione, a nie już wtedy, gdy

strona nie przedstawiła środków dowodowych na potwierdzenie lub zaprzeczenie

danej okoliczności. Oznacza to, że rozkład ciężaru dowodu stanowi regułę

wskazującą stronę, która ma ponieść negatywne skutki nieudowodnienia

określonych twierdzeń. Na tym polega funkcja ciężaru dowodowego. Pozwala

I USK 360/26

6

rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, także wówczas, gdy sąd nie zdołał w ogóle

albo w pewnej części wyjaśnić stanu faktycznego sprawy. Czym innym jest

natomiast sytuacja, w której sąd oceniał materiał dowodowy, kierując się metodą

kognitywną z art. 233 § 1 k.p.c. i na tej podstawie dokonał wiążących ustaleń stanu

faktycznego. W tym wypadku nie dochodzi do właściwego lub niewłaściwego

rozłożenia ciężaru dowodowego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2017 r.,

I UK 184/16, Legalis nr 1611979 i postanowienie Sądu Najwyższego z 20 lutego

2024 r., II USK 336/23, Legalis nr 3051595). Przedmiotem zaskarżonej decyzji było

stwierdzenie, że Ł. N. podlega ubezpieczeniom społecznym jako pracownik S. sp. z

o.o. Z ustalonego stanu faktycznego nie wynika, by S. sp. z o.o. łączył z

ubezpieczonym stosunek pracy, a co za tym idzie, że podlega on ubezpieczeniom

społecznym jako pracownik odwołującej się spółki. Organ rentowy nie

zakwestionował tak sformalizowanych stosunków prawnych między stronami - nie

przedstawił okoliczności, z których wynikałoby, że w rzeczywistości świadczył on

pracę w ramach stosunku pracy na rzecz S. sp. z o.o. Tymczasem podstawą skargi

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Sąd Najwyższy zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. jest bowiem związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Związanie to

wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także

badanie czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z

tego punktu widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę z

ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, chociażby pod pozorem

kwestionowania wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych przepisów

prawa materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine

niedopuszczalny (por. wyrok Sądu najwyższego z 3 kwietnia 2019 r., II CSK 95/18,

LEX nr 2645127).

Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w sprawie nie występuje

powołana przez skarżącego przesłanka przedsądu, wobec czego Sąd Najwyższy

na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego stosownie do art. 98

§ 1 i 11 w związku z art. 39821 k.p.c.

[a.ł]

I USK 360/26

7