Stopień niepełnosprawności z przyczyn ortopedycznych. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Sąd Okręgowy w Krośnie, wyrokiem z dnia 19 grudnia 2024 r., zmienił wyrok

Sądu Rejonowego w Krośnie z dnia 4 lipca 2023 r. w pkt I oraz poprzedzające go

Orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w

Województwie Podkarpackim w Rzeszowie z dnia 2 stycznia 2023 r., a także

Orzeczenie o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 31 października 2022 r.

I USK 371/26

2

Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności dla Miasta

Krosna w pkt III w ten sposób, że zaliczył wnioskodawczynię M. D. do

umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z symbolem przyczyny

niepełnosprawności 05-R na stałe, a w pozostałym zakresie zarówno apelację jak i

odwołanie oddalił.

Sąd pierwszej instancji argumentował, że biegły z zakresu neurologii i

rehabilitacji jednoznacznie ustalił, że wnioskodawczynię należy zaliczyć do

umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze względu na choroby narządów

ruchu. Natomiast w opinii wydanej przez biegłych z zakresu chorób wewnętrznych,

psychiatrii i psychologii wnioskodawczyni została uznana za osobę

niepełnosprawną w stopniu lekkim.

Sąd Okręgowy uznając, że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z

zakresu ortopedii jest konieczne do rozpoznania istoty sprawy o ustalenie stopnia

niepełnosprawności u wnioskodawczyni dopuścił taki dowód w postępowaniu

apelacyjnym. Biegły sądowy specjalista chirurgii urazowej i ortopedii w opinii z dnia

24 kwietnia 2024 r. jednoznacznie ustalił, że wnioskodawczyni z uwagi na

posiadane schorzenia narządu ruchu jest osobą niepełnosprawną i w oparciu o

zgromadzony materiał dowodowy zaliczył ją do umiarkowanego stopnia

niepełnosprawności z przyczyn ortopedycznych. Biegły określił symbol przyczyny

niepełnosprawności jako 05 - R - upośledzenie narządu ruchu. Jednoznacznie

biegły określił również, że orzeczenie niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym

z uwagi na schorzenia narządu ruchu ma charakter stały. W ocenie Sądu

odwoławczego, opinia biegłego lekarza specjalisty z zakresu ortopedii rzetelnie

opisywała i oceniała stan zdrowia wnioskodawczyni w zakresie ustalenia stopnia jej

niepełnosprawności.

Postępowanie dowodowe przeprowadzone przez Sąd Okręgowy

doprowadziło do ustalenia, że umiarkowany stopień niepełnosprawności ma

charakter stały. Jednocześnie – w ocenie Sądu - schorzenia występujące u

wnioskodawczyni, określone kodem niepełnosprawności 02-P nie wpływają na

ustalenie u wnioskodawczyni umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Natomiast żądanie wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy

I USK 371/26

3

innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji nie zostało

wykazane w postępowaniu dowodowym.

Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik wnioskodawczyni, zaskarżając

wyrok Sądu Okręgowego w części. We wniosku o przyjęcie sprawy do rozpoznania

wskazano na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do merytorycznego rozpoznania.

Przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.)

należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny,

wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są

możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych

rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego

orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go

oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w

interesie publicznym - a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi

kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Przesłanką przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu

prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to

spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Oczywiste

naruszenie prawa powinno być zatem rozumiane jako widoczna natychmiast, bez

potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub

stosowania prawa z brzmieniem przepisów albo powszechnie przyjętymi regułami

interpretacji. Skarżący jest w tym zakresie zobowiązany do sformułowania w

uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania odpowiednich wywodów

potwierdzających tę okoliczność.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że ustawodawca dokonuje

szczegółowej charakterystyki zasad zaliczania do poszczególnych stopni

niepełnosprawności. I tak, zgodnie z art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r.

o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

I USK 371/26

4

(tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r., poz. 913), niepełnosprawność jest trwałą lub

okresową niezdolnością do wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub

długotrwałego naruszenia sprawności organizmu, w szczególności powodującą

niezdolność do pracy. Ustawodawca charakteryzuje zatem niepełnosprawność za

pomocą trzech elementów: 1) biologicznego (zdrowotnego) w postaci naruszenia

sprawności organizmu, 2) społecznego, pojmowanego jako niezdolność do

wypełniania ról społecznych i 3) ekonomicznego (zawodowego), będącego

szczególną postacią niezdolności do wypełniania ról społecznych, jaką jest

niezdolność do pracy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2018 r.,

I UK 255/17, LEX nr 2508633), ale nie chodzi o niezdolność do pracy w rozumieniu

art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749), lecz jako

niezdolność do wykonywania zatrudnienia (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia

20 sierpnia 2003 r., II UK 386/02, OSNP 2004 Nr 12, poz. 213 oraz z dnia

28 stycznia 2004 r., OSNP 2004 Nr 19, poz. 340). Oznacza to, że istotą

niepełnosprawności jest niezdolność do wypełniania ról społecznych. Niezdolność,

według potocznego rozumienia, oznacza brak siły umożliwiającej działanie lub brak

możliwości działania (zob. A. Żak: Prawne pojęcie niepełnosprawności: Studia z

Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej 2003-2004, s. 349 i cyt. tam

orzecznictwo).

