Sąd Najwyższy nie przyjął skargi płatnika i ubezpieczonej w sporze o składki z ZUS

Wyrokiem z dnia 3 listopada 2020 r., IV U 874/19, Sąd Okręgowy w Tarnowie

oddalił odwołanie A.W. i M.W. od decyzji z dnia 8 lipca 2019 r. Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Tarnowie ustalającej u płatnika składek A.W.

od dnia 1 maja 2016 r.: - podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne,

rentowe, chorobowe i wypadkowe dla M.W. z tytułu zatrudnienia na podstawie

umowy o pracę w wysokości 1/2 minimalnego wynagrodzenia miesięcznie, -

podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne, 3. podstawę wymiaru

składek na Fundusz P..

Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 8 stycznia 2025 r., III AUa

136/21, oddalił apelacje płatnika składek i ubezpieczonej oraz zasądził od M.W. i

I USK 370/26

2

A.W. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Tarnowie kwoty po

135 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku M.W. oraz A.W. zarzucili

naruszenie: 1. art. 233 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.; 2. art. 385 w zw. z art. 382

k.p.c.; 3. art. 278 § 1 k.p.c. w związku z art. 368 § 1 pkt 4 k.p.c.; 4. art. 378 § 1

k.p.c.; 5. art. 13 pkt 1 i art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw.

z art. 26 k.p.; art. 83 § 1 k.c., art. 58 § 3 k.c. w zw. z art. 22 § 1 k.p., 26 k.p. i art.

300 k.p.; 6. art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w

zw. z art. 83 § 1 k.c.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnili oczywistą

zasadnością skargi kasacyjnej, bowiem zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty

narusza przepisy prawa materialnego i postępowania określone podstawie skargi a

w szczególności narusza swobodę stron stosunku pracy do określenia jej

warunków tj. zakresu obowiązków pracownika, wymiaru czasu pracy i

wynagrodzenia. Skarżący podnieśli, że kwestionowanie przez ZUS potrzeby

rozszerzenia wymiaru czasu pracy i podniesienia wynagrodzenia odbyło się w

sposób dowolny. Brak w sprawie jakiegokolwiek dowodu pozwalającego na takie

wnioski.

W ocenie skarżących zaskarżona decyzja ZUS i utrzymujące ją w mocy

orzeczenia sądów obu instancji ingerują w sferę stosunku pracy w sposób

nadmierny, a z pewnością sprzeczny z art. 33 ust. 2 Konstytucji RP.

Mając na uwadze powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego

wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie w całości, a także uchylenie w całości

poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania za wszystkie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych

wyroków i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie odwołania w

całości i zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tarnowie na

rzecz odwołującego się zwrotu kosztów postępowania oraz zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

I USK 370/26

3

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że Sąd Najwyższy, jako sąd

kasacyjny, nie jest sądem zwykłej trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest

środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie. Rozpoznanie skargi kasacyjnej

następuje wyłącznie z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 pkt

1-4 k.p.c. Dlatego w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej

ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania i jego uzasadnienie. Spełnienie tego wymogu polega na

przedstawieniu odpowiedniego, wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym

skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na

uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie

uzasadni, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek.

Ustawodawca celowo wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c.

obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek

przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz z uzasadnieniem (§

2). Są to dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają

określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach

postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odesłanie do podstaw

I USK 370/26

4

kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i

skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej

podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich

domyślać.

W niniejszej skardze skarżący wskazują, że przyjęcie skargi kasacyjnej

wynika z oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona wówczas, jeżeli zaskarżone

tą skargą orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś

oczywiste naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby

dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania

prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01,

OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494 oraz z dnia 17 października 2001 r., I PKN

157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437) i jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy

jest ono z góry widoczne dla każdego prawnika, bez potrzeby głębszej analizy

prawniczej, gdy jest zupełnie pewne i nie może ulegać żadnej wątpliwości, gdy

podniesione zarzuty naruszenia wskazanych przepisów są zasadne prima facie,

bez dokonywania głębszej analizy tekstu tych przepisów i bez doszukiwania się ich

znaczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2008 r., I UK

11/08, LEX Nr 491538). Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na

przesłankę zawartą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go zatem do

przedstawienia wywodu prawnego zmierzającego do wykazania kwalifikowanej

postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na

jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej, co daje podstawy do uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, tj.

podlegającą uwzględnieniu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11

grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX Nr 585777 oraz z dnia 3 lutego 2010 r., II PK

304/09, LEX Nr 602695). Innymi słowy, jeżeli skarżący powołuje się na oczywistą

zasadność skargi, to powinien zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta

oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność łatwo

dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 7 maja 2010 r., V CSK 459/09, LEX Nr 602638).

I USK 370/26

5

Zdaniem Sądu Najwyższego, oceniany w niniejszym postępowaniu wniosek

skarżących o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia wyżej

określonych kryteriów. Brak jest bowiem prawidłowego uzasadnienia podnoszonej

przez skarżących oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Stawiając tezę o

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej skarżący nie sprecyzowali, w obrazie

jakiego przepisu upatrują tej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ani nie uzasadnili słuszności tezy o kwalifikowanym naruszeniu przepisu.

Prawidłowe uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wymaga umieszczenia w nim wywodu jurydycznego wyjaśniającego na czym

polega oczywiste naruszenie przepisów wskazanych w skardze, a także na czym

owa oczywistość polega. Argumentów za istnieniem tejże przesłanki przedsądu

należałoby zatem poszukiwać w innych elementach konstrukcyjnych skargi, tj. w

podstawach kasacyjnych i ich uzasadnieniu. Nie jest to jednak rolą Sądu

Najwyższego na etapie badania kryteriów przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Należy dostrzec, że uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala na ustalenie, jaki przepis bądź przepisy

zostały zdaniem skarżących naruszone w stopniu kwalifikowanym,

przemawiającym za oczywistą zasadnością skargi. W części skargi poświęconej

uzasadnieniu tego wniosku nie został przytoczony, ani nawet wskazany, żaden

przepis prawa. Taka konstrukcja wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania

wyklucza ocenę, że skarga jest oczywiście uzasadniona.

Należy ponadto wskazać, że skarga kasacyjna służy kontroli prawidłowości

stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń

faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Z przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz dokonanej oceny

dowodów wynika, że postanowienia spornego aneksu do umowy o pracę były

sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, przez ukształtowanie nadmiernego

i niewspółmiernego wynagrodzenia odwołującej celem uzyskania przez nią

zawyżonych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego kosztem innych uczestników

tego systemu oraz sprzecznie z zasadą solidaryzmu ubezpieczonych. Sąd drugiej

instancji podkreślił, że z puntu widzenia zakresu zadań i warunków pracy

odwołującej nie było żadnych racjonalnych przyczyń do podwyższenia jej

I USK 370/26

6

wynagrodzenia od 1 maja 2016 r., a tylko temu celowi miało służyć z przewidziane

w aneksie zwiększenie wymiaru czasu pracy.

Należy zauważyć, że zarzuty podniesione w ramach uzasadnienia wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sformułowane zostały w taki sposób,

aby podważyć przyjęte przez Sąd odwoławczy ustalenia faktyczne i przyjętą ocenę

dowodów, co nie może odnieść skutku w postępowaniu kasacyjnym ze względu na

treść art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie 3989 § 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[it]

[SOP]