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej do realizacji celów

określonych tą ustawą ustalono trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny,

umiarkowany oraz lekki. Przesłanki wymagane do zakwalifikowania

zainteresowanego do każdego z tych stopni zawiera art. 4 tej ustawy. Stosownie do

art. 4 ust. 1 do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z

naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy

jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról

społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z

niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W myśl art. 4 ust. 2 do umiarkowanego

stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu,

niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub

wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról

I USK 371/26

5

społecznych. Natomiast według art. 4 ust. 3 do lekkiego stopnia

niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu,

powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w

porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach

zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną lub mająca ograniczenia

w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w

przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne.

Analiza przesłanek określonych w każdym ze stopni niepełnosprawności

(art. 4 ust. 1-3 ustawy o rehabilitacji zawodowej) wskazuje, że trzy elementy

chrakteryzujące niepełnosprawność, zawarte w definicji tego pojęcia (art. 2 ust. 10

ustawy), występują także w ramach poszczególnych stopni niepełnosprawności

(zob. B. Korczyńska: Nowy system orzekania o niezdolności do pracy i stopniu

niepełnosprawności, Kontrola Państwowa 1999, nr 4, s. 75). I tak: (-) element

biologiczny (medyczny) występuje w stopniach znacznym i umiarkowanym, gdzie

jest mowa o osobie "z naruszoną sprawnością organizmu" (art. 4 ust. 1 i 2) i w

stopniu lekkim, gdzie mowa o osobie "o naruszonej sprawności organizmu" (art. 4

ust. 3); (-) element ekonomiczny określony został przez zaliczenie do stopnia

znacznego i umiarkowanego osoby "niezdolnej do pracy albo zdolnej do pracy

jedynie w warunkach pracy chronionej" (art. 4 ust. 1 i 2), a do lekkiego osoby o

"obniżonej zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką

wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością

psychiczną i fizyczną" (art. 4 ust. 3); (-) element socjalny przez zaliczenie do

znacznego stopnia osoby "wymagającej, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub

długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do

samodzielnej egzystencji" (art. 4 ust. 1), do stopnia umiarkowanego osoby

"wymagającej czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról

społecznych" (art. 4 ust. 2), a do lekkiego osoby "mającej ograniczenia w pełnieniu

ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty

ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne" (art. 4 ust. 3). Co istotne,

elementy te występują w każdym ze stopni niepełnosprawności z różnym

nasileniem i w różnych konfiguracjach, aby w ten sposób wyodrębnić cechy

odróżniające poszczególne stopnie od siebie i aby nadać im odpowiednią gradację.

I USK 371/26

6

Innymi słowy, poszczególne stopnie niepełnosprawności wymienione w art. 4

ust. 1-3 ustawy o rehabilitacji zawodowej różnią się między sobą konfiguracją

trzech elementów (biologicznego, ekonomicznego i socjalnego) oraz ich

natężeniem, czemu ustawodawca dał wyraz między innymi za pomocą spójników

(funktorów), użytych w poszczególnych ustępach art. 4.

Uwzględniwszy powyższe uwagi ogólne na temat elementów składowych

ustawowego pojęcia niepełnosprawności należy podkreślić, że orzekające w

sprawie Sądy uwzględniły treść art. 278 k.p.c., z którego wynika, nakaz

zasięgnięcia opinii biegłego (lub kilku biegłych) przez sąd wówczas, gdy dla

rozstrzygnięcia sporu jest niezbędna wiedza "specjalna" czyli dostępna

specjalistom w danej dziedzinie. Jednocześnie wykładnia tego przepisu akcentuje

zakaz samodzielnego rozstrzygania przez sąd kwestii objętych "wiadomościami

specjalnymi". Ustalenie niepełnosprawności wymaga wiadomości specjalistycznych,

gdyż w ten sposób weryfikuje się subiektywną ocenę odnośnie do stopnia

dysfunkcji, z którymi styka się ubezpieczony. Opinia biegłego podlega, jak inne

dowody, ocenie według art. 233 § 1 k.p.c., lecz co odróżnia ją pod tym względem,

to szczególne dla tego dowodu kryteria oceny, które stanowią: poziom wiedzy

biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego w

niej stanowiska oraz stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen, a także

zgodność z zasadami logiki i wiedzy powszechnej. Opinia ma przekonać sąd,

orzekający w oparciu o przyjęte w opinii wnioski, a nie strony postępowania

sądowego.

W podsumowaniu należy podkreślić, że dokonane przez Sąd Okręgowy

mechanizmy wykładni prawa nie odbiegają od przedstawionego standardu. Z tych

względów nie można doszukać się wskazanej podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania, niezależnie od sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje odwołująca się

i dozy współczucia, jaką należy obdarzyć osobę dotkniętą określonym schorzeniem

i ograniczeniami wynikającymi z tego tytułu.

Skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania

jego skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 3989 § 2

k.p.c. orzeczono jak w sentencji postanowienia.

I USK 371/26

7

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej odwołującej się w

postępowaniu kasacyjnym, orzeczono w myśl art. 223 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o radcach prawnych (jednolity tekst: Dz. U. z 2020 r. poz. 75) w związku

z § 15 ust. 2 i § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki

samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 764).

AGM

[a.ł]